İki hafta önce Millî Eğitim Bakanlığı; öğrencileri, öğretmenleri,&nbsp;velileri&nbsp;ve tüm eğitim ortamını&nbsp;ilgilendiren önemli bir uygulamayı yürürlüğe koyduğunu açıkladı. Buna göre ortaokul ve lise öğrencileri, bu yılın (2026-2027) ilk sınavlarından başlamak üzere derslerin neredeyse tamamında aynı takvime göre sınava girecek. Sınavlar, öğretmenlerin çevrimiçi portal üzerinden erişebilecekleri soru havuzundan seçilerek hazırlanacak. Üstelik havuz, sınavlardan&nbsp;yalnızca dört gün önce öğretmenlerin erişimine açılıyor.&nbsp;Karar çok yeni açıklandığı ve sınavlar da önümüzdeki hafta başlayacağı için bilmediklerimiz bildiklerimizden&nbsp;daha fazla. Henüz öğretmenler bu sistem üzerinden sınav hazırlamadı. Bu yüzden&nbsp;soruların kalitesi hakkında konuşmak için erken&nbsp;olsa da nüfusun büyük bir bölümünü oluşturan,&nbsp;11 milyonu ilköğretim,&nbsp;6&nbsp;milyonu lise&nbsp;olmak üzere,&nbsp;16 milyon öğrenci ve aileleri ile 1.5 milyon öğretmeni ilgilendiren&nbsp;bu&nbsp;değişikliği hemen konuşmaya başlamamız önemli.<h2 style="text-align: left;">Öğretmen algoritmanın bir değişkeni mi?</h2>Önce sistemin nasıl işleyeceğine bakalım. 8. ve 12. sınıflar hariç tüm ortaokul ve lise öğrencileri (7. ve 11. sınıf&nbsp;İngilizce dersleri hariç)&nbsp;ortak derslerden ortak yazılı sınavlara girecek. Sınavlar Türkiye genelinde aynı takvime göre yapılacak. Yani örneğin ülkedeki tüm 7.&nbsp;sınıflar aynı gün&nbsp;sosyal&nbsp;bilgiler sınavına girecek.Diğer yandan&nbsp;bu, bütün öğrencilerin aynı sorularla sınava gireceği anlamına gelmiyor. Bakanlık her ders için farklı konu ve soru dağılımları belirlemiş. Öğretmenler&nbsp;sınavlarını&nbsp;bu dağılımların arasından&nbsp;seçerek oluşturacak.&nbsp;Öğretmenler sistemin sunduğu soruları en fazla iki kez değiştirebilecek, ayrıca sınava kendi hazırladıkları iki soruyu ekleyebilecek.&nbsp;Sistem tarafından otomatik olarak sunulan ve&nbsp;kolay,&nbsp;orta&nbsp;ve&nbsp;zor&nbsp;olarak sınıflandırılan soruların güçlük düzeylerini belirleme konusunda öğretmenlerin seçim hakkı oldukça sınırlı.Mesleğin günlük detaylarına aşina olmayanlar için&nbsp;anlaşılması&nbsp;kolay olmayan bir süreç ile karşı karşıyayız. Öğretmen sınav sorularını&nbsp;belirlerken,&nbsp;hangi kazanımın hangi zorluk seviyelerinden kaçar soruyla ölçüleceğine kadar inen ayrıntıdaki&nbsp;seçme katmaları&nbsp;arasına sıkışıyor.&nbsp;Sınav hazırlamayı bir algoritma hâline getiren bu düzenleme, öğretmeni de bu algoritmanın&nbsp;bir değişkenine indirgemiş.&nbsp;Böylece sınavın içeriği ile güçlük düzeyinin büyük ölçüde Bakanlığın belirlediği seçenekler çerçevesinde şekillenmesi garanti altına alınmış.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Ortak standartlarla merkezî kontrol arasında</h2>Aslında Millî Eğitim Bakanlığı ölçme değerlendirmeyi merkezileştirme adımlarına iki yıl önce başlamıştı. Seçtiği bazı seviyelerde sınavları Türkiye ve il genelinde, Bakanlık tarafından hazırlanan sorularla uyguladı. Bakanlığın ölçme-değerlendirme konusuna özel bir önem verdiğini biliyoruz. Ölçme-değerlendirme merkezleri etkin çalışıyor, öğrenci ve öğretmenlere çevrimiçi ölçme araçları sunuluyor. Bu çalışmaların eğitimin niteliğini artırmak açısından önemli bir potansiyeli&nbsp;olduğu da ortada.Açıklanan&nbsp;hedefler&nbsp;son derece önemli.&nbsp;Okullar arasında ölçme değerlendirmede ortak standartlar oluşturmak, sınavların geçerli ve güvenilirliğini sağlamak, beceri temelli ve açık uçlu soruların kullanımını yaygınlaştırmak, öğretmenleri nitelikli soru havuzuyla desteklemek.<ul><li>Üstelik sistem yalnızca sınav hazırlamakla sınırlı değil. Sınav sonuçlarının öğrenci, sınıf ve şube düzeyinde analiz edilmesi, öğrencilerin hangi öğrenme hedeflerine ulaştıklarının, hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduklarının belirlenmesi de amaçlanıyor. Böylece ölçme-değerlendirmenin yalnızca not vermek için değil, öğrenmeyi geliştirmek amacıyla kullanılması hedefleniyor.</li></ul>Bunların&nbsp;eğitimde ihtiyaç duyduğumuz, pedagojik olarak son derece değerli hedefler&nbsp;olduğuna katılıyorum.&nbsp;Ancak&nbsp;bu hedeflere ulaşmak için sınav hazırlama yetkisini merkezileştirmek zorunda&nbsp;olduğumuzu düşünmüyorum.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Nasıl&nbsp;ölçtüğümüz, nasıl öğrettiğimizi&nbsp;etkiliyor</h2>Eğitimde alacağımız her karar için&nbsp;"Bu uygulama&nbsp;öğrencinin&nbsp;yararına mı?",&nbsp;"Bu uygulamayı kimler hayata geçirecek?"&nbsp;sorularının cevaplanması kritiktir.İkincisinden&nbsp;başlayalım. Bu&nbsp;uygulamanın yürütücüsü öğretmendir. Öğretmen&nbsp;yürüttüğü öğretim sürecinin sonunda&nbsp;Bakanlığın sunduğu sorulardan&nbsp;sınıfına uygun&nbsp;olanları seçerek bir&nbsp;sınav hazırlayacak. Bunu da dört gün gibi sınırlı bir zamanda yapacak.Oysa ölçme-değerlendirme öğretimden bağımsız bir süreç değildir. Nasıl ölçtüğümüz, nasıl öğrettiğimizi etkiler.&nbsp;Dolayısıyla sınavı merkezileştirdiğimizde yalnızca ölçme yöntemini değil, öğretimi de şekillendirmiş oluruz. Oysa ideal olan ölçmek için öğretmek değil, ölçmeyi öğrenmenin destekleyici parçası hâline getirmektir.Merkezî sınavların okullarımıza etkisi için&nbsp;bu eleştiriyi&nbsp;yaparız. LGS ve YKS o kadar belirleyicidir&nbsp;ki ortaokul ve lise eğitimi, öğretim yöntemleri ve ölçme-değerlendirme uygulamaları bu sınavlara göre şekillenir hale gelmiştir.&nbsp;Şimdi benzer bir merkezi belirleyiciliğin yazılı sınavlara taşınma riski var.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Öğretmen özerkliği&nbsp;öğrencinin&nbsp;yararınadır</h2>OYSS sınav&nbsp;sistemi&nbsp;çok yakın bir zamanda duyuruldu.&nbsp;Bu büyük değişikliği asıl anlayacak, uygulayacak olan öğretmenler, okullara henüz resmi yazı gelmeden, sosyal medyadan haberi duydular.&nbsp;Oysa&nbsp;okulların seminer dönemleri tam da bu işler için ayrılmış değil midir? Öğretmenlerin sistemi tanımaları, örnek soruları incelemeleri, uygulamanın sınıflarındaki karşılığını tartışmaları için&nbsp;sene başındaki seminer döneminde sistem tanıtılabilir, örnek sorular üzerinden öğretmenlerden geri bildirimler alınabilirdi.&nbsp;<ul><li>Bakanlık, yeni sistemi hayata geçirmeden önce 11 ilde, 1.999 okulda, iki ders alanında&nbsp;(din kültürü ve felsefe) pilot&nbsp;uygulama yaptığını açıkladı. Ancak&nbsp;tüm&nbsp;ortaokul ve lise derslerini kapsayan böylesine büyük bir değişiklik öncesinde, farklı branş&nbsp;ve sınıf seviyelerinin&nbsp;ihtiyaçlarının değerlendirilmesi ve öğretmenlere sistemi tanımaları, tartışmaları ve hazırlanmaları için yeterli zaman tanınması gerekirdi.</li></ul>Bakanlığın ölçme değerlendirmenin niteliğini artırma hedefi son derece önemli. Ancak bu hedefe ulaşmanın bir başka yolu da öğretmenlerin bu alandaki mesleki yeterliliklerini geliştirmek, onları nitelikli kaynaklarla desteklemek olabilir. Öğretmenlerin mesleki özerkliğini koruyarak da ortak standartlar geliştirmek, ölçme-değerlendirmenin niteliğini artırmak mümkün.&nbsp;<ul><li>Yanlış anlaşılmasın, öğretmen özerkliği, öğretmenin dilediğini yapması değildir. Mesleki bilgi ve deneyimine dayanarak öğrencilerinin ihtiyaçlarına uygun kararlar verebilmesidir.&nbsp;&nbsp;</li></ul>Ayrıca bu sistem okullar arasındaki farklılıkları görmezden geliyor. Örneğin uluslararası programlar uygulayan, yabancı dilde eğitim veren okullar da bu sınavlara tabi olacak, meslek liseleri de. &nbsp;Bu okulları ortak ölçme standartlarına bağlamak adaletli bir sistem kurmak değil, okulları vasatta eşitlemektir. Oysa ki bu öğrencilerin farklı öğrenme ihtiyaçları var ve &nbsp;bu ihtiyaçlar ancak öğretmenleri nerede derinleşeceğine, nerede destekleyeceğine ve buna bağlı olarak nasıl sorular hazırlayacağına karar verirse karşılanabilir.&nbsp;İşte bu nedenlerle&nbsp;öğretmen özerkliği en çok öğrencinin nitelikli eğitim alması açısından önemlidir.&nbsp;Öğretmeni sınıfında öğretim yapmaya yetkin görüp ölçme değerlendirme sürecini tasarlamaya yetkin görmemek önemli bir çelişkidir.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Sınav analizlerini nasıl kullanıyoruz?</h2>Buradan ilk sorumuza dönelim. Bu uygulama öğrencinin ne işine yarayacak? Yine Bakanlığın açıkladığı amaçlarla devam edelim.&nbsp;Sınav sonuçlarının analiz edilmesi. Her sorunun puanının sisteme girilmesi.&nbsp;Öğrencinin ve velinin öğrenme hedefleri üzerinden veri alması. Bunlar&nbsp;elbette önemli. Böylece öğrencilerin hangi konularda zorlandıkları daha görünür hâle gelebilir. Ancak asıl mesele bu verilerin toplanması değil, nasıl kullanılacağı.<ul><li>Sınavın analizinin öğrenci yararına yapılması, yani öğrencinin sonuçlarından&nbsp;kendi öğrenmesine yönelik çıkarımlarda bulunabilmesi için en önemli ve de birincil&nbsp;kaynak öğretmendir. Öğretmen yalnızca hangi soruların yanlış yapıldığını değil, öğrencilerin nerede, neden zorlandığını, öğrenmenin nasıl desteklenebileceğini de değerlendiren uzmandır.</li></ul>Dolayısıyla daha önemli olan&nbsp;şey&nbsp;bu verilerle ne yapacağımızdır.&nbsp;Soruları yalnızca dört gün önce gören, sınavın hazırlanmasında kontrolü sınırlanan öğretmenden sınav sonrasında eksikler üzerinde çalışmasını, öğrencilere geliştirici geri&nbsp;bildirimler vermesi, gerektiğinde ek çalışmalar planlaması&nbsp;bekleniyor.&nbsp;Oysa ölçme değerlendirme yalnızca öğrencinin neyi bilip bilmediğini tespit etmek değildir. Öğrenmenin devamını planlamaktır.&nbsp;Öğretmen bunu her bir öğrencisini ve sınıfını tanıyarak, öğretim sürecine yayarak yapar.&nbsp;Tam da bu yüzden öğretmenin mesleki kapasitesini güçlendirmek, nitelikli kaynaklar sunmak, pedagojik olarak çok daha işe yarar bir seçenek.&nbsp;<h2 style="text-align: left;">Merkezileşmenin asıl kazanını kim olacak?</h2>Öğretmenler için nitelikli soru havuzu çok faydalı bir kaynak. Bu kaynak her sınavdan önce öğretmenlerin kullanımına açılabilir. Öğretmenler kendi hazırladıkları ya da havuzdaki sorulardan sınavlarını oluşturabilir. Sınav analizleri ve nitelikli geri bildirim vermek için dijital altyapı sağlayabilir.&nbsp;Devlet olmak elinde güç bulundurmak demektir. Millî Eğitim Bakanlığı&nbsp;da&nbsp;güçlü bir yapıdır. Uzman kaynağı, teknolojik altyapı, iletişim ağı, bütçe&nbsp;gibi değişkenlerin tümü üzerinde güçlü bir kontrole de sahiptir.&nbsp;Henüz soruları görmedik&nbsp;ama bu&nbsp;kadar güçlü kaynakları olan&nbsp;bir bakanlıktan çok nitelikli sorular&nbsp;beklemeliyiz.&nbsp;Umalım ki&nbsp;bu uygulama, en azından soru kalitesi düzeyinde öğretmenlerin ve öğrencilerin yararına olsun.Bir uygulama teknik bir merkeziyetçilik ile hayata geçiriliyor ise bundan en çok devlet yararlanır. Daha çok veri toplar, daha kolay izler, karşılaştırır.&nbsp;Farklı amaçlar için kullanır.&nbsp;Bu yüzden son sorumuz şu olsun: Bu kadar büyük bir değişikliğin sonunda Bakanlık mı daha çok şey öğrenmiş olacak, yoksa çocuklar mı?

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Millî Eğitim Bakanlığı’nın yeni ortak yazılı sınav sistemi, ölçme-değerlendirmede niteliği artırmayı hedeflerken öğretmenlerin sınav hazırlama yetkisini daraltıyor. Oysa ölçme biçimi, öğretme biçimlerini de etkiliyor. Öğrencilerin farklı öğrenme ihtiyaçlarını gözeten ortak standartlar oluşturmak, öğretmenlerin mesleki özerkliğini koruyarak da mümkün olamaz mıydı?

Ortak yazılı sınav sistemi: Ortak sınav ortak fayda getirir mi?

Her cumartesi iklimden sağlığa, modadan psikolojiye yeni dünyanın anksiyete yaratan konularına serinkanlı bir mesafeyle çözümler sunuyoruz.

Her cumartesi 12.00’de, çevre ve iklim gelişmelerini türler arası eşitlik ilkesini benimseyerek aktarıyoruz. 

Angst

Okullarda yükselen şiddet son günlerde en çok konuştuğumuz gündem maddelerinden. Öte yandan şiddetin fail ve mağdur dışında bir aktörü daha var: İzleyenler. İzleyenleri nasıl güçlendirip aktif savunuculara/destekçilere dönüştürebileceğimiz üzerine daha fazla kafa yormamız gerekiyor. Ve belki de en kritik soru şu: Çocuklara sessiz kalmayı mı öğretiyoruz, yoksa haksızlık karşısında birbirlerinin yanında durmayı mı?

Akran zorbalığının sessiz tanıkları: Şiddeti izleyenleri harekete geçmeye nasıl teşvik edebiliriz?

“Sorumluluk özgür bir insanın en temel erdemidir.” Jean Paul SartreBolu yangınında 79 canımızı kaybettik, bunların 36’sı çocuk. Çocuklarımız, günlerce yangına ve sonrasındaki “kim sorumlu” kavgalarına tanık oldu. Çocuklarımız, Narin cinayetine aylarca susan koca bir köye, 6 Şubat depremlerine ve bu büyük yıkımın sorumlularından hesap sorulmadığına, kadın cinayetlerinin işleyenlerin yanına kaldığına, yolsuzlukların takipsiz, dolandırıcılıkların cezasız kaldığına tanık oldular.Son yirmi yılın Türkiye’sini birkaç kavramla özetlemek zorunda olsam biri kesinlikle cezasızlık olurdu. Uzunca bir süredir en çok duyduğumuz şeylerden biri “Sorumlular hesap versin”&nbsp;cümlesi. Geçmişte örgütlü kalabalıkların pankartlarında rastladığımız bu cümleyi artık sıklıkla sosyal medyada görüyoruz. Evet, burası bir cezasızlıklar ülkesi. Şairin “Yok başka bir cehennem, yaşıyorsunuz işte”&nbsp;dediği yerdeyiz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hayat, hayat bilgisi dersinin tam tersini söylüyor</h2>Bugün geldiğimiz noktada, neredeyse içtiğimiz suya, yediğimiz yemeğe, soluduğumuz havaya karışmış bir cezasızlık kültürüyle karşı karşıyayız. İlk bakışta sadece hukukla ilgiliymiş gibi görünse de cezasızlık, yalnızca adalet sisteminin değil, toplumun etik değerlerinin de çöküşünü de ifade eder. Bu kavramı sadece hukuki bir mesele olarak değil, kolektif ahlak anlayışını ve toplumun özgüvenini derinden etkileyen bir sorun olarak kavramalıyız.&nbsp;Cezasızlık, bireysel düzeyde “Nasıl olsa başıma bir şey gelmez” düşüncesini tetikler ve besler. Depremler, yangınlar, seller, katliamlar, suikastlar, tecavüzler ve tacizler evreninde sorumluların görünmez olduğu ya da boşlukta kaybolduğu kocaman bir kara delikte yaşıyor gibiyiz. Hukukun işlemediği ve siyasi kararların bizzat kendisinin cezasızlığı körüklediği bu ortamın, bu hukuk ve ahlak aşınmasının çocuklarımız üzerindeki etkilerine karşı ise neredeyse “körlük” içindeyiz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cezasızlık ve sorumsuzluk birbirini besler</h2>Böyle bir iklimde çocuklarımızı özgür, eşit, adil ve etik değerlerle donanmış bireyler olarak yetiştirmek oldukça zor. Çünkü sorumluluk sadece hukuki bir kavram değil, bir etik değerdir. Toplumları birarada tutan bağlardan biri, belki de en önemlisidir. Cezasızlığın hüküm sürdüğü bir toplumda sorumluluk değeri de silikleşir. Çocuklar tanık oldukları hesap vermezlik, haksızlık ve liyakatsızlık örnekleriyle büyürse bu onların ahlaki pusulasını doğrudan etkiler. Adaletsiz bir düzende büyüyen bir çocuğun, “Neden sorumluluk alayım?” ya da “Doğruyu yapmanın bir anlamı var mı?” “tavrında” olması kaçınılmazdır.Esasen çocukların zihinlerini özgürleştiren bir eylem olarak bu ve benzeri soruların peşinden koşması gerekir. Ancak cevapların peşinde koşarken alet çantasındaki referans noktalarının çok büyük etkisi vardır.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eğitim sistemimiz içinde sorumluluk kavramı</h2>Peki nedir sorumluluk? Eğitim sistemimiz içinde sorumluluk kavramının nasıl bir ağırlığı var? Çocuklarımıza sorumlu oldukları konulardan sınava girmek, sorumlu oldukları saatte okulda olmak, derse girmek, teneffüse çıkmak, iyi notlar almak ve benzerlerinden öte bir değer olarak “sorumlu olmayı” öğretebiliyor muyuz?Okullarda çocuklarımız çoğunlukla bir nevi “tüketici olarak” yaşıyor. Öğrenme mekanlarının, spor ve oyun alanlarının, kullandıkları eğitim ekipmanının ve hatta kişisel eşyalarının dahi sorumluluklarını başkaları üstleniyor. Kullanan atan, kirleten bırakan, giysilerini sağda solda unutan, öğretmenlerine ve diğer eğitim personelini kendisine hizmet etmeye atanmış kişiler olarak gören çocuklar yetiştiriyoruz.Çocukların okulda bir fanusun içinde olduğuna, steril ortamda öğrendiğine, deneyimlediğine dair bir yanılgımız var. Okulda çocuklara kararlarının sonuçlarını değerlendirme, hatalarından ders çıkarma, işbirliği yapma ve toplumsal değerleri koruma gibi beceriler kazandırarak, sorumluluk ahlakı teşvik edilebilir elbette. Ancak bu beceriler aileyle, toplumla tamamlanan bir değerler bütünü oluşturmuyorsa hakiki bir zemine oturamaz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ev içinde sorumluluk kavramı ve ebeveynler</h2>Diğer yandan, biliyoruz ki bir çocuğa sorumluluk almayı öğretmenin en etkili yolu, ona sorumluluk alan yetişkin örnekleri göstermektir. Oysa bugün ebeveynlerin çoğu çocuklarına karşı “Senin yerine sorumluluk alırım”&nbsp;ya da “Davranışlarından sen sorumlu değilsin” tavrı içinde. Bunu en çok çocuğun ve velilerin okul/öğrenme ile ilişkisinde deneyimliyoruz.Bugünün ebeveyni çocuğa evde yaşına uygun sorumlulukları vermekte zorlanıyor. Bu yüzden çocuklar okula çok temel becerilerden yoksun başlayabiliyorlar. Ebeveynlerin çocuğun öğrenmesinin sorumluluğunu her geçen gün daha fazla üstlendiği bir dönemde yaşıyoruz.Bu kavrayışın çocukların okuldaki sosyal duygusal gelişimlerini de etkilediği açık. Okul tarafından hatalı davranışlarını düzeltme adına verilen geri bildirimlerin de ebeveyn tarafında pek karşılık bulmadığını da görüyoruz. Çocuğun kendi öğrenmesinden sorumlu olmasının bizzat ebeveyn tarafından engellenmesi neredeyse bir norm hâline geldi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sorumluluk ve toplumsal karşılıkları</h2>Burada merceği büyütelim. Bir toplumda sorumluluk ahlakı yaygın değilse bireyler de eylemlerinin sonuçlarına karşı duyarsızlaşır. Çevreye, kamu kaynaklarına, insanlara ve diğer canlılara zarar vermenin karşısında, tüm kurumlarıyla bir hukuk devleti durmuyorsa adalet, güven ve liyakat gibi değerler zayıflar.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Siyasi liderler kararlarının sonucunu üstlenmezse, liyakatsızlık norm olmuşsa, kamu görevlileri yaptıklarının sonuçlarına katlanmak zorunda kalmıyorsa toplumsal çürüme büyür. Hesap vermeden hesap sorabilenlerin dünyasında adalet de olmaz, eşitlik de.</li></ul>Aslında sorumluluk ahlakı, tıpkı adalet, eşitlik ve dayanışma gibi, toplumsal birliğimizi yeniden inşa etme aracı olarak tutunulacak en önemli dallardan biri. Oysa diğerlerinde olduğu gibi burada da tıkanıyoruz.&nbsp;Bu yüzden her geçen yıl çok daha güçsüz çocuklar yetiştiriyoruz. Bunca psikolojik sağlamlık mesajları boşuna değil. Çocukların kendini ve çevresini daha iyi bir yer hâline getirme gücünü ellerinden alıyor bunu da çocuklara “özgüven verme” etiketiyle yapıyoruz. Böyle yapmanın daha iyi bir gelecek umudunu da elimizden aldığının farkında değiliz.Böylece ebeveynler bir yandan, toplum bir yandan çocukların haksızlıklar karşısında ses çıkar(a)mayan, adaletsizliklerin engellenebileceğine inancı olmayan, yaptıklarının sorumluluğunu al(a)mayan, özgüveni zayıf, pasif ve eleştirel olmayan bireyler olarak yetişmesine yol açıyor.Bana sorarsanız geldiğimiz noktada çocuklara kendi değerlerine sahip çıkmayı öğretmek, insan onurunu savunmanın ve tüm bu çürümüşlüğe karşı ayakta kalmanın, hayata tutunmanın bir yoludur.Yaşadığımız bu toplumda birer özne olabilecek çocuklar yetiştirmek hakiki bir direniştir.

Çocukların okulda bir fanusun içinde olduğuna, steril ortamda öğrendiğine dair bir yanılgımız var. Okulda çocuklara kararlarının sonuçlarını değerlendirme, hatalarından ders çıkarma, işbirliği yapma ve toplumsal değerleri koruma gibi beceriler kazandırarak, sorumluluk ahlakı teşvik edilebilir elbette. Ancak bu beceriler aileyle, toplumla tamamlanan bir değerler bütünü oluşturmuyorsa hakiki bir zemine oturamaz.

Cezasızlıklar ülkesinde çocuk yetiştirmek

Günümüzde insana en çok acı veren şey,&nbsp;yoksulluk değil, büyük bir çarkın küçük bir dişlisi,&nbsp;bir robot haline gelmiş olmak ve&nbsp;yaşamının boş ve anlamsız olmasıdır.Erich Fromm, Özgürlükten Kaçış2002 yılından bu yana AKP iktidarının eğitim politikaları, neoliberal ekonomik hedeflerin kılavuzluğunda, muhafazakar, milliyetçi ve giderek daha İslamcı bir ideolojik çerçeveye oturtulan popülist müdahalelerle şekillendi.Bu 22 yıllık süreçte öğretmenler, yalnızca ekonomik ve mesleki baskılarla değil, aynı zamanda pedagojik ve ideolojik müdahalelerle de karşı karşıya kaldılar. Yıldan yıla artış gösteren bu müdahalelerin geldiği nokta, öğretmenlerin sınav sorularına kadar müdahale edilebilen, aşırı merkeziyetçi ve kontrol takıntılı bir yapının hayata geçirilmesi oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">'Eser bırakan' öğretmenden 'kamil insan' yetiştiren öğretmene</h2>Aslında bu iktidarın öğretmen politikaları, ilk yıllarındaki görece “ılımlı” iklim dahil olmak üzere hiçbir zaman öğretmen faydasını gözetmedi. Öğretmen hep parmak sallanan, hizaya çekilen bir “personel” oldu.Bu öğretmen politikaları, eğitimin özgürleştirici rolünü zayıflattı. Öğretmenleri hem neoliberal ekonominin bir aparatı hem de milliyetçi muhafazakar İslamcı duruşun bir ideolojik aracı hâline getirdi. En son hamle olan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde ise öğretmenlere “aklıselim, zevkiselim, kalbiselim vatandaşı”,&nbsp;yani “kamil insanı” yetiştirme görevi yüklendi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Editörün önerisi:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/cuvala-sigmayan-mizrak-maarif-modelinin-yeni-tarih-mufredati" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Çuvala sığmayan mızrak: Maarif Modeli'nin yeni tarih müfredatı</a> | Spektrum, Ayşe Alan</li></ul>Cumhuriyet’in kurucu ideolojisinin karşısına yeni bir kurucu ideoloji&nbsp;olarak “milliyetçi muhafazakarlığı” koymaya çalışan Maarif Modeli hamlesi, iktidarın seküler eğitime vurduğu son darbe oldu. Bu resimde öğretmen, Cumhuriyet’in kurucu liderinin “Öğretmenler, cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür nesiller bekler” sözüyle tariflediği ideallerden epey uzağa taşındı.Yoksulluğu inanılmaz bir hızla derinleştiren neoliberal politikalar,&nbsp;eğitimi tümden ticarileştirdi. Okulları piyasanın bir aktörü hâline getirdi ve öğretmenlerin özlük haklarını neredeyse yok etti. Gitgide sayıları artan özel okullardaki öğretmenlerin düşük ücretler, sınırlı haklarla ve iş güvenceleri olmadan çalıştırılması da bu politikanın en belirgin sonuçlarından biri oldu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eğitim neferliğinden müfredat kuryeliğine</h2>Bu neoliberal politikaların yansımalarından biri de performansa dayalı değerlendirme sistemleri oldu. Öğretmenlerin yaratıcılığını ve pedagojik özerkliğini kısıtlayan bu sistemler, onları birer taşıyıcı aparat olarak görmeye başladı.&nbsp;Paulo Freire’in Ezilenlerin Pedagojisi’nde eleştirdiği “bankacı eğitim modeli” bu dönemde yaygınlaştı. Burada öğretmenler, bilgiyi yalnızca aktaran ve müfredatı uygulayan araçlar olarak konumlandırıldı.Son 22 yıllık dönemde eğitim, aynı zamanda muhafazakar bir dönüşüm de geçirdi; geçirmeye de devam ediyor. Elbette millî eğitim politikaları her zaman merkezî ve baskıcıydı. Öğretmenler, Cumhuriyet tarihinin hiçbir döneminde tümden özerk olamadı. Ancak öğretmenler en azından dersinin, sınıfının hâkimi olabilecek bir pedagojik özerkliğe sahipti. Son yıllardaki merkezî baskı, bu sınırlı özerkliği de yok etmek için gereken son hamleleri hayata geçiriyor.Tepeden inme müfredat değişiklikleri, cinsiyetçi yaklaşımlar ve dinî içeriklerin yoğunluğunun üzerine son dönemde "değerler eğitimi" adı altında çerçevelenen içerikler de öğretmenlerin pedagojik özerkliğini ellerinden alıyor. Eleştirel ve özgürleştirici bir eğitim anlayışı yerine, itaatkar bir öğretim sistemine uyum sağlamaya mecbur bırakılıyorlar.Bu noktada Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in diğer bakanlardan çok daha “siyasi”&nbsp;bir aktör olarak boy göstermesinin de altını çizmek gerekiyor. Geçen hafta yaptığı "Sizin anladığınız laik şu; 1940'lı yılları hatırlayın, camilerin kapısına kilit vurmak, camileri ahıra çevirmek, vatandaşın Kuran-ı Kerim öğrenmesini yasaklamak. Ben evrensel laiklikten yanayım, sen Türkiye'ye özgü, kendi icat ettiğin laiklik kavramını bana dayatıyorsun" açıklamasını da bu çerçevede değerlendirmek lazım.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kadın öğretmenler üzerindeki baskılar</h2>Muhafazakar politikaların bir diğer boyutu, öğretmenlerin toplumsal rollerinin dönüşümü. İktidarın toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik olumsuz tutumu, kadın öğretmenlerin hem meslek yaşamlarında hem de sosyal rollerinde daha fazla baskı görmesine neden oluyor.Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, geçen yıl Şanlıurfa’da katıldığı İl Eğitim değerlendirme toplantısında henüz okullar açılmadan yaptığı bir konuşmada “Öğretmenlerin okullarda ‘bir eğitimciye yakışır şekilde’ giyinmesini beklediklerini” söylemişti. Bu beklentinin karşılanmadığını düşünüyor olacak ki, ardından beyaz önlük uygulaması başlatacaklarına yönelik açıklamalar yapmıştı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yakın zamanda kadın öğretmenlere yönelik olarak “Etkili Öğretmenlik için Dış Görünüm ve Giyim Kodları” dersinin bile açıldığını düşünürsek kadın öğretmenlere bakıştaki muhafazakarlığın derecesini anlamamız kolaylaşır.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eğitim-Bir-Sen’in hegemonyası ve&nbsp;atanamayan öğretmenler</h2>AKP ve devamındaki AKP-MHP koalisyonu döneminde, Eğitim-Bir-Sen okullarda ayrıcalıklı bir konuma sahip oldu ve diğer sendikaların hareket alanını daraltıldı. Hükümete yakın bir sendika olarak Eğitim-Bir-Sen, öğretmenlerin ekonomik ve mesleki taleplerinden ziyade, iktidarın politikalarını desteklemeye odaklandı. Bu durum, bağımsız sendikaların etkisini zayıflattı ve öğretmenlerin örgütlenme hakkını sınırlandırdı.Bu dönemde, Eğitim-Sen, Eğitim-İş gibi bağımsız ya da muhalif sayılabilecek sendikalar baskılarla karşı karşıya kaldı. Üyelerine yönelik soruşturmalar, idari baskılar ve toplumsal damgalama, öğretmenlerin hak mücadelesini zorlaştırdı. Sendikal alandaki bu dengesizlik, öğretmenlerin dayanışma ağlarını zayıflattı ve hak arama mücadelelerini etkisiz hâle getirdi.Atanamayan öğretmenlerin sayısı yüz binlere ulaştı. Her yıl eğitim fakültelerinden mezun olduğu hâlde atanmayan binlerce genç hayallerinden vazgeçmek zorunda kaldı. Bu&nbsp;“atanamama” durumu, yetersiz kadro politikaları, işsizliği bir silah olarak gören neoliberal ekonomik yaklaşım ve partizanlığın yön verdiği istihdam politikaları yüzünden yaşanıyor.&nbsp;Bu öğretmenler, hem ekonomik hem de psikolojik olarak büyük bir travmayla karşı karşıya. KPSS gibi zorlayıcı bir sınavı başarıyla geçen bir öğretmen adayının, mülakat aşamasında elenmesi, atama sürecindeki en büyük adaletsizliklerden biri. Kaldırılacağına dair söz verilmesine rağmen devam eden mülakat sistemi, nesnel bir ölçüt olmaktan uzak. Zira ilden ile puanlama sistemlerinde farklılıklar olduğuna dair haberler alıyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Editörün önerisi:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/mulakat-magdurlari-anlatiyor-erdoganin-sozu-hala-yerine" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">'Mülakat mağdurları' anlatıyor: Erdoğan'ın sözü hâlâ yerine getirilmedi&nbsp;</a>| Aposto Gündem, Melisa Gülbaş</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Öğretmenliğin itibar kaybı</h2>Eğitim süreçlerinde karar alma alanlarının daraltılması ve öğretim yöntemlerine merkezi politikaların dayatılması, öğretmenlerin birer eğitim öznesi olarak değil, uygulayıcı olarak konumlandırıldığının göstergesi.Diğer yandan Öğretmenlik Meslek Kanunu’nun bizzat kendisi, mesleğin itibarını zedeleyen bir yapıda. Öğretmenlerin ve bağımsız sendikaların fikirleri alınmadan oluşturulan kanun ile uzman öğretmenlik, başöğretmenlik gibi (sözde) statüler yaratıldı ve daha da kötüsü bu basamakların test sınavlarıyla atlanması oldu. Kanunun öğretmenlerin ekonomik, mesleki ve sosyal statülerini güçlendireceği ifade edilse de, öyle olmadı, olmuyor.Bugünün Türkiyesi’nde öğretmen uzman oluyor, başöğretmen oluyor, sözleşmeli oluyor, kadrolu oluyor, ücretli oluyor ama&nbsp;asla “muteber” olamıyor. Cumhuriyetin ilk dönemlerinde eğitimin ve “aydınlanmanın öznesi” olan, 25-30 yıl öncesine kadar “kutsal bir meslek” sahibi öğretmen, bugün veli WhatsApp gruplarının dedikodu nesnesi olmuş durumda.Mevcut kanunlar, özel okul öğretmenlerinin düşük ücretlerle ve güvencesiz çalıştırılmasına engel olabilecek çözümler barındırmıyor. Ailelerin yüzbinlerce lira ödeyerek çocuklarını gönderdiği özel okullardaki öğretmenlerin büyük çoğunluğu asgari ücretin biraz üstündeki maaşlarla çalışmaya mahkum ediliyor. Özel sektörde çalışan öğretmenlerin örgütlenme özgürlüğü ve çalışma koşullarını iyileştirme talepleri karşılık bulamıyor.Tüm bu olumsuzluklara rağmen öğretmenlerin, umudu ve mücadeleyi elden bırakmadığını da görebiliyoruz. Türkiye’de hâlâ ve iyi ki öğretmenler, öğrencileriyle birlikte bu özgürleşme alanını yaratmaya çalışıyor.Özel okul öğretmenlerinin hak arama çabaları, atanamayan öğretmenlerin mücadelesi, öğretmenlerin sendikal cabaları, çoğu eğitim hayatının içinde şekillenmiş mesleki dayanışma örgütleri, özgür, demokratik ve adil bir eğitim sistemine giden yolun önünü açacak mücadelenin zeminini oluşturmaya, bir hattın savunuculuğunu yapmaya çalışıyor.Bugünün Türkiye’sinde öğretmen olmak, pek çok öğretmen için yalnızca bir mesleği icra etmek değil, aynı zamanda bir direniş ve umut mücadelesinin parçası olmak anlamına geliyor. Öğretmenlerin eleştirel düşüncenin yeşertilmesi ve toplumsal adaletin sağlanması adına inatçı çabaları mevcut baskılara karşı önemli bir direnç noktası&nbsp;oluşturulması umudunu da içinde barındırıyor.Paulo Freire’nin sözüyle bitirelim:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Gerçek eğitim, bir iktidar değil, özgürleşme eylemidir.”</blockquote>

Bugünün Türkiyesi’nde öğretmen uzman oluyor, başöğretmen oluyor, sözleşmeli oluyor, kadrolu oluyor ama asla “muteber” olamıyor. 25-30 yıl öncesine kadar “kutsal bir meslek” sahibi olan öğretmen, bugün veli WhatsApp gruplarının dedikodu nesnesi olmuş durumda. Tüm bunlara rağmen Türkiye’de hâlâ ve iyi ki öğretmenler, öğrencileriyle birlikte özgürleşme alanları yaratmaya çalışıyor.

Aydınlanmanın öznesinden müfredatın kuryesine: Türkiye'de öğretmen olmak

Okulların açılmasıyla birlikte Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli de hayata geçti. 10 yıllık bir çalışmayla hazırlandığı söylenilen, birçok tartışmanın odağındayken de hemencecik kabul edilen modelin "tarih"e yaklaşma biçimi ve bu tarihe neleri dahil ettikleri, her şeyden çok bu modeli hazırlayanlar hakkında bir şeyler söylüyor.