BirGün&nbsp;muhabiri Ebru Çelik’in CHP’nin üye katılım töreninde cast ajansları üzerinden para karşılığı figüran tutulduğunu ortaya koyduğu haber, yalnızca siyasi sonuçlarıyla değil, gazetecilik yöntemi bakımından da dikkat çekti. Çelik’in kendisini figüranlardan biri olarak göstererek yaptığı haber, aslında gazetecilik tarihinin en eski, etkili ve aynı zamanda en fazla sorumluluk gerektiren yöntemlerinden birini yeniden gündeme taşıdı.Gazetecinin kimliğini gizleyerek bir yapının içine girmesi, gündelik habercilikte başvurulan sıradan bir yöntem değil. Ancak kamu yararı taşıyan bilgilerin başka yollarla elde edilemediği durumlarda, gazeteciliğin araçlarından biri olarak kullanılıyor. Bu yöntemin etkisi de çoğu zaman gazetecinin dışarıdan gözlemlemekle yetinmeyip olayın işleyişini doğrudan deneyimlemesinden kaynaklanıyor.Ebru Çelik’in haberinin dayandığı gazetecilik yönteminin köklerini anlamak için 19. yüzyıla kadar gitmek mümkün.<h2 data-end="969" data-section-id="1449brt" data-start="936" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Akıl hastanesinde geçen 10 gün</h2>Kamuoyunda Nellie Bly&nbsp;adıyla tanınan Amerikalı gazeteci Elizabeth Cochrane Seaman, 1887’de yayımlanan haber dizisi için akıl hastası rolüne girmişti. New York’taki Blackwell’s Island akıl hastanesine yatırılan Bly, burada 10 gün geçirmiş; hastaların maruz kaldığı kötü muameleyi, sağlıksız koşulları ve kurum içindeki ihmalleri birinci elden gözlemlemişti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li data-end="1629" data-start="1341" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bly’ın çalışması yalnızca büyük ilgi uyandırmakla kalmadı, kurumun koşullarına ilişkin resmî bir soruşturmanın başlamasına da katkı sundu. Gazetecinin görünür olmaktan çıkıp araştırdığı yapının içine girmesi, kamuoyunun başka türlü ulaşamayacağı bilgilerin açığa çıkarılmasını sağladı.</li></ul>Benzer bir yöntem, yaklaşık bir asır sonra Alman gazeteci Günter Wallraff tarafından kullanıldı. Wallraff, 1985’te yayımlanan ve Almanya’daki göçmen işçilerin karşılaştığı ayrımcılığı ve sömürüyü anlatan çalışması için “Ali Levent” adıyla Türk bir işçi kimliğine büründü. Saçlarını koyu renge boyadı, koyu renkli lensler kullandı ve farklı işlerde çalışarak göçmen işçilerin günlük yaşamına içeriden tanıklık etti.Bu araştırma daha sonra&nbsp;En Alttakiler adıyla kitaplaştırıldı ve 38 dile çevrildi. Wallraff’ın çalışması, kimlik gizleme yönteminin yalnızca bilgi toplamaya değil, görünmez kılınmış bir toplumsal deneyimi doğrudan aktarmaya nasıl hizmet edebileceğini gösteren en bilinen örneklerden biri oldu.<h2 data-end="2373" data-section-id="g34y9l" data-start="2337" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye’den yakın dönem örnekleri</h2>Türkiye’de de gazetecilerin başka türlü erişilemeyecek yapılara ulaşmak amacıyla kimliklerini gizlediği çalışmalar oldu. Gazeteci Filiz Gazi, 2023’te başını örterek Adıyaman’daki Menzil köyüne gitmiş ve tarikatın dışarıdan görülmesi güç işleyişini okurlarına aktarmıştı. Gazeteci Hale Gönültaş da yıllar boyunca insan ticareti, çocuk istismarı, göçmen kaçakçılığı ve kapalı toplumsal yapılar üzerine yaptığı araştırmalarda zaman zaman kimliğini gizleyerek bilgiye ulaşmıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li data-end="3011" data-start="2857" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu örneklerin ortak noktası, gazetecinin yöntemi haberin önüne çıkarmak için değil, kamunun ulaşamadığı bir gerçeği görünür kılmak amacıyla kullanmasıydı.</li></ul>Ebru Çelik’in figüran olarak katıldığı organizasyona ilişkin haber de bu gelenek içinde değerlendirilebilir. Burada gazetecinin rolü, siyasi bir etkinliği yönlendirmek değil; etkinliğin nasıl organize edildiğini, katılımcıların hangi yöntemle bulunduğunu ve kamuoyuna sunulan görüntünün gerisinde nasıl bir mekanizma bulunduğunu belgelemekti.<h2 data-end="3400" data-section-id="1ocnwx0" data-start="3358" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kimlik gizlemek hangi koşullarda meşru olur?</h2>Gazetecinin gerçek kimliğini açıklamadan bilgi toplaması, meslek etiği açısından daima dikkatle değerlendirilmesi gereken bir yöntem. Çünkü gazeteciliğin temel ilkeleri arasında açıklık, doğruluk ve dürüstlük bulunuyor.Medya Ombudsmanı köşesinde gazeteci Faruk Bildirici’ye 2012’de yöneltilen bir soru, bu tartışmanın sınırlarını gösteren örneklerden biriydi. Hürriyet’in spor sayfasında yayımlanan bir haberde muhabirin, Fenerbahçeli futbolcu Miloš Krasić’in oturduğu sitenin yöneticilerine kendisini telefonda “Fenerbahçe yöneticisi” olarak tanıttığı belirtilmişti. Bir okur, haberin kimlik yanıltması yoluyla yapılmasının gazetecilik ilkelerine uygun olup olmadığını sormuştu.Bildirici yanıtında şu değerlendirmeyi yapmıştı:<blockquote data-end="4386" data-start="4116" fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Gazetecilik, şeffaf yöntemlerle, dürüstlükle yapılması gereken bir meslek. Ne ajanlık yöntemleri kullanmak yakışır biz gazetecilere, ne de kimliğini gizleyip insanları yanıltmak. Kuşkusuz gazetecinin kimliğini gizlemesini zorunlu kılan istisnai durumlar da olabilir.”</blockquote>Bu istisnanın belirlenmesinde&nbsp;temel ölçüt kamu yararı. Haberin başka yöntemlerle yapılıp yapılamayacağı, kullanılan yöntemin elde edilen bilgiyle orantılı olup olmadığı, gazetecinin olayın akışını değiştirip değiştirmediği ve haberin doğrulanabilir biçimde sunulup sunulmadığı da etik açıdan bir değerlendirme yaparken önemli.<h2 data-end="5164" data-section-id="2jke31" data-start="5128" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Haber neden bu kadar ses getirdi?</h2>Ebru Çelik’in haberinin bu kadar geniş bir tartışma yaratmasının nedenlerini Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi akademisyeni Gökhan Bulut’a sorduk. Bulut’a göre haberin bu kadar etkili olmasının üç temel nedeni bulunuyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"İlki, Türkiye'de siyasal temsil rejiminin geçirdiği dönüşümü ve siyasetin katılım alanı olmaktan çıkarılıp seyirlik bir gösteriye dönüştürülmesini görünür kılması. Rozet törenine parayla figüran taşınması pratiği, Türkiye’de son yıllarda yaşanan depolitizasyonun ve siyasal boşluğun simgesidir. Yoksullaştırılan kitleler siyasetin aktif öznesi ya da yurttaşı olmak yerine bir organizasyon şirketinin temin ettiği görsel dekora dönüştürülmüştür. Herhangi bir toplumsal tabana organik olarak yaslanamayan bir siyasal çizgi, kitle desteğini ancak piyasadan satın aldığı 'figüranlarla' simüle edebilmektedir. Bu durum, siyasetin düşünsel ve toplumsal içeriğinin büyük ölçüde boşaldığını da gösterir. Haber, bu sosyolojik ve siyasal gerçekliği son derece açık şekilde ortaya koyduğu için bu derece etkili oldu.&nbsp;Haberin bu derece tartışılmasının ikinci nedeni, butlan CHP'sinin bu gösteri içinde üstlendiği figüran rolünü deşifre ederek bu partinin içinde bulunduğu siyasal meşruiyet krizini somut biçimde ortaya koymasıdır. İktidarın, bir sonraki seçimlerde kazanma ihtimali çok yüksek olan bir partiyi ve o partinin kadrolarını saf dışı bırakmak için giriştiği operasyonlar, belediyelerin ardından partinin yönetimine kadar uzandı. Bu aşamada, desteğinin yanı sıra saygınlığını dahi yitirmiş Kemal Kılıçdaroğlu’nun hukuk dışı yollarla CHP’nin başına getirilmesi halkın geniş kesimlerinde siyasal bir 'figüranlaşma' olarak görüldü. Ebru Çelik’in haberi, doğrudan bunu ele almamakla birlikte bu yargıya kanıt olarak değerlendirildi."</blockquote><h2 data-end="6932" data-section-id="k8qi76" data-start="6870" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gazeteciliğin temel işlevi: Görünenin ardındakini göstermek</h2>Bulut’a göre haberin ses getirmesinin üçüncü nedeni doğrudan gazetecilik mesleğiyle ilgili. Uzun süredir siyasi, ekonomik ve hukuki baskılarla karşı karşıya bulunan gazetecilik, kimi zaman resmî açıklamaları aktarmaya veya kamuoyuna zaten açık olan gelişmeleri izlemeye sıkışıyor. Oysa gazeteciliğin temel işlevlerinden biri, görünen olayın arkasındaki mekanizmayı ortaya çıkarmak.&nbsp;Bulut bu durumu şöyle anlatıyor:<blockquote data-end="7706" data-start="7352" fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Gazetecilik, yurttaşların ulaşamadığı bilgilere kamu adına ulaşma mesleği ve bunun için gösterilen çabadır. İktidar ilişkileri yalnızca devlet kurumlarında değil şirketlerde, tarikatlarda, siyasal yapılarda ve ekonomik ağlarda da kendilerini görünmez kılacak mekanizmalar üretirken gazeteciliğin kamusal işlevi tam da bu görünmezliği teşhir etmektir. Diğer yöntemlerin işlemediği veya engellendiği durumlarda gazetecinin kimliğini gizleyerek bilgiye ulaşması, kamu yararının ortaya çıkarılması için gereklidir.”</blockquote>Bu bakımdan Çelik’in haberi, yalnızca siyasi bir organizasyondaki usulü ortaya çıkarmadı. Gazetecinin sahaya girerek, ilan sürecini takip ederek ve organizasyonun parçası hâline gelerek elde ettiği bilgi, gazeteciliğin toplumun doğru bilgiye erişimindeki rolünü de yeniden hatırlattı.<h2 data-end="8046" data-section-id="1e8ukbe" data-start="8006" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu yöntem neden daha az kullanılıyor?</h2>Türkiye’de gazetecilerin açık kaynaklardan ulaştıkları bilgiler veya resmî belgeler nedeniyle dahi soruşturmalara maruz kalabildiğini hatırlatan Bulut, kimlik gizleyerek yapılan araştırmalardaki risklerin çok daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Türkiye’de Resmî Gazete’de yayımlanan bir bilgiyi paylaşmak bile soruşturmaya konu oluyorken ancak kimlik gizleyerek ulaşılabilecek bilgilerin haberleştirilmesiyle karşılaşılabilecek riskler, gazetecilerin mesleklerini yaparken—doğal olarak—bir nebze geri çekilmesine neden olabilir. Zaten Ebru Çelik, BirGün internet editörleri Uğur Koç ve Berkant Gültekin ve Sözcü TV'den muhabir Nedim Bayhan’ın bu haberler nedeniyle ifadeye çağırılmış olması da bu geri çekilmeyi artırmayı da hedefliyor."</blockquote><h2 data-end="9251" data-section-id="g1pjm4" data-start="9218" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yöntem haberin önüne geçmemeli</h2>Nellie Bly’ın akıl hastanesinde ortaya çıkardıkları, Günter Wallraff’ın göçmen işçilerin yaşadığı sömürüyü görünür kılması, Filiz Gazi’nin Menzil yapılanmasına ilişkin araştırması veya Hale Gönültaş’ın kapalı yapılara ulaşmak için kullandığı yöntemler aynı temel noktada birleşiyor: Gazeteci, hikayenin kahramanı olmak için değil, kamunun göremediği yapıyı açığa çıkarmak için görünmez oluyor.Gazetecinin bağlı kalması gereken temel sorumluluk gerçeği kamuoyuna ulaştırmaktır. Gazeteci başkalarına zarar vermediği, gerçeği çarpıtmadığı ve çıkar ilişkilerine girmediği sürece kullandığı yöntem tek başına tartışmanın merkezine yerleştirilmemelidir. Aksi takdirde teknik tartışması, anlamın önüne geçer ve sonunda da yöntem değil gerçeğin kendisi tartışılır hâle gelir.Dikkat çekici başka bir nokta ise bu alandaki önemli örneklerin büyük bölümünde kadın gazetecilerin imzasının yer alması. Nellie Bly’dan Filiz Gazi ve Hale Gönültaş’a uzanan çizgi, gazeteciliğin sabır, cesaret ve kamusal sorumluluk gerektiren alanlarında kadınların üstlendiği öncü rolün de altını çiziyor. Bu da üzerinde ayrıca durulması gereken bir konu.

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

BirGün muhabiri Ebru Çelik'in "figüran" haberi, gazetecilikte kimlik gizleyerek haber yapma yöntemini yeniden gündeme taşıdı. Peki bu yöntemin kökleri nereye uzanıyor, etik sınırı nerede başlıyor ve kamu yararı bu tartışmanın neresinde duruyor?

Görünmeyene ulaşmak için görünmez olanlar: Gazetecilikte kimlik gizleme yöntemi

Türkiye’nin futboldaki yenilgilerini konuştuğumuz bugünlerde genç bir sporcunun başarısı umut oldu. Geçen yıl düzenlenen LGS’de&nbsp;500 tam puan alarak Türkiye birincisi olan Ada Olpak, bu yıl ise 9-15 Haziran 2026 tarihleri arasında Sırbistan’da düzenlenen CMAS Dünya Serbest Dalış Şampiyonası’nda Türkiye’ye altın madalya getirdi. Suyun altında 4 dakika 37 saniye boyunca nefessiz kalan Ada, hem kendi rekorunu kırdı hem de dünya şampiyonu oldu.&nbsp;Eğitimci bir anne-babanın kızı&nbsp;olan Ada’nın başarı öyküsü, anne Yasemin Olpak’a göre disiplin, azim ve kararlılığa dayanıyor. Ada’ya göreyse başarının kaynağı sevmek ve inanmak. Bu başarı öyküsünün ardındaki emeği ve fedakarlığı anlamak için Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni, anne Yasemin Olpak’a kulak veriyoruz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ada’nın küçük yaşlardan itibaren denizi çok sevdiğini belirten Yasemin Olpak, çocuklarının kendi başına 10 metreye kadar daldığını fark edince profesyonel destek almak istediklerinden bahsediyor.</li></ul>O dönem Balıkesir’de ailesiyle yaşayan Ada, millî sporcu Serkan Toprak’tan ders almaya başlıyor. Ancak Ada, 1 yılın sonunda antrenörünü bir kalp krizi sonucu kaybediyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2026/5/1/1782137762032.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.91" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"> Serbest dalış alanında antrenör sayısının az olması, aileyi Edremit’ten Tekirdağ’a gidip gelmeye mecbur bırakıyor. Ada, iki haftada bir antrenman yapabilmek için 300 kilometre yol gitmeye başlıyor. Bu arada hem LGS hazırlığı sürüyor hem de havuz yarışlarında 4 defa üçüncülük elde ediyor. <h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">1 saatlik antrenman için 5 saat yol&nbsp;</h2>Aile, LGS’deki başarısının ardından Robert Kolej’e kabul edilmesi sonrası Ada’nın antrenmanlar konusunda biraz daha rahatlayacağını düşünürken işler umdukları gibi gitmiyor. Anne Yasemin Olpak bu süreci şu sözlerle anlatıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“İstanbul büyükşehir. Havuz, antrenör, kulüp imkanı daha çoktur diye düşündük ama hiç ulaşamadık. Ne havuzu rahat kullanabilecek saatlerimiz oldu ne de bir antrenör bulabildik. Sonrasında da yine Tekirdağ’a gidip gelmeye başladı. Ama bu sefer bu işi tek başına çözmesi gerekti, o da çok ağır oldu, hem maddi hem manevi olarak.”</blockquote>Ada’nın 1 saatlik antrenman için 5 saat yol&nbsp;gitmesini gerektiğini belirten Yasemin Olpak, çok sancılı bir süreç olduğunu ve bu şekilde devam edemeyeceklerini anlayınca serbest dalış sporcusu Yağmur Ergün’le iletişime geçtiklerini söylüyor. Yağmur Ergün’le yaptıkları çalışmalar sonrası geçen Nisan ayında millî takım seçmelerine katılan Ada, barajı geçerek millî takım sporcusu oldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu tarihten sadece iki ay sonraysa 9-15 Haziran tarihleri arasında Sırbistan’ın Novi San kentinde düzenlenen&nbsp;CMAS Dünya Serbest Dalış Şampiyonası’nda&nbsp;Türkiye’yi temsil etti.&nbsp;</li></ul>Statik apnea yani su altında nefesi olabildiğince uzun süre tutma dalında, Türkiye’ye altın madalya getiren Ada Olpak, 4 dakika 37 saniye boyunca nefesini tuttu. &nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sabah 6.00 antremanından koşarak derse</h2>Türkiye’ye dünya şampiyonluğu getiren süreç ise hiç de kolay olmuyor. Yasemin Olpak’a “Ada’yı destekleyen birileri oldu mu?” diye sorduğumuzda şu yanıtı veriyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“İki üç yakınımız dışında Ada’nın ne malzeme desteğini ne havuz desteğini ne antrenör desteğini sağlayan oldu. Havuza ayrı para veriyorsunuz, antrenöre ayrı. Bir de Ada sabah 6 antrenmanına gidip sonra derse yetişmek zorunda olduğu için taksi kullanmak zorunda kalıyor, ulaşıma da ayrı para veriyorsunuz. Bir destek yok, çok acı ama futbolculara verilen bir tane villayla kaç tane genç yetiştirilir diye düşünmeden edemiyorum.”</blockquote>Kendilerinin de herhangi bir destek talebinde bulunmadıklarını&nbsp;belirten Yasemin Olpak, sözlerini şöyle sürdürüyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Biz iki öğretmeniz, bu süreci hiç bilmiyoruz. Muhtaç da olmadığımız için biz bunu döndürebiliyoruz. Ama nasıl döndürüyoruz? Dışarda daha az yiyoruz, iki kez tatile gideceksek bir kez gidiyoruz. Sanki hep ihtiyaç sahiplerine destek olunurmuş gibi düşünüp hep kendi yağımızda kavrulmaya çalışıyoruz. Ama Ada bu sporu profesyonel yapacaksa diyetisyeninden fizyoterapistine, psikoloğundan antrenörüne daha sağlam bir şekilde ilerlemesi lazım. Çünkü dünyadaki rakipleri güçlü.”&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Ada tutkularının peşinden gitsin istedik’</h2>Ada’nın gelecek yıl da kürsüde olmak istediğini belirten Yasemin Olpak, “Kendine hedefler koydu, çünkü hep hedef üstüne çalışan bir çocuk. Hedefiniz olur ve düzenli çalışırsanız olur. Ada diğerlerinden çok üstün olduğu için, çok yetenekli olduğu için değil. Disiplinli, azimli, kararlı, hedefi olduğu için bence başarıyor” diyor.&nbsp;Öte yandan Ada’nın LGS’ye hazırlandığı süreçte “Çocuk Tekirdağ’a mı götürülür? LGS hayatı bitecek, niye zorluyorsunuz şartları?” gibi eleştirilerle karşılaştıklarını belirten Yasemin Olpak, “Ada tutkularının peşinden gitsin istedim, eşim de öyle. Hayat sadece sınavdan ibaret değil. Çocuğun tutunacağı bir dal olmalı, kafasını dağıtabileceği bir alan olmalı” diye konuşuyor.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2026/5/1/1782136441623.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.76" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></h3><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Soranlara yüzme deyip geçiyorum’</h2>Ada’yla konuştuğumuzda ise söze futbolla başlıyoruz. Dünya şampiyonu olduğu sporun ve daha pek çok spor dalının&nbsp;futbolun gölgesinde kaldığından dert yanan Ada Olpak, statik apneanın çoğu insanın bilmediği bir spor olduğunu ve bazen anlatmaktan yorulduğu için “yüzme” deyip geçtiğini belirtiyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yağmur Ergün’den övgüyle söz eden Ada Olpak, “Türkiye rekortmeni. Şu an bütün rekorlar onda ve onunla antrenman yapıyorum”&nbsp;diyor.&nbsp;</li></ul>Statik apnea, fiziksel zorluğunun yanı sıra zihinsel&nbsp;de bir spor. Ada’yla daha çok ilgilendiği spor üzerine sohbet ediyoruz.&nbsp;Yaptığın sporu tehlikeli buluyor musun?Çoğu insan bunu tehlikeli ya da zor bir spor olarak görüyor. “Suyun altından nasıl çıkacaksın, nefesini nasıl tutuyorsun?” Kimsenin pek anlamadığı ve tehlikeli bulduğu bir spor. Elbette tehlikeleri var ama sadece tek başına yaptığında. Ama zaten çoğu sporcu tek başına yapmaz. Yanında bir "body" olduğu sürece tamamen güvenli ve en az futbol kadar güvenli bir spor.&nbsp;Sporu okulla birlikte yürütmek zor oldu mu?Şu an ben hazırlık sınıfındayım, derslerim çok yoğun değil ama yine de zor. Çünkü yurtta yaşıyorum ve beni götürecek herhangi biri ya da alıp beni oradan akşam getirecek biri yok. O yüzden olabildiğince kendim taksiyle ya da otobüsle gidip geliyorum. Haftanın 3-4 günü havuza gidiyordum, o yüzden biraz zordu.&nbsp;Gelecekte ne yapmak istiyorsun?Gelecekte ne olmak istediğimle ilgili bir düşüncem yok ama sevdiğim bir işi yapmak istiyorum. 7/24, hayattan bezmiş bir şekilde çalışmayı istemiyorum ve yine zaten sporuma devam edeceğim. &nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2026/5/1/1782136939782.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.98" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Diğer gençlere neler söylemek istersin?Seviyorsa ve inanıyorsa insanın yapamayacağı bir şey yok. Çünkü senenin başında ben millî takıma girmek için bile yüksek ihtimal olmaz gibi bakıyordum, her antrenman iyi geçmiyordu ve moralim bozluyordu ama morali yüksek tutmak önemli. &nbsp;Suyun altında olmak nasıl bir his, o an neler düşünüyorsun?Sevmeden yapılacak bir spor değil. Suyun altında olmak garip, olabildiğince kendini kapatmaya ve bir şey düşünmemeye çalışıyorsun. “Nefesimi ne kadar tuttum, 2 dakika mı oldu, 100 metrede miyim?” diye düşünmek değil de biraz daha kendine odaklanman gerekiyor. Çünkü gideceğin mesafe ya da saniyeye odaklandığında başarı oranı düşüyor. Olabildiğince bir şey düşünmemeye çalışıyorsun ve kendini oyalamaya çalışıyorsun. Kendinle baş başa kalıyorsun. Ne zaman çıkacağına, kendini ne kadar zorlayacağına kendin karar veriyorsun. O yüzden kendinle baş başa kaldığın güzel bir spor bence.&nbsp;

Punto, gazetecilikten beslenirken, spor kültürünü şekillendiren olayları neden ve sonuçlarıyla geniş perspektiften ele alır. Futbol, tenis, atletizm, voleybol ve basketbol başta olmak üzere tüm atletik branşların etrafında gelişen hikayeler, gelen kutunda.

Futbol, basketbol, tenis, atletizm ve voleybol etrafında gelişen hikayeler.

Punto 

Geçen yıl düzenlenen LGS’de 500 tam puan alarak Türkiye birincisi olan 15 yaşındaki Ada Olpak, CMAS Dünya Serbest Dalış Şampiyonası'nda da altın madalyanın sahibi oldu. Olpak'ın ağzından bir saatlik antrenman için gününün beş saatini yolda geçirdiği, sabah altıda havuza yetiştiği, hafta sonları şehir değiştirdiği hazırlık sürecine dair...

Şampiyonluğa giden zorlu yol: Ada Olpak 15 yaşında serbest dalışta dünya birincisi

Türkiye’den Kanye West geçti. Organizatörlerin aktardığına göre dünyaca ünlü rapçi, 30 Mayıs akşamı İstanbul Atatürk Olimpiyat Stadyumu’nda sahneye çıktığında alanı yaklaşık 118 bin kişi doldurmuştu. West, bu kalabalığın “şimdiye kadarki en büyük stadyum performansı” rekorunu kırdığını ifade etti.Kendini “Nazi” olarak tanımlaması, antisemitik söylemleri ve hakkındaki cinsel taciz, tecavüz ve insan kaçakçılığı iddiaları nedeniyle son yılların en tartışmalı figürlerinden biri hâline gelen Kanye West’in İstanbul konseri, Avrupa’da peş peşe gelen iptallerin ardından düzenlendi. İngiltere, Fransa, Polonya ve İsviçre’deki konser planları, Yahudi cemaati başta olmak üzere pek çok farklı kesimden gelen eleştiriler nedeniyle iptal edildi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">West’in 11 yıl aradan sonra Avrupa’da çıktığı ilk turnenin başlangıç noktası İstanbul ise bambaşka bir tartışmayı gündeme taşıdı.</li></ul>Çok sayıda ünlü ismin yanı sıra farklı ülkelerden gelen izleyicilerin de katıldığı konserde West, özel olarak tasarlanan bir küre üzerinde, yüzünü tamamen kapatan siyah bir maske ve yoğun sis efektleri eşliğinde sahneye çıktı. Ve hakkındaki suçlamalara rağmen stadyumu dolduran kalabalığın yanı sıra, sahnede kullanılan kimi sembollerin olası anlamları&nbsp;da gecenin ardından sosyal medyada dolaşıma girdi.<img src="https://images.aposto.com/2026/5/3/1780504357731.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.64" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">28 Eylül 2024'teki Anyma Present Genesys konseri Bir adım geriden: Bu noktada yaklaşık iki yıl önce İstanbul'da düzenlenen başka bir konseri hatırlamakta fayda var. 28 Eylül 2024’te Ataköy Marina Arena’da düzenlenen Anyma Present Genesys konseri de benzer şekilde dönemin en çok konuşulan etkinliklerinden birine dönüşmüş; bazı sosyal medya kullanıcıları konseri bir “ritüel” olarak nitelemiş, “İstanbul’un göbeğinde satanist ayin düzenlendiği” iddiasını ortaya atmıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Paylaşımlar arasında “Şeytani gösteri karesine dikkat edin, soldaki adam ve üzerindeki ağaç ‘doğanın katliamına’ işaret ederken sağdaki kanatlı figür, ‘insanların yok olacağı’ mesajını taşıyor. Siz bu ritüeli konser mi sandınız?” gibi ifadeler öne çıkıyordu.&nbsp;</li></ul>Anyma’nın Eylül ayında yeniden İstanbul’da sahne alacağını da ekleyerek Kanye West’e dönelim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ayin mi, konser mi?</h2>Gizemli olana gösterilen ilgi, West’in konserinde bir kez daha kendini gösterdi. Sosyal medyada yapılan bazı yorumlardaki ortak vurgu, sahnede olan bitenin “sadece bir müzik performansı” olarak görülemeyeceği yönündeydi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu yorumlarda sahnedeki küre şeklindeki platform, yoğun sis, göğe uzanan ışık sütunları ve West’in yüzünü tamamen kapatan siyah maskesi; Babil ve Sümer mitolojisine yapılan göndermelerden simyadaki “<a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Nigredo" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Nigredo</a>” kavramına, pagan ritüellerden ezoterik sembolizme uzanan geniş bir referans dünyasıyla ilişkilendirildi.</li></ul>Kimi kullanıcılar konseri “modern bir ayin” olarak tanımlarken kimileri de bunu “kitleleri aynı duygu ve düşünce etrafında toplamak üzere tasarlanmış sembolik bir güç gösterisi” olarak okudu. Bu yorumların merkezinde ise benzer bir tema vardı: Görünmeyen güçlerin, büyük konserleri gizli mesajlar vermek ve kitleleri yönlendirmek için kullandığı iddiası.Fransız kültür ve moda figürü Michèle Lamy'nin konserde bulunması da bu yorumları besledi. Lamy hakkında sosyal medyada dolaşıma sokulan “büyücü” yakıştırmaları, konsere dair gizemli, okült çağrışımlı yorumların daha geniş bir kitleye yayılmasını sağladı.Örneğin Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, konserde yer alan bazı sembol ve söylemlerin Türkiye'nin inanç ve kültürel değerleriyle bağdaşmadığını öne sürerek organizasyonun yalnızca bir müzik etkinliği olarak değerlendirilemeyeceğini savundu. Saral şöyle diyordu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“İstanbul’da sahnelenen Kanye West konseri, sıradan bir müzik organizasyonu olarak kabul edilemez. Okültizm ve karanlık sembollerle anılan Michèle Lamy’nin de bu organizasyonun etrafında yer alması, meselenin yalnızca müzik ve eğlence olmadığını göstermektedir.”&nbsp;</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Anlamı biz üretiyorsak hakikat nerede? </h2>Peki hangi noktada binlerce kişinin katıldığı bir konser, bazı izleyicilerin gözünde bir müzik etkinliğinin ötesine geçip bir ritüel, ayin ya da güç gösterisi&nbsp;olarak yorumlanıyor?Kültür kuramcısı Stuart Hall’un işaret ettiği gibi "anlam", nesnelerin ya da sembollerin içinde hazır bulunmaz; kültürel olarak inşa edilir. Yani sahnedeki ışıklar, sis, dev platform veya maskeli bir figür, bir izleyici için yalnızca estetik bir sahne tasarımı tercihiyken bir başkası için eski mitolojilere ve okült geleneklere açılan bir kapı hâline gelebilir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Burada Kanye West’in sahnesinde tam olarak “ne” olduğundan ziyade, seyircinin kendi deneyimi, korkuları, inançları ve referans dünyası üzerinden gördüklerini hangi anlam dünyası içinde yorumladığı belirleyici olur.</li></ul>Tabii konserlerin ritüellere benzetilmesi de yeni bir durum değil. Fransız sosyolog Émile Durkheim'a göre ritüellerin temel işlevlerinden biri insanları ortak bir duygu etrafında biraraya getirmektir. Aynı anda aynı ilahiyi söylemek, aynı hareketi yapmak ya da aynı sembole yönelmek, bireyin tek başına yaşayamayacağı yoğunlukta bir deneyim yaratır. Durkheim bu durumu “kolektif coşku”&nbsp;olarak tanımlar. Bugün on binlerce kişinin aynı anda aynı şarkıya eşlik ettiği bir stadyum konserinin benzer bir etki yaratması da bu yüzden şaşırtıcı değil.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İnsanlar neden büyük etkinliklerin altında gizli mesajlar arıyor?</h2>İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Gülenay Pınarbaşı, günümüzde insanların artık yalnızca dinî ritüeller aracılığıyla değil, popüler kültür üzerinden de "kutsal bir deneyim" yaşamaya çalıştığını söylüyor. Bunun sebeplerinden biri de “gizem açlığı”:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Her şeyin rasyonel, bilimsel açıklandığı bir dünyada insanlar gizeme hasret. Konserlerdeki ışık oyunları, kostümler, sembolik sahne tasarımları... Bunların hepsi ‘Acaba burada bir şey mi dönüyor?’ sorusunu uyandırıyor.”</blockquote>Kanye West ya da Anyma sahneye çıktığında ışık, gösteri ve kalabalığın coşkusunun insanlara adeta bir “tapınma” deneyimi yaşattığını söyleyen Pınarbaşı, bu tür yorumların herkesin aynı anda aynı sahneye odaklanmasıyla ortaya çıktığını düşünüyor. Ona göre insanlar aslında büyük ve gizli mesajlar peşinde değil; hissetmek, bir şeye inanmak ve bir bütünün parçası olmak istiyorlar.Eskiden camide ya da kilisede yaşanan o toplu duygu yoğunluğunu, trans hâlini bugün konserlerde aradığımızı belirten Pınarbaşı, on binlerce kişinin aynı anda aynı şarkıyı söylemesinin, ışıkların ritmik biçimde yanıp sönmesinin bilinçaltımızda eski ayinleri çağrıştırdığını vurguluyor ve şöyle devam ediyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(162, 195, 185); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Kültür endüstrisi bize sürekli ‘Her şeyin bir mesajı var, her şey bilinçli olarak tasarlanıyor’ hissini veriyor. O yüzden bir konser afişindeki küçük bir sembol, hemen ‘Bakın işte cadılar meclisinin işareti’ şeklinde yorumlanıyor. Bu yorumlar, konserlerin altında büyük bir komplo olmasından değil de, insanların anlam ihtiyacından, yalnızlığından ve popüler kültürün ustaca kullandığı o eski, büyülü sembollerden kaynaklanıyor. Belki de gerçekten arka planda bir şeyler vardır, kim bilir, ama her durumda, insanın inanma ve bir şeye ait olma ihtiyacı bu yorumların asıl kaynağı.”</blockquote>Büyük konserlerin güçlü duygular yaratması ya da ritüelleri andıran bir etki bırakması şaşırtıcı değil. Şarkıları, sahne performansı ve danslarıyla bir döneme damgasını vuran Michael Jackson’ın ya da Tarkan’ın da kitleler üzerinde benzer etki yarattığı görülüyor.&nbsp;Asıl dikkat çekici olan, yalnızca konserler değil, devasa boyutlardaki her türlü etkinliğin insanlar üzerinde bıraktığı iz. Kalabalığın, birlikte olmanın ve ortaklaşan duyguların yarattığı bu “büyüsel” etki; kimileri için sadece unutulmaz bir konser deneyimiyken kimileri için bir ayin, bir güç gösterisi ya da kitleleri yönlendirmeye dönük bir girişim olarak anlam kazanabiliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Belki de üzerinde düşünülmesi gereken asıl soru, Kanye West'in sahnesinde gerçekte ne olduğu değil; aynı sahneye bakan insanların neden bu kadar farklı anlamlar çıkardığıdır.&nbsp;</li></ul>Bu soru, izleyicilerin dünyayı nasıl anlamlandırdığına dair önemli ipuçları barındırması açısından da üzerinde düşünmeye değer. Ve eğer anlamı gerçekten biz üretiyorsak hakikat tam olarak nereye düşüyordur acaba?

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Kanye West’in İstanbul konseri, binlerce izleyici için unutulmaz bir müzik şovuydu. Ama bazıları da vardı ki orada karanlık sembollerle örülü modern bir ayin, bir güç gösterisi gördü. Belki de aynı sahneye bakan insanların birbirlerinden bu kadar farklı anlamlar çıkarması, sahnede gerçekte ne olup bittiğinden çok seyircinin dünyayı okuma biçimine dair bir şey söylüyordur.

Merve Us Acıoğlu

Görünmeyene ulaşmak için görünmez olanlar: Gazetecilikte kimlik gizleme yöntemi