'Yaşayan demokrasimiz': Okulda öğretilen demokrasi sokakta bulunamıyor

Dersin adı: Sosyal Bilgiler.
Konu: Yaşayan Demokrasi.

Bu dersin ve konunun muhatabı, Türkiye’de ilköğretim 5. sınıfta okuyan 10-11 yaşındaki öğrenciler...

Millî Eğitim Bakanlığı’nın onayladığı ders kitabında demokrasinin tanımı şöyle yapılıyor: 

“Kısaca halkın devlet yönetiminde söz sahibi olması olarak tanımlayabiliriz. Ancak demokrasi, sadece devlet yönetimiyle sınırlı değildir; aynı zamanda bir yaşam biçimidir. Halkın katılımı, insan haklarına saygı, özgürlüklerin korunması ve eşitlik gibi değerleri içerir. Yani demokrasi, sadece seçim sandıklarında değil, günlük hayatta da kendini gösterir. Bu nedenle demokrasi, toplumun her alanında etkili ve önemlidir.”

Demokrasi dersi 10-11 yaşında başlıyor 

Kitapta bu tanımla birlikte 10-11 yaşındaki çocuklar konuyu daha iyi anlasın diye demokrasinin belirli özellikleri de anlatılıyor. Onları da yazayım: 

“Temel hak ve hürriyetler demokratik toplumlarda yasalarla korunur. Demokratik ülkelerde eşitlik, adalet anlayışını güçlendirerek vatandaşların karar alma süreçlerine daha hür ve bağımsız şekilde katılmalarını sağlar. Demokrasilerde halk yöneticilerini kendi seçer.” 

Bu bilgiler verildikten sonra demokrasinin temel nitelikleri de sıralanmış: 

"Millî egemenlik, seçme ve seçilme hakkı, eşitlik, özgürlük, insan haklarına saygı, hukukun üstünlüğü, katılımcılık, çoğulculuk."

Etkin vatandaş olmaları isteniyor

Kağıt üzerinde gayet iyi anlatılıyor demokrasi konusu. Hatta bir adım öteye gidilmiş, vatandaş tanımı yapılmış ve sonra da etkin vatandaşlık nedir anlatılmış. İlköğretim 5. sınıf öğrencilerine etkin vatandaş tanımı “Topluma ve devlete karşı sorumluluklarını bilen ve sorumlulukları ölçüsünde haklarını arayan kişidir” şeklinde anlatılmış. 

Sonra "etkin vatandaşların özellikleri" diye de bir başlık açılmış. Sıralıyorum özelliklerini: 

"Hak ve özgürlüklerini bilir ve gerektiğinde bunları savunur. Sorumluluklarını bilir ve sorumluluklarını yerine getirir. İnsan haklarına saygılıdır ve bu hakları savunur. Demokratik değerlere saygılıdır. Seçimlere katılır. Toplumsal meselelere duyarlıdır ve katılımcı bir tavır takınır. Toplumsal adaleti savunur ve çözüm arayışlarına aktif olarak katılır. Toplumsal sorunların çözümünde yetkililerle işbirliği yapar…"

Müfredata göre demokrasi özümsenmeli 

Geçen hafta Sosyal Bilgiler sınavına girecek oğlum Ali Güney “Baba biraz ders çalışabilir miyiz?” deyince ben de ilköğretim 5. sınıfta bu konuların işlendiğini öğrendim. Bizim zamanımızda ortaokul 2. sınıfta Vatandaşlık Bilgisi dersi vardı, demokrasi konusu o derste işlenirdi. Açıkçası bu kadar ayrıntılı da anlatılmıyordu.

İlköğretim 5. sınıf öğrencileri için kavraması zor konular bunlar. Örneklerle anlatmak gerekiyor. Sınavdaki sorular da zaten öğrencilerin demokrasi meselesini doğru kavrayıp kavramadıklarını anlamak üzerine. 10 yaşındaki çocukların demokrasiyi özümsemesi isteniyor. Evde, sokakta, sınıfta demokrasinin nasıl işlemesi gerektiğine dair örnekler veriliyor. 

Mesela "Yaşadığı mahallede fabrikanın çevreyi kirlettiğini gören Zeynep ne yapmalı?" diye soruluyor. Cevap olarak da Zeynep’in temiz çevrede yaşama hakkı olduğu hatırlatılıyor ve bu sorunu fabrikayı denetlemekle yükümlü yetkililere bildirmesi isteniyor. 

10 yaşındaki çocuktan itiraz: İnternetin yavaşlatılması haberleşme hakkının ihlali

Tam biz oğlumla Yaşayan Demokrasi dersine çalışırken İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun önce diploması iptal edildi, sonra da hakkındaki soruşturmalar nedeniyle gözaltına alındı. Gözaltının yapıldığı sabah internet yavaşlatıldı. Oğlum Ali Güney, internetin yavaşlatılmasından dertliydi. Instagram üzerinden haberleşiyor arkadaşlarıyla. O sabah haberleşememiş. 

• Sordum: "Bu durum hangi hakkın ihlali?" Cevap verdi: "Haberleşme hakkının."“Kime şikayet edeceksin?” diye sondum. “CİMER’e” diye cevap verdi!

O gün üniversite öğrencileri yaşananları protesto etmek için yürüyüşler düzenlemeye başladı. İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin polis barikatlarını aşıp seslerini duyurmaya çalışması önemli bir gelişmeydi. Biz yetişkinler “Kim bu gençler?” diye soruyorduk birbirimize. Kimimiz de “Helal olsun gençlere, yaşananlara karşı seslerini çıkarıyor” diye düşünüyordu. 

Genel olarak yaşları 19-23 arasında değişen bu gençler, çok değil bundan 10-12 yıl önce ilköğretim 5. sınıftaydılar ve Sosyal Bilgiler dersinde demokrasiyi Millî Eğitim Bakanlığı müfredatından yukarıda yazdığım şekilde öğrendiler. Sadece öğrenmekle kalmadılar. Okuldaki sınavlarında, Liseye Geçiş Sınavı’nda bu konuyla ilgili soruları yanıtladılar. Derslerine iyi çalışmış, konuyu özümsemiş ve sorulara doğru cevap vermiş olmalılar ki bugün üniversitede okuyorlar. 

Dünün çocukları, bugünün gençleri derslerine iyi çalışmış

İnsan ne bilmediğini bilemez. Ama ne bildiğini de iyi bilir. AK Parti iktidarı sırasında doğan bu gençler, yine AK Parti iktidarı döneminde okullarda demokrasinin ne olduğunu öğrendiler. Birçoğu ders kitabında tavsiye edildiği üzere etkin bir vatandaş olmaya çalıştı. Yaşları uygun olunca oy kullandılar. Demokratik değerlere saygı gösterdiler. Şimdi de öğrendikleri gibi etkin vatandaş olarak toplumsal meselelere karşı duyarlılık gösteriyor; katılımcı bir tavır alıyor; toplumsal adaleti savunuyor ve çözüm arayışına aktif olarak katılmaya çalışıyorlar. 

Fakat bu müfredatı hazırlayıp onlara okullarda demokrasiyi öğreten, etkin vatandaş olmalarını salık veren devletin yetkilileri şimdi iktidar olarak karşılarına dikilmiş durumda. Gençlerin bu demokratik tavrını tehlikeli bulan siyasilerimiz var. Açıklama üzerine açıklama yapıyorlar. Gençlerse etkin vatandaş olmaya çalıştıkları için biber gazına, bazen de plastik mermilere maruz kalıyorlar. 

Bu da bizim ayıbımız: Yıl olmuş 2025 hâlâ demokrasinin temel niteliklerini tartışıyoruz 

İktidar için tam bir “Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu” olayı denilebilir. Ama sanki biraz daha farklı bir tablo var karşımızda. Geçen hafta TV’de, medyada, meydanlarda en çok duyduğumuz demokrasi, seçme ve seçilme hakkı, özgürlük, hukukun üstünlüğü olgularıydı. 

• Yani demokrasinin temel nitelikleri Türkiye’nin gündeminde, herkesin dilindeydi. 

1876’da Kanun-ı Esasi’nin kabul edilmesiyle başlayan bir demokrasi mücadelemiz var bu topraklarda. 149 yıllık bir serüven. Bazen askıya alınsa, bazen engellense, bazen bedel ödense de herkes demokrasinin erdemlerinin farkında. 

Ama yıl olmuş 2025, biz hâlâ demokrasinin temel niteliklerini tartışıyoruz. Ve 10-12 yıl önce demokrasinin niteliklerini öğrenen dünün çocukları, bugünün gençleri bize ders veriyor adeta. İktidar da şimdilerde kendi öğrettikleriyle sınanıyor. 

Merak ediyorum acaba onlar Yaşayan Demokrasi sınavına girmiş olsalardı kaç alırlardı?