Unutulma hakkı

(Görsel: RedClover)

Unutulma hakkı, kısaca kişi ve kurumların internette kendi adlarıyla arama yapıldığında derlenen sonuçlar arasında kendileriyle ilgili bilgi, fotoğraf, belge gibi verilere yer verilmemesini isteme hakkıdır. 2012 yılında Avrupa Komisyonu'nun adalet ve vatandaşlıktan sorumlu üyesi Viviane Reding'in açıklamalarıyla ilk kez gündeme gelen unutulma hakkı, 2014 yılında Avrupa Birliği Adalet Divanı (AAD) tarafından verilen bir karar ile korunmaya alınmıştır. AAD, 13 Mayıs 2014 tarihli kararında, Google kullanıcılarına, şirketin bazı durumlarda kendileri ile ilgili bilgilere yönlendiren linkleri silme hakkı tanıması gerektiğine karar vermiştir. Mahkeme, unutulma hakkı kapsamında, "silmemek için belirli bir neden bulunmadıkça, Google gibi bir arama motorunun bir süre sonra kullanıcılar ile ilgili arama sonuçlarının silinmesine izin vermesi gerektiğine" hükmetmiştir.

Söz konusu kanuni hak kapsamında; kişi ve kurumlar, internette haklarında yer alan toplanma veya işlenme amaçları dışında kalan, yetersiz veya ilgisiz bilgi içeren, kişisel verilerin arama motorlarında yapılan sorgulamalarda çıkan sonuçların kendileriyle olan bağlantısının kesilmesini talep edebilir.

Bu yasanın Türk hukuk sistemindeki karşılığı, T.C. Anayasası’nın 20. maddesi ile düzenlenen, "kişinin özel hayatının korunması hakkı" kapsamında uygulanmaktadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17 Haziran 2015 tarihli kararında unutulma hakkı terimini ilk defa kullanarak, AAD'nin kararına doğrudan atıfta bulunmuş ve unutulma hakkını "üstün bir kamu yararı olmadığı sürece, dijital hafızada yer alan geçmişte yaşanılan olumsuz olayların bir süre sonra unutulmasını, başkalarının bilmesini istemediği kişisel verilerin silinmesini ve yayılmasının önlemesini isteme hakkı" şeklinde tanımlamıştır.

Öte yandan, unutulma hakkı üzerinde iki temel eleştirinin getirildiği görülmektedir. Öncelikli olarak unutulma hakkının temel hak ve hürriyetlerden biri olan ifade özgürlüğü ile çatışma içerisinde olabileceği belirtilmektedir. Kararı ilk kez uygulamaya geçiren Google'ın baş hukuk danışmanı David Drummond konuya ilişkin yazdığı makalesinde, bir yandan kararı ifade özgürlüğü bağlamında eleştirmiş, diğer yandan çifte standart uyarısında bulunarak "Bu, tıpkı bir kitabın herhangi kütüphanede bulunabileceğini fakat aynı kitabın künyesine hiçbir kütüphanenin kataloğunda yer verilmemesini talep etmek gibi." benzetmesini kullanmıştır.

Getirilen bir diğer eleştiri de unutulma hakkının ekonomik etkileri ile ilgilidir. Bu bağlamda, hakkın hayata geçirilmesi noktasında gerekli teknik altyapının hazırlanması için gerekecek dijital mühendislik masrafları ve internet şirketlerinin ekonomik çıkarlarının gözetilmesi doğrultusunda, şirketler ile kullanıcılar açısından hukuki ve mali açıdan belirsizliklere yol açabileceği ifade edilmektedir.

Günümüzde unutulma hakkı, genelde magazin konuları ile karşımıza çıkmaktadır. Yine geçmişte dönemsel olarak herhangi bir ülkenin dikta yönetimi alında yapılan siyasi politikalarına uymak zorunda bırakılarak yandaş açıklamalar yapmak zorunda kalan birçok kişi, mevcut rejimin değişmesi sonrasında geçmişte yapmış olduğu açıklamalar özelinde unutulma hakkına başvurmaktadır. Dolayısıyla, unutulma hakkının, internetin her yanı sardığı bu dönemde; bazı toplumsal kesimler için son derece önemli bir rol oynadığı görülmektedir.

Elif Ay