Uçsuz bucaksız bir bozkırın ortasındayız, güneş en kızgın hâliyle tepemizde. Japon arkeolog Sachihiro Omura ile Kaman’daki Kalehöyük’ün yanına ağır adımlarla gidiyoruz. Omura’nın elleri, suya aç kalmış toprağa uzanıyor, avuçluyor toprağı. Toprak ufalanıp toz oluyor ellerinde, sonra da parmaklarının arasından kayıp gidiyor ve rüzgarla savruluyor. Ama toz olup savrulan o toprak sırlarla dolu: İşte o zaman Omura’nın ağzından şu sözler dökülüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Toprak bazen bir sır verir. Ama o sırrı, ona yakışan bir sabırla anlamanız gerekir.”</blockquote>Bir arkeologdan duyduğum ve unutamadığım en edebi cümlelerden biriydi bu. Ama Sachihiro Omura’nın edebi cümle kurma gibi bir amacı yoktu. Sadece belki de bütün ömrünü vakfettiği bir gerçeği söylüyordu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir höyükte katman katman medeniyet tarihi</h2>Sachihiro Omura’nın 1986’dan beri kazdığı Kırşehir’e bağlı Kaman’daki Kalehöyük, sırlarla dolu bir yer. Höyük, Anadolu’daki uygarlıkların katman katman bir kesiti adeta. Her katmanda ayrı bir uygarlığa ait izler var. Osmanlı, Selçuklu, Bizans’la başlayıp kazdıkça Hititler ve Asurlar’a kadar uzanıyor. Farklı zamanlarda Anadolu’da yaşamış uygarlıklara ait 50 şehir üst üste. Her şehir bir katman ve kazdıkça insanlığın tarihi yolculuğuna ait yeni bilgiler gün yüzüne çıkıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/4/0/1748152900997.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.54" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaman Arkeoloji MüzesiHöyüğün en alt katmanında, günümüzden 10 bin yıl önce yaşamış medeniyetlerin kalıntıları olduğu düşünülüyor. Omura, 39 yılda kaza kaza 5 bin yıl öncesi uygarlıklara kadar&nbsp;ulaşıldığını söyleyip “Bir bu kadar yıl daha sabırla kazılmalı” demişti. Bir ömür, hatta daha fazlasını gerektirecek bir sabır bunun için gerekliydi sanırım.&nbsp;Peki bir Japon arkeoloğun Anadolu’nun orta yerinde, bozkırda ne işi var? Onu sormuştum Omura’ya, bize Kamal’daki Kalehöyük’ü gezdirirken. O da filmi başa sarıp anlatmıştı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2. Dünya Savaşı'ndan çıkarılan ders</h2>Malum 2. Dünya Savaşı, Japonlar için büyük bir yıkım ve yenilgi demek. Savaşta Japon İmparatorluk Ordusu'nda genç bir subay olarak görev yapan Prens Mikasa&nbsp;da savaş sonrası Japonların neden yenildiğini anlamak istiyor. Görüyor ki Japonlar kendi tarihleri dışında başka uygarlıkların tarihini bilmiyor. Arkeolojiye ve tarihe merakı böyle başlıyor. Ortadoğu ve Anadolu’nun bütün medeniyetlerin yuvası olduğunu anladığındaysa Japon Ortadoğu Kültür Merkezi’ni kuruyor.2. Dünya Savaşı’nın yıkıp geçtiği Japonya’da savaşın bitmesinden üç yıl sonra, 1948’de Iwate’de doğan Sachihiro Omura da arkeolojiye merak saran Japon gençlerden. Henüz 16’sındayken Hititlerle ilgili okuduğu kitap nedeniyle Türkiye’ye gelmek istiyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye'ye Özal sayesinde geldi</h2>İleride Türkiye’nin Cumhurbaşkanı olacak Turgut Özal’la yolu kesişince de amacına ulaşıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“1968 ya da 1969'da gazetede Türkiye'den bir müsteşar geleceğine dair bir haber gördüm. Müsteşarı çok merak ettim. Büyükelçiliğe gittim. Fakat kapıcı, kıyafetime bakıp beni içeri almadı. Tam çıktım, gidiyordum arkamdan birisi koşa koşa geldi. 'Çok istiyorsan oteli söyleyeyim oraya git' dedi. Orada da kapıcı beni sokmadı ama 'Telefonunu yaz kağıda, şansımızı deneyelim' dedi. Ertesi gün beni aradılar. Arayan Turgut Özal'dı. ‘Türkiye'ye gelmek istediğini yazmışsın, havalimanına gel, ben yarın döneceğim’ dedi.&nbsp;Uçak 5'teydi ve ben de o zamana kadar hiç uçağa binmediğim için pasaport ve gümrük işleri nasıl olacak bilmiyordum. Tam 5'te havalimanına gittim. Ama herkes gitmişti. Çok üzüldüm. ‘Ben yanlış yaptım’ dedim. Oradaki görevli bana baktı ‘Sen Omura mısın?’ dedi. "Turgut Bey sizi çok bekledi, niye gelmedin?’ dedi. Sonra benimle irtibat kurdular ve Türkiye'ye geldim.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kalehöyük'te ilk keşif</h2>Türkiye’ye gelmesi aslında bir burs sayesinde oluyor. Türk hükümetinin bursuyla Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi'nde Hititoloji alanında doktora eğitimine başlıyor Omura. Bu süreçte, hocası Prof. Dr. Tahsin Özgüç&nbsp;sayesinde Türkiye'deki çeşitli arkeolojik kazılara katılıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/4/0/1748152772779.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.52" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">KalehöyükDeneyim sahibi ama Omura okul bitince mecburen ülkesine dönecek. Lakin dönmek de istemiyor. Türkiye’de kalmak istiyor. Hocası Prof. Dr. Tahsin Özgüç’ün tavsiyesi ile genç arkeolog Omura, Prens Mikasa’ya bir mektup yazıyor. Ki Prens Mikasa, Özgüç’ün de yakın arkadaşı. Prens Mikasa, bir Japon arkeoloğun Anadolu'da çalışma yapmak için göreve hazır olduğunu öğrenince ona Anadolu’da kalıp araştırma yapmasını salık veriyor.Sachihiro Omura da Anadolu'nun çeşitli yerlerinde yüzey araştırmaları yapıp, Kaman Kalehöyük'ü kazmaya karar veriyor. Prens Mikasa'nın kurduğu Japon Ortadoğu Kültür Merkezi de ona destek oluyor.Kaman’daki Kalehöyük kazılarının arkasında işte böylesi bir hikaye var.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İlk kazma Prens Mikasa'dan</h2>31 Mayıs 1986'da Kalehöyük kazılarını bizzat Prens Mikasa başlatıyor. Ki büyük bir hayalini gerçekleştiği için de kıvançlı.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/0/1748152723769.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.88" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Prens Mikasa, kazının başlangıcını yapıyor.Prens Mikasa, belki de o gün söyledi Omura’ya Anadolu ile ilgili düşüncelerini, bilinmez. Ama söylediklerini Omura hiç unutmuyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Neden 9 bin kilometre öteden gelip bu kazıları yapıyoruz? Şundan: Kaman'da 10 bin yıllık tarih var. Hitit, Frig, Pers, Roma, Bizans, Oğuz, Osmanlı yaşamış burada. Örneğin İtalya ya da Mısır'da kazı yapsanız sadece o ülkenin mirasını bulursunuz. Oysa Kaman'da insanlık tarihinin mirası var. Dünyanın tam ortası burası.”&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Toprağın altından 5 bin eser çıkardı</h2>Omura, Kaman’da, dünyanın tam ortasında toprağın altında kalan sırrı çözmeye çalıştı yıllarca. Kazılardan yaklaşık 5 bin eser çıktı. Japon kültüründe karşındakine saygı esastır. Bunun için "Eser, çıktığı yerindir"&nbsp;ilkesiyle&nbsp;kazı yaptı. Yine Japon hükümetinin desteğiyle kurulan Kalehöyük Arkeoloji Müzesi'nde sergilendi bu eserler hep.&nbsp;Kaman kazıları, Anadolu’da yerleşim yerlerinin bin yıllarca kesintisiz nasıl sürdüğünü ve kronolojisini göstermesi açısından önemliydi. Ama bir şey daha vardı. Özellikle demir ve camı şekillendirme konusunda burada yaşayan uygarlıkların insanlık için nasıl öncü olduğunu da kanıtladı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kaman'daki Japon bahçesi de onun eseri</h2>Ama Omura bir güzellik daha yaptı bize. Kaman’a, bozkıra bir Japon bahçesi de kazandırdı, yıllarca uğraşarak... Ki bu bahçeye de Prens Mikasa'nın adı verildi. Bulunduğu coğrafyaya uygun olarak tasarlanan bahçe, bozkırın ortasında bir vaha.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/4/0/1748152709989.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.80" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kaman Japon BahçesiGerçi bir bahçenin Japon bahçesi olabilmesi için 100 yıl geçmesi gerekiyormuş ama yine de farkını hissettiriyor. Yılda 100 bin kişi ziyaret ediyor burayı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye Cumhuriyeti Liyakat Nişanı'yla onurlandırıldı</h2>Sachihiro Omura’yı belki arkeoloji dünyası tanıyordu ama Türkiye’de kamuoyu uzun yıllar sonra tanıdı. Türkiye’de yaşaya yaşaya adeta bizden biri&nbsp;oldu. Türkçe öğrendi, akıcı bir şekilde Türkçe konuşmaya hatta espri yapmaya başladı. Yoğurdu çok sevdi, bir de Ajda Pekkan ve Nilüfer’in klasiklerini.&nbsp;Öyle ki torunun ismini Mehmet koydu. Kamanlıların Ömer Abi’siydi o. Bu renkli kişiliği sayesinde de Türkiye’de sevilen biri hâline geldi. 2008 yılında Türkiye Cumhuriyeti Liyakat Nişanı ile onurlandırıldı.<img src="https://images.aposto.com/2025/4/0/1748152935420.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.35" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sachihiro Omura Sachihiro Omura, geçen Salı günü 77 yaşında ömrünü vakfettiği Kaman’da hayatını kaybetti. Naaşı Türk bayrağına sarıldı. Büyük bir törenle uğurlandı. Ondan geriye insanlık tarihinin büyük yolculuğunu anlatan toprağın sırladığı bilgiler ve eserler kaldı.&nbsp;Belki siz bu yazıyı okurken Kalehöyük’te gün batıyor, höyüğün gölgesi uzadıkça uzuyor. Elinde defteriyle dolaşan Omura yok artık. Ama Kaman’daki o topraklar; sadakatle, dostlukla, sabırla, merakla harmanlanmış bir ömürden de izler taşıyan bir sırla kaplı artık.

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Japon arkeolog Sachihiro Omura, bozkırın ortasındaki Kaman’da bir ömür geçirdi. Toprağı kazdıkça Anadolu’nun bin yıllarca kesintisiz süren uygarlık tarihinin sırlarını ortaya çıkardı. Ömrünü vakfettiği Anadolu’da yaşaya yaşaya bizden biri oldu. Adı Ömer Abi’ye çıktı. 77 yaşında yaşamını yitirdiğinde ondan geriye sadece koca bir arkeoloji külliyatı kalmadı. Kaman’daki o topraklar artık, sadakatle, dostlukla, sabırla, merakla harmanlanmış bir ömürden izler taşıyan sırlarla kaplı.

Bozkırın ortasında bir ömür: Arkeolojinin samurayı Sachihiro Omura

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Her fırsatta Türklere sevgisini anlatır; ayinlerde Türkçe ifadeler kullanırdı. Görev yaptığı şapelin mihrabına Hz. Ali’nin bir sözünü asmıştı. Beşiktaş maçlarını Şeref Stadı’ndan izleyen, İstanbul sevdalısı, Mimar Sinan hayranı Papa Roncalli, "Türk Papa" olarak anıldı bu topraklarda. Harbiye’de yaşadığı sokağa ismi verildi, heykeli dikildi. Ve ne zaman bir papa Türkiye’ye gelse hep o hatırlandı. Peki biz "Türk Papa"yı ne kadar hatırlıyoruz?

Papa denince akla, hemen onun adı gelir: 'Türk Papa' ya da Papa Roncalli

19 Mart sabahı yüzlerce polis İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nu gözaltına almaya giderken bir grup polis de İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat’ın evinin yolunu tuttu. "Kent uzlaşısı" soruşturması nedeniyle gözaltına alındı Polat, günler sonra ifadesini verdi ve çıkarıldığı mahkemede tutuklandı. Eski adıyla Silivri yeni adıyla Marmara Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na gönderildi.&nbsp;Lakin Polat, iki hafta önce anjiyo olmuştu; toplam 6 stenti vardı. Damar tıkanıklığından hipertansiyona, uyku apnesinden ve şekere ciddi sağlık problemleri vardı. Tiroid kanserini atlatmıştı, düzenli pet çekimleri yapılması gerekiyordu. Ki bu problemler cezaevinde kaldığı sürede nüksetti. Avukatı Erkam Erdem, müvekkilinin hipertansiyon nedeniyle kalp krizi ve beyin kanaması riski bulunduğunu açıkladı. Polat, iki defa hastaneye kaldırıldı, anjiyo oldu, sonra tekrar cezaevine gönderildi. Bu süreçte yaşananlara karşı kamuoyundan yükselen ses karşısında Adalet Bakanı Yılmaz Tunç bir açıklama yapmak durumunda kaldı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Mahir Polat’ın sağlık durumu hekimler tarafından dikkatle takip edilmekte. (...) Ceza infaz kurumlarında bulunan bütün tutuklu ve hükümlülerin sağlık hizmetlerine erişimi yasal güvenceler çerçevesinde titizlikle sağlanmaktadır. Bu konuda herhangi bir ihmal veya gecikme söz konusu değildir.”</blockquote>Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da katıldığı bir televizyon programında şunları söyledi:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Tüm tutuklular devletimize emanettir. Devlet kurumlarına düşen insanların sağlığını korumaktır. Mahir Polat konusunda hastaneye sevki oluyor. Ardından bu şikayetler devam ettiği için Adli Tıp'a müracaat söz konusu. Adli Tıp uzman kurum. Onun kararı neyse o yönde de işlem yapılacaktır. İşlediği suç ne olursa olsun hapishanede olanlar devletimize ve hukuka emanettir. Hiç kimsenin bir endişesi olmasın."&nbsp;</blockquote>Avukat Erkam Erdem, müvekkili Polat’ın önümüzdeki hafta Adli Tıp Kurumu’na sevk edileceğini ve burada sağlık durumunun cezaevi koşullarına uygun olup olmadığı yönünde kurul raporu hazırlanacağını duyurdu. Erdem “Kurul, ‘Cezaevi koşullar uygun değil’ derse, Mahir Polat tedavisi için cezaevinden çıkabilir” diyor.&nbsp;Ancak "Kaybedecek zamanımız kalmadı! Her dakika risk içeriyor" diye de ekliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir kültür muhafızı</h2>Türkiye, Mahir Polat’ı bir bürokrat ve siyasetçi olarak tanımış olabilir. Lakin o esasen bir kültür insanı. Ekrem İmamoğlu’nun 2019’da İBB Başkanı seçilmesi sonrasında belediyenin Kültür Varlıkları Dairesi Başkanı olarak atanmasının sebebi de bu niteliği... Sonradan İBB Genel Sekreter Yardımcısı olsa, hatta son yerel seçimlerde CHP’nin Fatih Belediye Başkan adayı olarak seçime girse de bu özelliğini hep korudu Polat.Mesela atıl hâldeki İBB Miras’ın atılım yapması&nbsp;onun icraatı. İBB Miras, belediyenin İstanbul’un kültürel mirasını korumak için faaliyet gösteren birimi. Bu birim sayesinde (2023 sonunda yapılan açıklamaya göre) 4.5 yılda İstanbul’da 942 miras alanı koruma altına alındı. 21 yeni müze ve yaşam alanı kuruldu. 196 sergi ziyarete açıldı. 197 tarihî çeşme onarıldı ve 588 tarihî mezar ve hazire ile 19 tarihî türbenin bakımı yapıldı. İstanbul'daki 35 binden fazla tarihî yapı belgelendi. Deprem riski altında 20 bin tarihî yapının bulunduğu kamuoyuyla paylaşıldı.&nbsp;İcraat söz konusu olduğunda sayısal veriler pek bir şey ifade etmez. Bu yüzden bunları biraz açmak gerek.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İlk icraatı türbe restorasyonu</h2>Mahir Polat zamanında İBB Miras’ın ilk icraatı, Şişhane’nin hemen altında bulunan, Haliç Tersanesi’nin üstündeki Lohusa Kadın Türbesi’nin restorasyonuydu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/3/0/1743921423420.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.84" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Lohusa Kadın TürbesiSes getiren bir başka icraat ise Müze Gazhane. Hatırlayanlar olacaktır. İstanbul 2010 yılında Avrupa Kültür Başkenti ilan edildiğinde Kadıköy Hasanpaşa’da atıl hâlde bulunan Gazhane’nin bir kültür merkezine dönüştürüleceği ve şehre kazandırılacağı duyurulmuştu. Onca bütçeye rağmen bu proje hayata nedense geçirilmedi. Lakin İBB Miras, burayı 9 Temmuz 2021 Müze Gazhane adıyla İstanbulluların hayatına yeniden soktu. Hem de bir kamusal alan olarak.Bir zamanlar İstanbul Modern için mekan olarak düşünülen, Haliç kıyısındaki Feshane’nin restore edilip Art İstanbul Feshane adıyla bir kamusal kültür-sanat alanı olarak hizmete açılması da yine İBB Miras’ın yaptıkları arasında.&nbsp;Yerebatan Sarnıcı’nın,&nbsp;İstiklal Caddesi’ndeki Botter Apartmanı’nın, Bulgur Palas’ın restore edilmesi ve sergi alanına dönüştürülmesi, Beyoğlu Sineması’nın yeniden hizmete açılması ve İstanbulluların kolektif hafızasındaki yerini alması, Cumhuriyet Müzesi’nin açılması İBB Miras sayesinde oldu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/3/0/1743921382219.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.46" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii Adnan Menderes’in 1950’lerdeki büyük imar operasyonunda tüm itirazlara rağmen yıktırdığı Galata Köprüsü’nün girişinde bulunan tarihî Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Camii’nin aslına uygun şekilde yeniden yapılacak olması da bir İBB Miras projesi ve bildiğim kadarıyla çalışmalar sürüyor. Dahası da var elbet…<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kültürel anlamda bir muhafazakar</h2>İşte tüm bunlar Mahir Polat’ın vizyonunun eseri. O korumacı bir kültür insanı. Yani kültürel anlamda tam bir "muhafazakar" denilebilir.&nbsp;Lakin eserlerin ve yapıların yalnız sembolik değerleriyle değil onların insanın anlam ve duygu dünyasındaki karşılığıyla da ilgilenen bir vizyona sahip. Polat’ın bu vizyonuyla yaşadığı hayat arasında bir ilişki&nbsp;var tabii. Gazeteci Nilay Örnek’in "Nasıl Olunur?" <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=D3IvvS-wrJ8" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">podcasti’nde</a> uzun uzun anlatıyor bunu.&nbsp;1976’da Erzincan’da bir köyde dünyaya gelip 13 yaşına kadar taşrada yaşayan biri Mahir Polat. Yani birçoğumuz gibi sonradan İstanbullu oluyor. İşçi çocuğu ve yine birçoğumuz gibi yoksulluk ve yoksunluktan nasibini almış. Ama insanın anlam dünyasının temelde hem birey hem de toplum için ne ifade ettiğini bilenlerden. Değer denilen şey, bu anlam/duygu dünyamızdaki karşılıkla kuşaktan kuşağa aktarılarak varoluyor. &nbsp;&nbsp;Polat’a göre anlam dünyamızda karşılığı bulunan soyut ve somut eserleri korumak, aslında değerleri korumak anlamına geliyor. Ki malum bu değerler de bir toplumu var eden şeyler.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yıllarca yerellik üzerine çalışıyor</h2>Mahir Polat’ın bu korumacılığının öne çıkan unsurlarından biri yerellik. &nbsp;Belki de Anadolu’nun ücra bir köşesinde büyümesi,&nbsp;yerelliğin önemini ona öğretti, bilinmez. Ama kültür tarihçisi olarak yerellik üzerine akademik olarak çalışan birisi o.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çok önemli bir tespiti var bu konuda. serbestiyet.com’a verdiği söyleşide “Türkiye’nin hasar gördüğü konulardan birinin duygu dünyasına hürmetsizlik olduğunu”&nbsp;söylüyor. Sanki tüm icraatıyla da bu hürmetsizliği tersine çevirmek istiyor.</li></ul>Bu hamlesiyle de yıllardır inşa edilen “CHP halktan da halkın değerlerinden de kopuk” söylemini hem yaşamı hem düşünceleri ve söylemleri hem de yaptıklarıyla tersyüz ediyor. Üstelik bunları yaparken kamusal faydayı gözettiğini de hep söylüyor.&nbsp;Lakin İstanbul’un mirasını korumak için uğraşan biri olarak daha 49’unda cezaevi koşullarında sağlığını muhafaza etmekle uğraşıyor Polat. Bunun için çok zorlandığı bir gerçek. Gündemde olmasının sebebi de bu. Ki bu görev Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un da açıkladığı gibi bakanlığın sorumlulukları arasında.&nbsp;Acı veren kaygı&nbsp;şu: Adalet Bakanlığı, kültürel mirası, toplumun değerlerini korumak için geçen bir ömrün yıprattığı bir bedeni koruma görevini yerine getirebilecek mi?

"Kent uzlaşısı" soruşturması kapsamında tutuklanan İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, bürokrat ve siyasetçi kimliğinin ötesinde bir kültür insanı. Muhafazakarlığın "muhafaza etme" misyonunun unutulduğu bir dönemde bu toplumun tarihinden ve kültüründen gelen mirası korumak için gösterdiği çaba, yıllardır tekrarlanan “CHP halktan da, halkın değerlerinden de kopuk” söylemini tersyüz etti. Şimdiyse sormamız gereken Adalet Bakanlığı'nın onun bu çabayla yıpranan bedenini koruma görevini yerine getirip getirmeyeceği...

Mahir Polat'ın kentin mirasını korumaya vakfettiği hayatını koruyabilecek miyiz?

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">Dersin adı: Sosyal Bilgiler. Konu: Yaşayan Demokrasi.</blockquote>Bu dersin ve konunun muhatabı, Türkiye’de ilköğretim 5. sınıfta okuyan 10-11 yaşındaki öğrenciler...Millî Eğitim Bakanlığı’nın onayladığı ders kitabında demokrasinin tanımı&nbsp;şöyle yapılıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Kısaca halkın devlet yönetiminde söz sahibi olması olarak tanımlayabiliriz. Ancak demokrasi, sadece devlet yönetimiyle sınırlı değildir; aynı zamanda bir yaşam biçimidir. Halkın katılımı, insan haklarına saygı, özgürlüklerin korunması ve eşitlik gibi değerleri içerir. Yani demokrasi, sadece seçim sandıklarında değil, günlük hayatta da kendini gösterir. Bu nedenle demokrasi, toplumun her alanında etkili ve önemlidir.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Demokrasi dersi 10-11 yaşında başlıyor&nbsp;</h2>Kitapta bu tanımla birlikte 10-11 yaşındaki çocuklar konuyu daha iyi anlasın diye demokrasinin belirli özellikleri&nbsp;de anlatılıyor. Onları da yazayım:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Temel hak ve hürriyetler demokratik toplumlarda yasalarla korunur. Demokratik ülkelerde eşitlik, adalet anlayışını güçlendirerek vatandaşların karar alma süreçlerine daha hür ve bağımsız şekilde katılmalarını sağlar. Demokrasilerde halk yöneticilerini kendi seçer.”&nbsp;</blockquote>Bu bilgiler verildikten sonra&nbsp;demokrasinin temel nitelikleri&nbsp;de sıralanmış:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Millî egemenlik, seçme ve seçilme hakkı, eşitlik, özgürlük, insan haklarına saygı, hukukun üstünlüğü, katılımcılık, çoğulculuk."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Etkin vatandaş olmaları isteniyor</h2>Kağıt üzerinde gayet iyi anlatılıyor demokrasi konusu. Hatta bir adım öteye gidilmiş, vatandaş tanımı yapılmış ve sonra da etkin vatandaşlık nedir anlatılmış. İlköğretim 5. sınıf öğrencilerine etkin vatandaş tanımı “Topluma ve devlete karşı sorumluluklarını bilen ve sorumlulukları ölçüsünde haklarını arayan kişidir” şeklinde anlatılmış.&nbsp;Sonra "etkin vatandaşların özellikleri"&nbsp;diye de bir başlık açılmış. Sıralıyorum özelliklerini:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Hak ve özgürlüklerini bilir ve gerektiğinde bunları savunur. Sorumluluklarını bilir ve sorumluluklarını yerine getirir. İnsan haklarına saygılıdır ve bu hakları savunur. Demokratik değerlere saygılıdır. Seçimlere katılır. Toplumsal meselelere duyarlıdır ve katılımcı bir tavır takınır. Toplumsal adaleti savunur ve çözüm arayışlarına aktif olarak katılır. Toplumsal sorunların çözümünde yetkililerle işbirliği yapar…"</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Müfredata göre demokrasi özümsenmeli&nbsp;</h2>Geçen hafta Sosyal Bilgiler sınavına girecek oğlum Ali Güney “Baba biraz ders çalışabilir miyiz?”&nbsp;deyince ben de ilköğretim 5. sınıfta&nbsp;bu konuların işlendiğini öğrendim. Bizim zamanımızda ortaokul 2. sınıfta Vatandaşlık Bilgisi dersi vardı, demokrasi konusu o derste işlenirdi. Açıkçası bu kadar ayrıntılı da anlatılmıyordu.İlköğretim 5. sınıf öğrencileri için kavraması zor konular bunlar. Örneklerle anlatmak gerekiyor. Sınavdaki sorular da zaten öğrencilerin demokrasi meselesini doğru kavrayıp kavramadıklarını anlamak üzerine. 10 yaşındaki çocukların demokrasiyi özümsemesi isteniyor. Evde, sokakta, sınıfta demokrasinin nasıl işlemesi gerektiğine dair örnekler veriliyor.&nbsp;Mesela "Yaşadığı mahallede fabrikanın çevreyi kirlettiğini gören Zeynep ne yapmalı?" diye soruluyor. Cevap olarak da Zeynep’in temiz çevrede yaşama hakkı olduğu hatırlatılıyor ve bu sorunu fabrikayı denetlemekle yükümlü yetkililere bildirmesi isteniyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">10 yaşındaki çocuktan itiraz: İnternetin yavaşlatılması haberleşme hakkının ihlali</h2>Tam biz oğlumla Yaşayan Demokrasi dersine çalışırken İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun önce diploması iptal edildi, sonra da hakkındaki soruşturmalar nedeniyle gözaltına alındı. Gözaltının yapıldığı sabah internet yavaşlatıldı. Oğlum Ali Güney, internetin yavaşlatılmasından dertliydi. Instagram üzerinden haberleşiyor arkadaşlarıyla. O sabah haberleşememiş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sordum: "Bu durum hangi hakkın ihlali?" Cevap verdi: "Haberleşme hakkının."“Kime şikayet edeceksin?” diye sondum. “CİMER’e”&nbsp;diye cevap verdi!</li></ul>O gün üniversite öğrencileri yaşananları protesto etmek için yürüyüşler düzenlemeye başladı. İstanbul Üniversitesi öğrencilerinin polis barikatlarını aşıp seslerini duyurmaya çalışması önemli bir gelişmeydi. Biz yetişkinler&nbsp;“Kim bu gençler?” diye soruyorduk birbirimize. Kimimiz de “Helal olsun gençlere, yaşananlara karşı seslerini çıkarıyor” diye düşünüyordu.&nbsp;Genel olarak yaşları 19-23 arasında değişen bu gençler, çok değil bundan 10-12 yıl önce ilköğretim 5. sınıftaydılar ve Sosyal Bilgiler dersinde demokrasiyi Millî Eğitim Bakanlığı müfredatından yukarıda yazdığım şekilde öğrendiler. Sadece öğrenmekle kalmadılar. Okuldaki sınavlarında, Liseye Geçiş Sınavı’nda bu konuyla ilgili soruları yanıtladılar. Derslerine iyi çalışmış, konuyu özümsemiş ve sorulara doğru cevap vermiş olmalılar ki bugün üniversitede okuyorlar.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünün çocukları, bugünün gençleri derslerine iyi çalışmış</h2>İnsan ne bilmediğini bilemez. Ama ne bildiğini de iyi bilir. AK Parti iktidarı sırasında doğan bu gençler, yine AK Parti iktidarı döneminde okullarda demokrasinin ne olduğunu öğrendiler. Birçoğu ders kitabında tavsiye edildiği üzere etkin bir vatandaş&nbsp;olmaya çalıştı. Yaşları uygun olunca oy kullandılar. Demokratik değerlere saygı gösterdiler. Şimdi de öğrendikleri gibi etkin vatandaş olarak toplumsal meselelere karşı duyarlılık gösteriyor; katılımcı bir tavır alıyor; toplumsal adaleti savunuyor ve çözüm arayışına aktif olarak katılmaya çalışıyorlar.&nbsp;Fakat bu müfredatı hazırlayıp onlara okullarda demokrasiyi öğreten, etkin vatandaş olmalarını salık veren devletin yetkilileri şimdi iktidar olarak karşılarına dikilmiş durumda. Gençlerin bu demokratik tavrını tehlikeli bulan siyasilerimiz var. Açıklama üzerine açıklama yapıyorlar. Gençlerse etkin vatandaş olmaya çalıştıkları için biber gazına, bazen de plastik mermilere maruz kalıyorlar.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu da bizim ayıbımız: Yıl olmuş 2025 hâlâ demokrasinin temel niteliklerini tartışıyoruz&nbsp;</h2>İktidar için tam bir “Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu” olayı denilebilir. Ama sanki biraz daha farklı bir tablo var karşımızda. Geçen hafta TV’de, medyada, meydanlarda en çok duyduğumuz demokrasi, seçme ve seçilme hakkı, özgürlük, hukukun üstünlüğü olgularıydı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yani demokrasinin temel nitelikleri Türkiye’nin gündeminde, herkesin dilindeydi.&nbsp;</li></ul>1876’da Kanun-ı Esasi’nin kabul edilmesiyle&nbsp;başlayan bir demokrasi mücadelemiz var bu topraklarda. 149 yıllık bir serüven. Bazen askıya alınsa, bazen engellense, bazen bedel ödense de herkes demokrasinin erdemlerinin farkında.&nbsp;Ama yıl olmuş 2025, biz hâlâ demokrasinin temel niteliklerini tartışıyoruz. Ve 10-12 yıl önce demokrasinin niteliklerini öğrenen dünün çocukları, bugünün gençleri bize ders veriyor adeta. İktidar da şimdilerde kendi öğrettikleriyle sınanıyor.&nbsp;Merak ediyorum acaba onlar Yaşayan Demokrasi sınavına girmiş olsalardı kaç alırlardı?

Türkiye’nin dört bir yanında üniversiteli gençler, geçen hafta yaşananları protesto etmek için sokaktalar. Peki kim bu gençler, niye ses çıkarıyorlar? Aslında onlar, çok değil 10-12 yıl önce, daha 10-11 yaşlarında okul sıralarındayken "Yaşayan Demokrasimiz" konusunda öğrendiler demokrasinin temel niteliklerini. Şimdi okulda öğrendikleri "yaşayan demokrasi"yi sokakta arıyorlar.

'Yaşayan demokrasimiz': Okulda öğretilen demokrasi sokakta bulunamıyor

Nürnberg, Almanya’da Bavyera Eyaleti’nin Münih’ten sonraki en önemli şehri. Birçok insan bu şehre, 2. Dünya Savaşı sonrası yapılan, tarihe Nürnberg Duruşmaları olarak geçen, Nazilerin bu şehirde yargılanmasından aşina. Ki bu yargılamaların burada yapılması tesadüfi değil.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1742270542545.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.53" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">1938 Reich Parti Kongresi gösterileri, Nürnberg, Almanya. Nürnberg 1930’larda Almanya’da iktidarı ele geçiren Hitler’in en gözde şehirlerinden biri. Nazilerin hani binlerce insanın katıldığı o görkemli mitingleri vardır ya, işte o mitingler burada düzenlendi. Yahudilerin düşman ilan edildiği yasalar burada kararlaştırıldı. Hatta Hitler burada bir meclis binası yaptırmaya bile kalktı. Müttefikler de bir anlamda intikam almak için Nazileri, gövde gösterisi yaptığı bu şehirde yargılamayı tercih etti. Zaten savaşın sonlarına doğru 2 Ocak 1944’te buraya öyle bir saldırı düzenlendi ki şehrin yüzde 90’ı yıkıldı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Faillerin kenti’nden ‘insan hakları kenti’ne&nbsp;</h2>Savaş sonrası Nürnberglilerin önünde iki seçenek vardı. Ya şehri başka bir yerde inşa edeceklerdi ya da yıkıntılar üzerine yeni bir şehir kuracaklardı. İkinciyi seçtiler. Fakat şunu da kendilerine soramadan edemediler: Ne oldu da bu felaket başımıza geldi?Alman toplumunun içindeki çoksesliliği kaybetmesiyle faşizme giden yolun açıldığını anlayınca, şehri küllerinden yeniden kurarken aynı durum bir daha yaşanmasın diye önlem aldılar. Çokseslilik, demokrasi kültürü, farklılıkların birarada yaşaması, kültürlerarası diyalog, bu şehrin hep önemsediği, kuşaktan kuşağa aktarılan değerler oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Böylece bir dönem "faillerin kenti" olarak adlandırılan Nürnberg sonraki yıllarda uluslararası arenada "insan hakları kenti" olarak anılmaya başladı.&nbsp;</li></ul>Bu yıl 29’ncusu düzenlenen Türkiye-Almanya Film Festivali, nam-ı diğer Nürnberg Film Festivali, 90’lı yıllarda bu iklim üzerinde filizlendi. Duvarın yıkılması, iki Almanya’nın birleşmesi sonrasında Almanya’da 90’larda artan yabancı düşmanlığı, ırkçılık hamlelerine karşı festival, kültürel bir panzehir olarak ortaya çıktı. Festival yöneticileri Adil Kaya ve Ayten Akyıldız, festival sayesinde Alman toplumu içerisindeki farklı gruplar ve kültürler arasında diyaloğun kurulmasını hedefledi. Yıllar içerisinde de bu hedefe ulaşıldı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Türk-Alman diyaloğunun kabesi olduk’</h2>Festivalin yöneticisi Adil Kaya yolculuklarını şöyle anlatıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">“Festivali 29 yıldır ayakta tutuyoruz. Destek vermeyen ünlü Alman sinemacı kalmadı. Türkiye’den zaten her zaman destek gördük. Biz bu festivali Almanlarla diyalog kurmak istemeyen Türkleri ve Türklerle diyaloğa girmek istemeyen Almanlar’ı ikna etmek için düzenledik. Sonuç çok ilginç: Zaten diyalog içinde olan kişiler bu festivali çok seviyor. Sanki onlar için iyi bir güç ve enerji tazeleme mekanı olduk. Deyim yerindeyse Türk-Alman diyaloğunun kabesi olduk ve çok sevildik. Bu da toplumun liberal enerjisini ayakta tutabilmek için çok önemli bir şeymiş.”</blockquote>Sinemanın gücü işte... 29 yıl boyunca özenle seçilen filmlerde Almanlar Türklerin hikayelerini, Türkler de Almanların hikayelerini izlediler; empati kurdular. Filmlerin oyuncularıyla, yönetmenleriyle tanıştılar ve farklılığın nasıl bir zenginlik ortaya çıkardığını gördüler ve bu zenginliği sahiplendiler. Böylece festival, bir kent festivali olmaktan çıktı. Bugün Münih’ten bile festivali takip etmeye gelenler var artık.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1742270631129.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.54" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Türkiye-Almanya Film Festivali'nin yöneticisi Adil Kaya | Fotoğraf: Kaan A. DenizBu yılki festivalin açılışında Almanların bu festivale nasıl sahip çıktığı da ziyadesiyle anlaşılıyordu. Açılış törenine bizzat gelen Nürnberg Belediye Başkanı Marcus König ve Almanya Kültür ve Medya Bakanı Claudia Roth’un konuşmalarında insanlar ve toplumlar arasında duvarların örüldüğü bir dünyada sinemanın, sanatın, festivallerin bu duvarları nasıl yıktığını anlatmaları bunun içindi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geçmişin hayaleti dolaşıyor&nbsp;</h2>29 yılda çok büyük yol alındı. Fakat dünya da Almanya da şimdilerde başka bir gerçeklikle karşı karşıya. Almanya’da aşırı sağın yükselişi&nbsp;büyük bir tedirginlik yaratıyor. Sağcı politikacılar yabancı düşmanlığını körüklüyor. Almanya’daki seçim sonuçları bunun göstergesi. Alman toplumundaki farklı gruplar arasında duvar örmek isteyenler ile diyalog kurmak gerektiğini düşünenler arasında bir seçime zorlanıyor insanlar. Bu gerçekliğin gölgesi şimdilerde festivalin üzerine düşmüş durumda.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Adil Kaya “AFD’nin Nazilerle dolu olduğunu saklamaması ve hatta Hitler’i solcu olarak gördüğünü ilan etmesi Almanya’daki liberal düşünen insanları genel olarak çok tedirgin etti” diyor.&nbsp;</li></ul>Hitler, Almanya’da tüyleri diken diken eden bir isim. Hele hele Nürnberg’de... Sık sık buraya yaptığı ziyaretlerin izi kolektif hafızadan silinmiş. Buraya yaptırmak istediği ve yarım kalan meclis binası soykırım müzesi olarak hizmet ediyor uzun zamandır. Ama buna rağmen AfD sayesinde yeniden gündem olabiliyor Hitler.Gerçi Nürnberg 2. Dünya Savaşı sonrası burada açılan fabrikalar sayesinde işçi şehri hâline getirildiği için sosyal demokratların kalesi olarak görülüyor. Aşırı sağın yükselişi karşısında da bir kale olacağı düşünülüyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Şimdi mücadele zamanı’</h2>Adil Kaya, Almanya'daki siyasi atmosferde festivalin rolünün artmasını bekliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Almanya’da artık liberal düşünen insanlar için var olan edinimlerine daha fazla sahip çıkma gereği veya ihtiyacı doğdu. Dolayısıyla her türlü milliyetçiliğe açıkça karşı çıkan bizim festival gibi kurumsallaşmış etkinliklere liberal düşünen insanların daha fazla sahip çıkmasını bekleyebiliriz. Ama öte yandan Almanya’yı yönetecek olan sağcı-muhafazakar parti CDU’nun da fikir özgürlüğünü devlet kontrolüne almaktan yana olduğunu açıkça beyan etmesi kaygılandırıcı bir gelişme. Yani Almanya’da da liberal düşünenleri mücadele dolu yıllar bekliyor.”</blockquote>Festivalin ortaya çıkış şartları, hedefleri, kazanımları, yıllarca yürüttüğü politika düşünüldüğünde bu mücadeledeki yerini alacağına&nbsp;kuşku yok. Kaya da “Sokaklar yürüyerek aşınmazmış. Geçenlerde Münih’te sağa karşı düzenlenen yürüyüşe 50 bin kişinin katılması bekleniyordu. Ama 250 bin kişi geldi”&nbsp;diyerek bu mücadelenin sert geçeceğini söylüyor.&nbsp;Bu mücadele, Alman toplumu içindeki farklı gruptan insanlar kadar Almanlar için de hayati. Mesela bu yıl festival programında gösterilen Dirk Schäfer’in yönettiği Traugott belgeselini izlemek bile yeterli bu sonuca ulaşmak için. Çünkü dilbilimci, şair ve ressam Traugott Fuchs’un yaşadıkları faşizmin bir Alman’ın bile hayatını nasıl kökünden değiştirdiğini anlamak açısından önemli.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1930’lu yıllarda Nazilerin mimlediği Almanlardan biri Traugott Fuchs. O yıllarda Türkiye’ye gelmek zorunda kalan bilim insanlarından. Geliş o geliş, bir daha gitmiyor. Belgesel de onun hikayesinin izini sürüyor.&nbsp;</li></ul>Sözün özü, Türkiye-Almanya Film Festivali, yıllar içinde sanatsal bir etkinlik olmanın ötesine taşmış, kurumsallaşmış, çoktandır unutulan, sinemanın toplumu değiştirip dönüştürme gücünü de ortaya koyan bir festival.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Festivalde bu yıl neler oldu?</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">7 Mart’ta başlayan festivalde bu yıl Nur Sürer ve Osman Okkan’a Onur Ödülü verildi. Nur Sürer’in başrolde oynadığı Oscar’lı Umuda Yolculuk&nbsp;filminin yenilenmiş kopyası gösterildi. Gösterime filmin yönetmeni Xavier Koller de katıldı. Sürer ve Koller, 35 yıldır görüşmüyorlarmış. Böylece 35 yıl sonra biraraya geldiler. Hatta Onur Ödülü’nü Sürer’e Koller verdi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Osman Okkan, hem Almanya’da yaşayan Türkler hem de Almanlar için önemli bir gazeteci ve TV yapımcısı. Alman gazeteci Günter Wallraff ile yıllara dayanan bir dostluğu var. Wallraff’ın meşhur En Alttakiler kitabına büyük katkılar sunan bir isim. Okkan, Onur Ödülü’nü Wallraff’ın elinden aldı.&nbsp;</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1742270744991.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.52" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Ercan Kesal | Fotoğraf: Kaan A. Deniz<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px; text-align: center;" style="padding-inline-start: 20px; text-align: center; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Geçmişte Türkan Şoray’dan Kadir İnanır’a, Tuncel Kurtiz’den Hale Soygazi’ye pek çok ismi ağırlayan festivalin bu yılki konukları arasında Ercan Kesal da vardı. Kesal, hekimlikten sinemacılığa ve yazarlığa uzanan yolculuğunu anlattığı bir söyleşiye katıldı.</li><li fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Festivalde Türk ve Alman filmlerin yarıştığı Uzun Metraj Film Yarışması’nın bu yılki kazananı Ali Samadi Ahadi’nin yönettiği&nbsp;Yedi Gün / Sieben Tage&nbsp;oldu. Evcilik filmindeki performanslarıyla Nejat İşler En İyi Erkek Oyuncu, Deniz Işın En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kazandı. Kısa Film Yarışması’ndaysa En İyi Film ödülünü Yakup Tekintangaç’ın Morî&nbsp;filmi&nbsp;kazandı. </li></ul>

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Nürnberg, Hitler’in gözde şehirlerinden biriydi. Müttefikler savaş sonrası Naziler’i biraz da bunun için burada yargılandı. Savaş sonrası Nürnbergliler bir daha faşizmle anılmamak için bir karar aldı. Çokseslilik, demokrasi kültürü, farklılıkların birarada yaşaması, kültürlerarası diyalog, hep bu şehrin önemsediği değerler oldu. Türkiye-Almanya Film Festivali 1990’larda bu iklimde filizlendi ve 29 yılın sonunda Türk-Alman diyaloğunun en önemli merkezlerinden biri oldu.

Bazen bir festival sadece festival değildir: Nürnberg’de sinema duvarları nasıl yıktı? 

Mukadderat, Gülizar, Ayşe, Fidan,&nbsp;Bildiğin Gibi Değil, Tereddüt Çizgisi, Döngü, Ölü Mevsim, On Saniye... Geçen yıl festivallerde ya da vizyonda izlediğimiz, kadın hikayelerine odaklanan filmler bunlar. Aldıkları ödüller, kazandıkları başarılarla 2024 boyunca bu filmlerin adlarından bahsedildi ve kadın filmlerinde bir artış varmış gibi bir algı oluştu.&nbsp;Bu perspektiften bakınca “Türk sinemasında kadının adı var” denilebilir. Ama meseleye ayrıntılı bakmak isterseniz bu genel geçer yargının maalesef hakikati yansıtmaktan çok uzak olduğu sonucuyla karşılaşırsınız.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2023’te 140 filmden 12’sini kadın yönetmenler çekmişti</h2>Geçen yıl, 8 Mart vesilesiyle 2023’teki filmleri baz alarak Türk sinemasında kadınların kamera önü ve arkasındaki görünürlüğünü <a fr-original-style="" href="https://10haber.net/kultur-sanat/bir-zavallilik-hali-perde-ve-kamera-arkasinda-kadini-ara-ki-bulasin-376485/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">araştırmıştım</a>. Durum vahimdi.&nbsp;140 Türk filminin vizyona girdiği 2023’te, bu yapımların 12'sinin yönetmeni kadındı. Sadece 10 film, kadınları odağına alan hikayeler anlatıyordu. Dijital platformlardaysa tablo daha vahimdi. 25 Türk filminin gösterildiği platformlarda sadece bir filmin yönetmeni kadındı. 25 filmden de sadece üçü kadın hikayelerini konu ediyordu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2024’te 208 Türk filminden sadece 16’sını kadınlar yönetti</h2>8 Mart yine geldi çattı. Bu iç karartan tablo bir yılda değişmiş olabilir mi diye bu sefer 2024’te vizyona giren Türk filmlerine baktım. Maalesef tablonun pek de değişmemiş olduğunu gördüm.<img src="https://images.aposto.com/2025/2/5/1741326644591.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.56" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yönetmenliği Ceylan Özgün Özçelik'in üstlendiği On Saniye. Boxoffice Türkiye’nin verilerine göre 2024’te 208 Türk filmi vizyona girdi. Bu filmlerden sadece 16’sını kadınlar yönetti. Ve 208 filmden sadece 13 film kadınların hikayesine odaklanıyordu. Yani kadınların kamera önünde ve arkasındaki görünürlüğü yüzde 10’a bile ulaşmıyor. Bu da bize, 2023’ten 2024’e bir arpa boyu yol kat edemediğimizi gösteriyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sanat yönetimi ve senaryoda kadınlar az da olsa kendilerine alan açtı</h2>Kamera arkasının en önemli koltuğu yönetmenlik. Ama sanat yönetimi, kurgu, görüntü yönetimi, senaryo hanelerine bakınca sinema sektöründe kadınların durumuyla ilgili nasıl bir sonuç çıkıyor derseniz buyurun birlikte bakalım.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kadınların en çok görünür olduğu alan sanat yönetimi. 208 filmden 47’sinin sanat yönetiminde kadınları görüyoruz. Oran olarak verirsek yüzde 23. 2023’te vizyona giren filmlerin yüzde 17’sinde sanat yönetmeni koltuğunda kadınlar vardı. Yani bu alanda yüzde 6 oranında bir artış olmuş.&nbsp;</li></ul>Gelelim senaryoya... 2024’te vizyona giren filmlerin 36’sının senaryosunda kadınların imzası var. Oran olarak söylersek yüzde 17. Ama 2023’teki filmlerle kıyaslandığında oransal olarak düşüş gözlemleniyor. Çünkü 2023’te vizyona giren filmlerin yüzde 21’inin senaryosunu kadınlar yazmıştı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kurgu ve görüntü yönetmenliği erkek tekelinde</h2>Kurguya bakalım. 208 filmden sadece 13 filmi kadınlar kurgulamış. 2023’teyse 140 filmin sadece sekizinin kurgusu kadınların elinden çıkmıştı. Yani tabloda oransal olarak maalesef pek bir değişiklik yok. Sinemada görüntü yönetmenliği kadınların en az istihdam edildiği alan. 2023’te 140 filmden sadece birini kadın görüntü yönetmeni çekmişti. 2024’te ise bu sayı ikiye çıktı.&nbsp;Dijital platformlara gelirsek… 2024’te 35 Türk filmi platformlarda gösterildi. Bu 35 filmin sadece beşinin yönetmeni kadın ve bu filmlerden sadece dördü kadın hikayesine odaklanıyor. Yani geçen yılki tablo üç aşağı beş yukarı aynı kalmış görünüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD’de kadın yönetmenlerin oranı yüzde 16</h2>Peki dünyada durum nedir? Aslında bu konuda San Diego Eyalet Üniversitesi'nin "Televizyon ve Filmde Kadın Çalışmaları" adlı oldukça kapsamlı bir araştırması var. Araştırma, ABD’deki sinema sektöründe kadınların görünürlük oranını belirlemek için hazırlandı. 1998-2023 arasında çekilen 82 bin filmin künyelerine bakılmış. Aslında tablo hiç iyi değil ama Türk sinemasıyla kıyaslanınca bir nebze umut verici.ABD’de 1998’de sinema sektöründeki kadın yönetmenlerin oranı yüzde 9’ken 2023’te bu oran yüzde 16'ya yükselmiş. Kurgu alanında 25 yılda sadece yüzde 1’lik bir artış söz konusu. 1998'de kadın kurgucuların oranı yüzde 20 iken 2023'te yüzde 21'e çıkmış. Görüntü yönetmenliği bizde olduğu gibi ABD’de de erkek tekelinde. 1998’de kadın görüntü yönetmenlerinin oranı yüzde 4. 2023’e gelindiğinde bu oran yüzde 7’ye yükselmiş.&nbsp;Senaryo konusundaysa tablo şöyle: Kadın senaristlerin oranı 1998'de yüzde 13 iken 2023 gelince sadece dört puan artarak yüzde 17'ye yükselmiş.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">2024’te kadın bakış açısıyla anlatılan filmlerde bir sıçrama oldu</h2>Gelelim kadın karakterlere odaklanan filmlere... Bu konuda ABD sineması bize göre daha iyi durumda. Yine San Diego Eyalet Üniversitesi'nin Televizyon ve Filmde Kadın Çalışmaları’nın bir başka araştırmasının verileri var elimizde. ABD’de en çok hasılat yapan 100 film üzerinden yapılan bir araştırma bu.&nbsp;Araştırmaya göre 2021’de kadın bakış açısıyla anlatılan filmlerin oranı yüzde 31. 2022’de bu oran yüzde 33’e çıktı. 2023’teyse yüzde 31’e geriledi. Fakat 2024’te olağanüstü bir şey oldu, kadın bakışıyla anlatılan filmlerin yüzdesinde büyük bir sıçrama yaşandı ve yüzde 42’ye çıktı. Tarihte ilk defa erkek bakış açısıyla eşitlendi. Çünkü erkek bakış açısıyla anlatılan filmlerin oranı da yüzde 42. Şimdilerde bu sıçramanın nedenleri araştırılıyor…&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cinsiyet eşitsizliği her aşamada kendini yeniden üretiyor&nbsp;</h2>Sinema dünyasında hem bizde hem de ABD’deki oranlara yansıyan bu cinsiyet eşitsizliği, aslında filmlerin ortaya çıkış aşamasından seyirciyle buluştuğu ana kadar kendini sürekli üretiyor. Yani üretim aşamasında kadına alan açılmayınca bu, sektörün her tarafına sirayet ediyor.&nbsp;Tabii bu eşitsizlik, farklı kurumların ve kuruluşların ödüllendirme sistemlerinde de kendini gösteriyor. Hani bu yıl Oscar’da En İyi Yönetmen kategorisinde hiç kadın yönetmen yoktu ya, işte sorunun kaynağı kadınların film çekme konusunda eşitlikçi bir ortamın içinde bulunmaması.&nbsp;

8 Mart vesilesiyle Türk sinemasında kadının görünürlüğüne baktık. Durum hiç parlak değil. 2024’te vizyona giren 208 filmden 16’sını kadınlar yönetti ve sadece 13 film, kadın hikayelerine odaklanıyordu. Kadın karakterlere odaklanan yapımlar ve kadın yönetmenlerin çektiği filmler, yıllık üretiminin yüzde 10’una bile ulaşamıyor.

Sinemada kadınlar nerede? 

Geçen haftalarda İstanbul’a nihayet kar yağdı. Kimimiz karın tadını çıkardı, kimimizse karla gelen zorlukları göğüslemek zorunda kaldı. Ama aklımızın bir köşesine “Barajlardaki su oranı ne kadar oldu?” sorusu da düşmedi değil. Hemen söyleyelim yüzde 72’ye yükseldi.&nbsp;Peki aklımıza bu soru neden geliyor? Çünkü İstanbul’un su sorunu o kadar sık karşımıza karşımıza çıkıyor ki ne zaman yağmur ya da kar yağsa şehrin su stoku yükseldi mi diye düşünmeden edemiyoruz.&nbsp;Söz İstanbul’dan açılınca&nbsp;“İmparatorluklar şehri, medeniyetlerin beşiği” denir. Doğrudur ama bu şehrin ezelden beri bir sorunu var: Su. İstanbul’un Boğaz’a ev sahipliği yaptığına, deniz kenarında bulunduğuna aldanmayın, tatlı su konusunda epey sıkıntılı bir yer burası. Bunu söyleyen de bir bilim insanı Radboud Üniversitesi’nden Mariëtte Verhoeven.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Denizle iç içe bir şehir ama su kaynaklarına uzak</h2>Verhoeven, bir süredir meslektaşları Alvise Cecchetti, Aysel Arslan, Damla Barın, Fokke Gerritsen ve Kee-Lou Ooyman’la birlikte KarDes için İstanbul’un Su Mirası Turu için çalışıyor. Onlar, kadim şehrin su sıkıntısını çözmek için tarihsel süreçte Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarının neler yaptığını, suyun çevresinde oluşmuş tarihî bir kültürü araştırıyor.&nbsp;KarDes mobil bir uygulama. 2020 yılında kullanıma sunuldu. Hrant Dink Vakfı’nın Türkiye’nin çokkültürlü mirasını keşfetmek isteyenler için hazırlanan, kişisel hafıza tur rehberi. Malum tarih anlatısında bu coğrafyada yaşayan etnik ve dinî azınlıkların çokkültürlü mirası pek de görünür değil. KarDes de bu uygulamasıyla işte bu mirasa ışık tutmayı amaçlıyor. İstanbul’un Su Mirası Turu da KarDes’in yeni turu.Bu turun lansmanı geçen günlerde tam da yoğun kar yağışı altında yapıldı. Lansman sırasında turun içeriğini hazırlayan ekiple bir de söyleşi düzenlendi. Radboud Üniversitesi’nden Mariëtte Verhoeven işte bu söyleşide İstanbul’un ezelden beri su sıkıntısı çektiğini anlattı ve “İstanbul’un kayda değer nehirleri ve tatlı su sağlayacak gölleri yok. Bunun için tatlı suyu şehre uzak mesafelerden getirmek gerekiyordu” dedi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Roma, Bizans ve Osmanlı su sıkıntısını aşmak için neler yaptı?</h2>Peki koca koca imparatorluklar bu sorunu nasıl çözmüş? Roma İmparatoru Hadrianus, Belgrad Ormanı’nda bulunan pınarlardan su temin etmek için 20 km’lik bir hat inşa ettirmiş. Sonrasında Doğu Roma İmparatoru Valens, Danamandıra ve Pınarca’daki suyu şehre getirmek amacıyla kendi adıyla anılan, MS 373’te tamamlanan 200 km’lik başka bir hat yaptırmış.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1741106017902.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.50" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bozdoğan KemeriŞehir genişledikçe ve su yetmemeye başlayınca bu hat, Kırklareli’deki Vize yakınlarında bulunan Pazarlı’ya kadar uzatılmış. Ki bu hattın tamamının 564 km’ye uzunluğunda olduğu tahmin ediliyor. Valens hattı kalıntıları bugün büyük ölçüde Trakya’daki ulaşılması zor ormanlık alanlanlarda bulunuyor ama bu hattan günümüze kalan bir yer var ki İstanbul’un simgelerinden biri. Unkapanı’ndaki 971 metre uzunluğundaki Bozdoğan Kemeri.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fatih Sultan Mehmet’in ilk işlerinden biri su hattına el atmak</h2>Lakin hat inşa etmekle bitmiyor iş. Bu hatların sürekli bakımını yapmak, onarmak da gerekiyor. Valens hattı, uzunluğu nedeniyle bu onarımlar zamanla problem olmaya başlamış. Hele hele Avarlar, İstanbul’u kuşattığında yine bu hattı keserek şehir halkının susuz kalmasına neden olunca bu hat gözden düşmüş, ilk yapılan Hadrianus hattı tekrar gözde olmuş.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1741106506509.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.28" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hadrianus/Kırkçeşme hattı (sarı) ile Valens hattı (mor) karşılaştırması. Haritada görüldüğü üzere, Valens hattı şehrin yüksek kesimlerini tatlı suyla destekleyen ilk hattır. Mesela Fatih Sultan Mehmet, İstanbul’u fethettiğinde ilk yaptırdığı işlerden biri Hadrianus hattının restorasyonunu yaptırmak. Ki o zamanlar şehrin nüfusu 70 bin civarında. Kırkçeşme adı verilen çeşmeler de bu restorasyon sırasında yapılmış. Mimar Sinan daha sonraki yıllarda Kırkçeşme’yi genişleterek Osmanlı’nın en kapsamlı su temim sistemini inşa etmiş.&nbsp;Modern zamanlarda artık bu hatlar kullanılmıyor. Lakin su kemerleri, su kuleleri, sarnıçlar, su terazileri, hamamlar, çeşmeler Roma’dan Bizans’a, Bizans’tan Osmanlı’ya aktarılan suyla oluşan koca bir kültürün şehrin belli başlı yerlerinde kendini hatırlatan unsurları. İşte İstanbul’un Su Mirası Turu da bu kültürü anlatarak kadim şehirde suyun nasıl çokkültürlü bir hafıza ve kültür oluşturduğunu anlatıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">15 duraklık 3.75 km’lik bir tur</h2>Bu tur 15 duraktan oluşuyor. Çok değil 3.75 km’lik bir tur. Zeyrek Sarnıcı’ndan başlıyor. Pantokrator Sarnıcı olarak da bilinen bu sarnıcın 6. yüzyılda inşa edildiği düşünülüyor. Sonra sırada Çinili Hamam var. Osmanlı mimarisinin nadide örneklerinden olan yapı İstanbul’un en iyi korunmuş hamamlarından. Çinili Hamam’dan sonra turun rotasında Valens hattının gözdesi Bozdoğan Kemeri bulunuyor. İstanbul’un simgelerinden biri ve şehre suyun nasıl getirildiğinin de anıtsal yapılarından.&nbsp;Tezgahçılar Maksemi, Ayşe Sultan Çeşmesi, Şehzadebaşı Su Terazileri, Roma Hamamı, Seyyid Hasan Paşa Sebili ve Çeşmesi, Bayezid Hamamı, Gediklipaşa Su Sarnıcı, Ayios Yeoryios Ayazması, Kumkapı Surp Harutyun Kilisesi, Kumkapı Limanı ise diğer duraklar.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Patrona Halil İsyanı’nın planları Bayezid Hamamı’nda yapıldı</h2>Her durak aslında hikayeleriyle tarihe açılan bir kapı. Mesela turun duraklarından Bayezid Hamamı, 1730’da çıkan Patrona Halil İsyanı’nın planlandığı yer. Çünkü Patrona Halil bu hamamda çalışıyormuş. İsyanı hamamda arkadaşlarıyla buluşarak planlamış.&nbsp;Kumkapı Surp Harutyun Kilisesi’nin sembolü olan gümüş balık maketinin de güzel bir hikayesi var. Rivayete göre balıkçılar ağlarına pek balık takılmadığı bir dönemde kilisenin papazından özel bir ayin düzenlenmesini rica ediyor. Papaz da kırmıyor onları ve ayin yapılıyor. Ayin sonrası sefere çıkan balıkçıların ağları balıkla dolup taşıyor. Balıkçılar da minnettarlıklarını sunmak için kiliseye gümüş balık maketi hediye ediyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bozdoğan Kemeri’nin altındaki ejderhayı kim öldürdü?</h2>Şehzadebaşı’nda Şehzade Camii’nin Saraçhane Meydanı’na bakan kapısının bitişiğinde bulunan Ayşe Sultan Çeşmesi, 3. Murad’ın kızlarından Ayşe Sultan tarafından eşi Damat İbrahim Paşa için yaptırılmış bir çeşme. Ki Damat İbrahim Paşa tarihte Kanije Fatihi olarak biliniyor. İstiridye kabuğu süslemesiyle akıllarda kalan bu çeşme, uzun zamandır haraptı lakin yakın zamanda restore edildi ve çeşmesinden su akmaya başladı. Ama Şehzade Camii’nin avlusundaki Dördüz Çeşme, Ayşe Sultan Çeşmesi kadar şanslı değil. Ne muslukları kalmış geriye ne de suyu akıyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/2/2/1741106726527.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.51" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Ayşe Sultan ÇeşmesiBu tür tarihî çeşmelerin zaman zaman önünden geçiyor olmanız muhtemel. Çünkü 1.000'den fazla Osmanlı çeşmesi günümüze kadar ulaştı. Ama kaçının hikayesi günümüze kaldı derseniz, o işte hazin bir konu. Ki aynı şey Bozdoğan Kemeri için de geçerli. İstanbullular sıklıkla bu su kemerinin altından geçiyor. Ama burada kahramanı ejderha olan bir efsaneden ne kadar haberdarlar? Efsaneye göre Bizans İmparatoru 5. Konstantin suyun gelişini engellediği için burada bir ejderha öldürmüş.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sakaları hatırlayan var mı?&nbsp;</h2>Mesela bugün sakaları da pek hatırlayan yok. Oysa onlar Osmanlı döneminde suyu evlere taşıyan insanlardı. Modern su tesisatı kurulmadan önce su, şehrin dışından mahallelere kadar getiriliyordu. Sakalar da tulumlarıyla bu suları evlere taşıyordu. Bazıları sokakta dolaşıp susayan insanlara su ikram ediyordu. Osmanlı İmparatorluğu'nun çokkültürlü yapısı sakalarda da kendini gösteriyormuş.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İstanbul’un Su Mirası Turu’ndan, Türk sakaların varlıklarını duyurmak için “Saka”&nbsp;diye bağırdığını, Rum sakaların “Krio nero!” (Soğuk Su), Ermeni sakaların ise “Var mı su?”&nbsp;diye çığırtkanlık yaptıklarını öğreniyoruz.&nbsp;</li></ul>Hikayelerin devam var. Ama turun sürprizi bozulmasın. Nihayetinde bu tur bize su mahrumu kadim bir şehrin yokluktan nasıl bir kültürel zenginlik yarattığını gösteriyor. Oysa şimdilerde sadece barajlardaki su stokunu merak ediyoruz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Meraklısına KarDes</h2>KarDes’in mobil bir uygulama olduğunu söyledik. App Store ya da Google Play’den ücretsiz indirebiliyorsunuz. İçinde şimdilik 27 tur rotası var. Kadıköy, Adalar, Sultanahmet, Sirkeci, Süleymaniye, Beyoğlu, Samatya, Yeşilköy, Pera, Tatavla, Galata, Karaköy, Balat, Büyükdere, Sarıyer’i bu uygulama ile kişisel olarak gezebilirsiniz.&nbsp;Kadıköylüler şanslı. Çünkü uygulamada Kadıköy’le ilgili üç ayrı tur var: Kadıköy Moda Turu, Kadıköy Bahariye Turu, Kadıköy Rıhtım Turu. Elinizde akıllı telefon ve kulağınızda kulaklık tur hattına gidince açıyorsunuz uygulamayı. Uygulama, lokasyonunuzu algılıyor ve siz hangi durağa geldiyseniz orayla ilgili bilgi veriyor. İsterseniz anlatılanları dinleyebilirsiniz, isterseniz telefondan okuyabilirsiniz.&nbsp;Uygulama Türkçe ve İngilizce dil seçenekleri de sunuyor. Denemenizi tavsiye ederim. İstanbul’un tarihine bir pencere açıyor!

İstanbul'dan ve dünyadan seçilmiş etkinlikler, kültür-sanat ajandası, şehir gündemi, tematik rehberler ve şehrin sınırlarından taşmaya değecek davetler her hafta e-posta kutunda.

İstanbul'un ve dünyanın sunduğu tüm hediyeleri keşfetmek, evden çıkmaya değecek deneyimlerin peşine düşmek için.

Aposto İstanbul

Su, İstanbul’un en büyük sorunlarından biri. Üstelik sadece günümüzde değil şehir kurulduğundan beri var olan bir sorun. Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorlukları bu sorunu çözmek için su hatları, kemerler, hamamlar, çeşmelerle birlikte koca bir kültür inşa ettiler. İstanbul’un Su Mirası Turu bu kültürün izini sürüyor. Bu kültürde bazen bir ejderha çıkıyor karşınıza bazen de bir isyan!

İstanbul'un suyunu kesen ejderhayı kim öldürdü?

1971 yılının ilk günleri. Takvim yaprakları 21 Ocak’ı gösteriyor. Brezilya’da 1964 askerî darbesi sonrası milletvekilliği görevinden el çektirilen Rubens Paiva, inşaat mühendisi olarak hayatına devam ederken ailesiyle birlikte yaşadığı Rio de Janeiro’daki evinin kapısını askerî polis çalıyor. Niyetleri Paiva’yı tutuklamak ama tutuklama kararları yok. Merkeze götürüp ifadesini almak istiyorlar. Paiva zorluk çıkarmıyor, yatak odasına gidiyor, takım elbisesini giyiyor, kravatını takıyor ve yüzünde kocaman bir gülümsemeyle çocuklarına geleceğini söylüyor. Fakat o an, çocukların babalarını son görüşü oluyor. 41 yaşındaki Paiva işkencede öldürülüyor. Brezilya’daki cunta yönetimi ise Paiva’nın değil öldürüldüğünü, gözaltına alındığını bile kabul etmiyor.&nbsp;Gerçekler, o günlerde kocası gibi gözaltına alınıp işkence gören karısı Eunice’in 43 yıl süren mücadelesi sonucu ortaya çıktı. 2014’ün Şubat ayında, dikta döneminde ülkedeki insan hakları ihlallerini araştıran Ulusal Gerçek Komisyonu, Rubens Paiva'nın işkencede öldürüldüğünü açıkladı. Bedenine hiçbir zaman ulaşılamadı. Birkaç kere farklı yerlere gömülüp çıkarıldıktan sonra Paiva'nın okyanusa atıldığı da yıllar sonra öğrenildi. Rubens Paiva, Brezilya’da zorla kaybedilenlerin simgelerinden biri oldu.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740721112596.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Davut’un babası Abdülaziz Altınkaynak<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Davut 12 yaşındaydı</h2>1995’in son günleri. Günlerden 2 Kasım. 12 yaşındaki Davut Altınkaynak, Mardin Dargeçit’te gözaltına alınıyor. Onu en son, Mardin Jandarma Komutanlığı’nda oğlu gibi gözaltında tutulan annesi görüyor. Davut, Filistin askısındayken annesini görünce su istiyor. Ne komutanlıktakiler su veriyor ne de annenin oğluna su vermesine izin veriliyor. Davut’u bir daha gören olmuyor.&nbsp;2016’da Mardin’de bir kuyuda bulundu Davut’tan arta kalanlar. Babası Abdülaziz Altınkaynak, kendi elleriyle çıkardı oğlunun kemiklerini. 12 yaşında canlı girdiği Mardin Jandarma Komutanlığı’nda ne oldu, komutanlığın dışındaki bir kuyuya nasıl atıldı, öğrenilemedi.&nbsp;Hiç fotoğrafı yoktu Davut’un. Ama akrabalarının birinde 10 yaşında çekilmiş bir fotoğrafı bulundu. O tek fotoğraf yaşadığının ispatı gibiydi. Ailesi o tek fotoğrafla yıllarca Galatasaray Meydanı’nda Davut’un zorla kaybedildiğini haykırdı.<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740721482006.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.88" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">I’m Still Here | Kaynak: Sony Filmleri Türkiye<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Oscar’da bir zorla kaybedilme hikayesi: 'Hâlâ Buradayım'</h2>Brezilya ve Türkiye, birbirine çok uzak iki ülke ama Brezilya’dan Rubens Paiva’nın ve Türkiye’den Davut Altınkaynak’ın hikayeleri çok benzer. Ve biz onların hikayesini iki film sayesinde öğrendik.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rubens Paiva’nın ve ailesinin yaşadıklarını anlatan Hâlâ Buradayım / I'm Still Here bugün vizyona girdi. Walter Salles’in yönettiği film, En İyi Film, En İyi Uluslararası Film ve En İyi Kadın Oyuncu (Fernanda Torres) dallarında da Oscar’a aday. &nbsp;</li></ul>Yönetmen Salles, Rubens Paiva’yı kanlı canlı görenlerden. Çünkü o, çocukluk günlerinin "Rubens Amca"sı. Paiva’nın oğlu Marcelo Rubens Paiva ile yönetmen Walter Salles çocukluk arkadaşı. Hatta Rubens Paiva’nın, hem oğlunu hem de Salles’ı bir gösteriye götürmüşlüğü bile var.&nbsp;Walter Salles, Marcelo Rubens Paiva’nın babasının zorla kaybedilmesi üzerine yazdığı kitabı okuduktan sonra Hâlâ Buradaydım filmini çekmeye karar veriyor. Ailenin yaşadıkları ve özellikle anne Eunice’in mücadelesi üzerine kuruyor filmin hikayesini. Film geçen yıl Venedik Film Festivali’nde dünya prömiyerini yaptı ve festivalden En İyi Senaryo ödülü ile döndü. Sonra başka festivallerden davet aldı. Nihayetinde Oscar potasına kadar girdi. Alır mı Oscar’ı derseniz, şansı var!<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740721200853.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Rubens Paiva ve Davut<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Dargeçit' SİYAD 57. Türkiye Sineması Ödülleri’ne aday</h2>Davut Altınkaynak’ın öyküsü ise Berke Baş’ın çektiği Dargeçit belgeselinde anlatılıyor. Yönetmen Baş, belgeselde 1995’te Davut’la birlikte gözaltına alınan ve zorla kaybedilen yedi kişiyle ilgili ancak 2009’da başlatılan soruşturma sonucu 2014’te açılan mahkemenin duruşmaları takip ediyor. Davut’un ve diğer zorla kaybedilen insanların hikayesini böylece öğreniyoruz.&nbsp;Davut’un babası Abdülaziz Altınkaynak oğlu için “Efendi, saygılı, kimseye zararı olmayan bir çocuktu. Okumaya meyilli olduğu için erken yaşta okula gönderdik. Okul zamanları dışında da çobanlık yapıyordu” diyor. Zaten çobanlık yaptığı bir gün gözaltına alınıyor. Rubens Paiva olayından farklı olarak Davut’un gözaltında alındığı kabul ediliyor ama serbest bırakıldığı söyleniyor.&nbsp;Dargeçit belgeseli prömiyerini geçen yıl 43. İstanbul Film Festivali’nde yaptı ve festivalden En İyi Belgesel ödülü aldı. Birçok festivalde gösterildiği gibi farklı şehirlerde özel gösterimlerle seyirci karşısına çıktı. Şimdilerde 10 Mart’ta açıklanacak SİYAD 57. Türkiye Sineması Ödülleri’nde En İyi Belgesel kategorisinde aday.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740721246041.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.83" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">I’m Still Here’da Rubens Paiva’nın eşi Eunice’i canlandıran Fernanda Torres, En İyi Kadın Oyuncu kategorisinde Oscar adayı. | Kaynak: Sony Filmleri Türkiye<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Aileler için hep kapı duvar</h2>İki zorla kaybedilme vakasının birçok ortak noktası&nbsp;var. Rubens Paiva’nın eşi Eunice, hukuk okuyup avukat olduktan sonra, ülkesinde kocasının kaybolmasının hükümet tarafından araştırılması için defalarca Yüksek Askerî Mahkeme'ye ve İnsan Hakları Savunma Konseyi'ne başvursa da yıllarca sonuç alamıyor.&nbsp;Davut’un babası da 1995’ten beri kapı kapı dolaştığını anlatıyor belgeselde:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Devlete gidiyoruz yok, savcılığa gidiyoruz yok. Mardin Cumhuriyet Savcılığı’na üç dilekçe verdim. Savcı bey ‘Bir şey yapamam’ dedi.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sorumlu görülenler askerler</h2>Bir başka ortak nokta ise zorla kaybetmelerden sorumlu görülenlerin durumu. Rubens Paiva’nın öldürülmesinden, işkence gördüğü merkezin komutanı Tuğgeneral João Paulo Burnier sorumlu tutuluyor. Burnier herhangi biri değil, 1964 askerî darbesini destekleyen önemli subaylardan. Dikta döneminde de uzun yıllar orduda üst düzey görev yapmış bir zat. Siyasete atılmadı ama ülkedeki önemli karar vericilerden biri oldu. Lakin başka bir asker Tuğgeneral Eduardo Gomes, Brezilya cumhurbaşkanına yazdığı mektupta onun hakkında şöyle diyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Brezilya'yı komünist tehlikeden koruma bahanesiyle sapkın ve kana susamış içgüdülerden ilham alan akıl hastası bir kişi.”</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2025/1/5/1740721228084.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.80" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yargılandılar, beraat ettiler, siyasete atıldılar</h2>Davut ve diğer yedi kişinin zorla kaybedilmesinin sorumlu olarak dönemin Mardin Jandarma Tabur Komutanı Hurşit İmren, Dargeçit İlçe Jandarma Komutanı Mehmet Tire yargılandı. Fakat mahkeme “Atılı suçları kanuni tanıma uygun şekilde işlediklerini tereddütsüz ortaya koyabilecek nitelikte somut, kesin, inandırıcı delil elde edilemediği” gerekçesiyle sanıkların beraatine karar verdi.&nbsp;Tire ve İmren emekli olduktan sonra siyasete girdiler. Tire, Demokrat Parti’den Bodrum Gümüşlük Belediye Başkanı seçildi. Sonra AK Parti’ye geçti. 2015 Genel Seçimleri’nde Muğla’dan AK Parti milletvekili adayı oldu. Hurşit İmren ise CHP’den siyasete girdi. 2007 Genel Seçimleri’nde Sivas’ta CHP’nin milletvekili adaylarındandı. Milletvekili seçilemedi ama 2009’da Çepni Belediye Başkanı seçildi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnsanlığa karşı işlenmiş bir suç </h2>Uluslararası hukuka göre zorla kaybetme, insanlığa karşı suç olarak kabul edilen bir uygulama. Yurttaşların yasal hakları askıya alındığı için gözaltında kaybediliyorlar&nbsp;ve akıbetleri meçhul bırakılıyor. Ve zorla kaybedilenlerin aileleri yıllarca sürecek bir psikolojik işkenceye maruz kalıyor. &nbsp;Brezilya ve Türkiye, birbirine çok uzak iki ülke. İki film var karşımızda ve dünyanın bir ucunda babasız bir evlat, başka bir ucundaysa evlatsız bir babayı izliyoruz. Ama acının tarifi aynı.

Brezilya ve Türkiye birbirine çok uzak iki ülke. Ama Oscar adayı “Hâlâ Buradayım” ve 2024 yapımı "Dargeçit" bu iki ülkenin ortaklaştığı acılar üzerinden aradaki mesafeyi kapatıyor. Brezilya’da 1971’de zorla kaybedilen 41 yaşındaki Rubens Paiva'nın ve ailesinin yıllar süren mücadelesi, Mardin'de kaybedilen küçük Davut ve ailesinin öyküsüyle neredeyse aynı.

I’m Still Here ve Dargeçit: Coğrafyalar ayrı, acılar aynı

Osmanlı döneminde halka açık ilk film gösterimininin 12 Aralık 1896’da İstanbul’da Galatasaray’daki Sponeck Birahanesi’nde yapıldığı kabul edilir. Bu bilginin kaynağı da Türk sinema tarihiyle ilgili ilk kitaplardan biri olan Nijat Özön’ün Türk Sinema Tarihi eseridir. Uzun yıllar referans eser olarak kabul edilen kitaptaki bu bilgi, sonraki dönemde pek çok yazar tarafından da kesin bilgi olarak kabul edilip tekrarlanır. Hatta sinema tarihimize ilişkin genel anlatıya şüpheyle bakan sinema yazarı Burçak Evren de birçok kitabında bu bilgili teyit eder.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Önce Galatasaray’da sonra Şehzadepaşa’da film gösterimi yapıldı diye biliniyor</h2>Evren, en son 2022 yılında basılan İstanbul’un Yazlık Sinemaları Tarihi kitabında bu ilk gösterimin ilanına yer verdiği gibi gösterime katılan Ercüment Ekrem Talu’nun tanıklığını da bize aktarır. Yine bu kitaptan, bu ilk gösterimin halk arasında günlerce süren bir tartışmanın fitilini ateşlediğini ve bir heyecan dalgası yarattığını da öğreniriz.&nbsp;Evren bu gösterimden 59 gün sonra 9 Şubat 1897’de, yine İstanbul’da, o dönem ağırlıklı olarak Türk ve Müslüman nüfusun yaşadığı Şehzadepaşa’daki Fevziye Kıraathanesi'nde bir gösterim daha yapıldığını anlatır. Buradaki gösterime katılanlar arasında tanıdık bir isim de vardır: Yazar Refik Halid Karay.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İzmir’de Apollon Salonu’ndaki gösterim</h2>Bu tarihsel bilgiler ışığında sinema tarihimizle ilgili anlatıda halka açık ilk gösterimin İstanbul’da yapıldığı kabul edilse de artık bu bilgiye kuşkuyla bakmamıza neden olan bilgiler var elimizde.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2025/1/0/1739085593991.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.71" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sinema Tarihinde İzmir, Yaşar Ürükİzmir’de yakın zamanda Ala Yayıncılık’tan çıkan Sinema Tarihinde İzmir kitabında yazar&nbsp;Yaşar Ürük, Osmanlı döneminde halka açık ilk gösterimin İstanbul’da değil İzmir’de yapıldığını iddia ediyor.&nbsp;İzmir ile ilgili birçok araştırma kitabına imza atan Ürük, bu iddiasına kanıt olarak&nbsp;10 Aralık 1896’da o dönem İzmir’de yayınlanan Ahenk&nbsp;gazetesinde çıkan bir haberi&nbsp;sunuyor. Haberde şöyle yazıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Frenk Mahallesi’nde bulunan Apollon Salonu’nda her akşam saat 5’ten 6’ya kadar Edison’un buluşu olan kinematograf adlı bir alet vasıtası ile hayret verici bir ustalıkta, hareket halinde bulunan cisimlerin resimlerinin alınması gibi, çok eğlenceli ve seyre değer oyunlar icra edilmektedir. Duhuliye, büyükler için çeyrek mecidiye, çocuklar için on meteliktir.”&nbsp;</blockquote>Yani Ürük kitabında 12 Aralık 1896’da İstanbul’daki Sponeck Birahanesi’nde yapılan ilk gösterimden hemen önce İzmir’de film gösterimlerinin başladığını, bunun duyurusunun da 10 Aralık 1896’da Ahenk gazetesinde yayımlandığını anlatıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ahenk gazetesi muhabiri gösterime katılmış&nbsp;</h2>Gazete duyurulara yer vermekle kalmamış bu gösterimlere özel ilgi de göstermiş. 10 Aralık öncesinde başlayan gösterimler devam ederken 13 Aralık’taki gösterime bir muhabir göndermiş. Muhabirin izlenimi&nbsp;de 17 Aralık 1896’da tarihli sayısında yayımlanmış. Muhabir yazıda şöyle yazmış:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Pazar gecesi, saat 6:00 sıralarında, biz de adı geçen salonda hazır bulunduk. Önce, sahnenin önünde yanmakta olan iki lamba aniden söndürüldü ve salon karanlıklar içinde kaldı. Seyirciler, sırtlarını sahneye doğru çevirerek, karşısında asılmakta olan beyaz bir perdeyi dikkatle izlemeye koyuldular. Biraz sonra, bilinmeyen bir noktadan verilen bir elektrik ışığı ile perde aydınlandı. Daha sonra, perde üzerinde, bir yemek masası etrafında oturup yemek yemekte olan bir aile belirdi. Yemek yiyen aile fertlerinden her birinin bu yemek sırasındaki hareketleri, ayrı ayrı görülmekte...Seyirciler fevkalade bir hayret ve heyecan içinde bu garip ve inanılmaz manzarayı seyrediyor ve bu aile ile adeta bir arada olmak istiyorlardı. Daha sonra, aile karanlık içinde kayboldu ve bunun ardından perdede, banyo almaya hazırlanan çıplak bir kadın ortaya çıktı ve banyosunu tamamladıktan sonra ortadan kayboldu.&nbsp;Bunun hemen arkasından; Çar hazretlerini Paris'e götüren tren, perde üzerinde yürümeye başladı. Bu katar daha sonra durdu, kapıları açıldı ve yolcular dışarıya çıkmaya başladılar. Trenin ortadan yok olmasının ardından, beyaz fistanlar giymiş bir aktris, fevkalade bir ustalıkla dans etmeye başlayarak seyircilerin şaşkınlığına neden oldu. Aktrisin perde üzerindeki görünümü ve dans etme biçimi, gerçekten şaşkınlık verici ve tarif edilemeyecek bir güzellikte idi. Bu aktrisin ardından birtakım çamaşırcı kadınlar ortaya çıkarak çamaşır yıkamaya başladılar. Daha sonra da, seyirciler kendilerini Paris'in 'Republique' meydanında buldular. Berrak mavi bir gök altında adı geçen meydanın aldığı manzara tasvir edilemez. Etrafındaki muhteşem yapılar, caddenin ortasından geçen tramvaylar ve yolcular net olarak görülebiliyor. İnsan, bu garip manzara karşısında, hayretler içinde kalıyor. Bundan sonra, perde üzerinde, birtakım çocukların raks etmeye başladıklarını görüyoruz. Seyircilerin bunu da bir süre seyretmelerinden sonra, oyun bitmiş oluyor."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İddia yıllar önce ortaya atılsa da gözden kaçmış</h2>Araştırınca aslında Osmanlı döneminde ilk film gösteriminin İzmir’de yapıldığına dair iddianın yeni olmadığı ortaya çıkıyor. 1996’da Prof. Dr. Rauf Beyru, sinema dergisi Antrak’ın Şubat sayısındaki "İzmir’de İlk Sinema Gösterileri" başlıklı yazısında Ahenk gazetesinin haberinden yola çıkarak Osmanlı döneminde halka açık ilk gösterimin İzmir’de yapıldığını yazmış.&nbsp;Ancak Beyru’nun yazısı sinema tarihi anlatısında anlaşılan gözden kaçmış. Ürük yıllar sonra Sinema Tarihinde İzmir kitabında Beyru’nun yazısını referans alarak bu iddiayı tekrar dillendiriyor. Ki Ürük iddialı. Kitabında şöyle yazıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 0, 255); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Sonuç olarak bu haberde anlatılan olay sinema tarihi açısından çok önemlidir. Çünkü insanlığın sinema ile tanışmasının üzerinden henüz bir yıl geçmemiştir ve Akdeniz’in incisi İzmir salolarında film makaraları dönmeye başlamıştır.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artık ilk gösterimin nerede yapıldığı da tartışmalı&nbsp;</h2>Ürük’ün kitabından İzmir’deki film gösterimlerinin halk tarafından büyük bir heyecanla karşılandığını da anlıyoruz. 1922 İzmir yangınında yok olan Apollon Salonu’ndaki gösterimlere ilgi yoğun olunca yine o yangında yanan Laucas Gazinosu da film gösterimleri düzenlemeye başlamış. Hatta rekabeti kızıştırmak için Laucas Gazinosu film gösterim ücretlerini Apollon Salonu’ndaki gösterimlere göre daha ucuz tutmuş.&nbsp;Sinema tarihimizin ilk dönemine ilişkin kimi bilgiler, birçok arşivden çıkan belgeler sonucu tartışmalı hâle gelmişti. Görünen o ki ilk gösterimin ne zaman ve nerede yapıldığı bilgisi de artık tartışmaya açık…&nbsp;

Türk sinema tarihinde ilk film gösteriminin 1896’da İstanbul’da yapıldığı kabul edilir. Bu bilgiye yıllar sonra itiraz var. "Sinema Tarihinde İzmir" kitabında ilk gösterimin İstanbul’dan hemen önce İzmir’de yapıldığı iddia ediliyor.

Olkan Özyurt

Bozkırın ortasında bir ömür: Arkeolojinin samurayı Sachihiro Omura