🏦 Cari dengede bozulma sürüyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanan veri setine göre aylık cari işlemler açığı 5,4 milyar USD olurken 12 aylık kümülatif açık 57,8 milyar USD’ye ulaştı.

Manşet Veri

Cari işlemler dengesi verisinde piyasa beklentisi 4,5 milyar USD seviyesindeydi. Açıklanan veri ise beklentilerin oldukça üzerinde gerçekleşti. Veriyle birlikte, ocak-nisan dönemindeki toplam açık 29,7 milyar USD’ye ulaştı. Bu değer, önceki yılın aynı döneminde 20,3 milyar USD seviyesinde bulunuyordu.

Aylık 5,4 milyar USD’lik açıkla birlikte, 12 aylık kümülatif açık, 2022 yılının nisan ayına göre %193 artarak 57,8 milyar USD’ye ulaştı. Kümülatif açık 2012 yazından bu yana en yüksek seviyeye ulaşırken, söz konusu açık, ülkemizin GSYH’sinin yaklaşık %6’sına denk geliyor.

 💉 Hatırlatma dozu: 2023-2025 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da 2023 yılı için öngörülen cari işlemler açığı 22 milyar USD; bu açığın GSYH’ye oranı ise %2,5 seviyesinde bulunuyor.

Açıktaki büyümenin temel sebebinin bir süredir olduğu gibi dış ticaret dengesi olmayı sürdürdüğü görülüyor. 12 aylık dengede çekirdek dış ticaret dengesinin 19 milyar USD daha bozulması açığın genişlemesindeki ivme artışının temel sebebi konumunda. Yaklaşık olarak aynı miktarda büyüyen turizm gelirleri bu açığı kapatmakla birlikte özellikle altın dış ticaretindeki net açığın artmaya devam etmesi veriyi aleyhte bozmuş durumda. Enerji fiyatlarındaki gerileme ise dengeyi pozitif yönde etkiliyor.

 💉 Hatırlatma dozu: TÜİK tarafından açıklanan dış ticaret verilerine göre, ihracat nisan ayında %17,1’lik daralma ile son üç yılın en sert gerilemişini yaşamıştı. Veriyle birlikte aylık dış ticaret açığı genişlemeyi sürdürüyor.

Temel göstergelerde yaşanan bozulma, çekirdek dengede de aylar sonra açık verilmesine yol açmış durumda. En son Mayıs 2021’de 612,9 milyon USD açık veren enerji ve altın hariç cari işlemler dengesi, yaklaşık iki yılın ardından 480,5 milyon USD açık verdi. Diğer bir ifadeyle, çekirdek dengede 22 aylık pozitif veri serisi sona erdi. Nisan verisi eşliğinde, aylık cari açık verme serimiz 18. aya taşınırken, enerji hariç açık serisi dördüncü ayına ulaştı.

💾 Cep bilgisi: Ülkemiz ekonomisi Haziran 2021-Mart 2023 döneminde aylık ortalama 4 milyar USD çekirdek cari işlemler fazlası vermişti.

Güncellenen veri setine göre, enerji hariç kümülatif cari fazla 21,1 milyar USD’den 15,8 milyar USD’ye; geçtiğimiz ay 48,5 milyar USD olan çekirdek kümülatif cari fazla ise 43,9 milyar USD’ye geriledi.

Detaylarda neler var?

Nisan ayında, aylık doğrudan yabancı yatırım girişi son beş ayın en yüksek değeri olan 784 milyon USD’ye ulaştı. Bu dönemde, gayrimenkul yatırımlarında yaşanan ivme kaybı ise bir süredir devam eden trendin yumuşaması adına önemli sayılabilecek bir detay.

Sermaye hareketleri tarafında, beklenmedik bir veri söz konusu değildi. Uzun süredir devam eden sermaye çıkışı, seçim dönemi yaklaşırken risk fiyatlamaları eşliğinde devam etmişti. Bu kalemde görülen 1,2 milyar USD’lik çıkış son yedi ayın en yüksek seviyesinde bulunuyor.

Turizm gelirlerinde ise beklenen iyileşme kısmen de olsa görünüyor. Aylık net turizm geliri önceki ayın hafif üzerinde 2,2 milyar USD olurken, yılın ilk dört ayındaki hacim 8,4 milyar USD’ye ulaştı. Hizmetler gelirlerinde de güçlü performans sürüyor. Yılın ilk dört ayında net hizmet geliri 10,6 milyar USD seviyesinde.

Zaman zaman büyük tartışmalara konu olan net hata noksan kaleminde ise negatif seyir ikinci ayına taşındı. Kalemde aylık çıkış 3,7 milyar USD olurken, iki aylık çıkış 7 milyar USD’ye yaklaşmış durumda.

Açığın finansmanı tarafında ise diğer detayların yanında, TCMB rezervlerinde 8,2 milyar USD’lik rezerv kullanımı olduğu görülüyor.

Beklentiler

Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan verilere göre aylık açık 12,6 milyon USD ile Ocak ayından bu yana en büyük seviyeye ulaşmıştı. Mayıs ayı için mevcut olan bu baz, cari işlemler dengesi üzerinde baskı yaratmaya devam edecek. Bu veriye, durgunluk ve enflasyonla aynı anda mücadele etmeye çalışan Avrupa Birliği’nin mevcut durumu da yardımcı olmuyor.

Olumlu tarafta ise yaz aylarında beklenen güçlü turizm gelirler yer alıyor. TL’nin son dönemde yaşadığı değer kaybının da turizm hacmi için pozitif etki yaratması beklentiler dahilinde.

Dış ticaret açığındaki olumsuz seyir devam etmekle birlikte turizm gelirlerinin yaratacağı olumlu etki ile birlikte, bu ay itibarıyla %6’yı aşan cari açık / GSYH oranının yılın geri kalanında iyileşmesi ana senaryo olarak kabul edilebilir. 

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Mehmet Şimşek döneminin ilk ihracında Aralık 2024 vadeli sabit faizli kıymetin satışını gerçekleştirdi. Rekabetçi olmayan teklifler dahil toplam 1,96 milyar TL’lik talebin geldiği ihraçta, söz konusu talebin 1,03 milyar TL’lik kısmı karşılandı. Söz konusu satış ile birlikte, ihraçta talebin karşılanma oranı %52,9 oldu. İhalede gerçekleşen ortalama yıllık bileşik faiz ise %18,4 oldu.

💾 Cep bilgisi: Rekabetçi olmayan teklifler (ROT) devlet iç borçlanma senedi ihalelerinde piyasa yapıcı kurumlar tarafından verilen ancak fiyat içermeyen tekliflerdir. Bu teklifler temel olarak, teklif sahibinin ihale oluşacak ortalama fiyattan tahvil almaya gönüllü olma isteğini belirtir. ROT kanalıyla verilen teklifler, hazine tarafından tercih edildiği ölçüde, ihalede oluşan ortalama fiyat üzerinden karşılanır.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Nisan ayına ilişkin işgücü istatistiklerini yayımladı. Yayımlanan veri setine göre işsizlik oranı nisan ayında 0,1 puan artışla %10,2’ye yükselirken, işsiz sayısı ise 74 bin kişi artarak 3 milyon 585 bin kişi oldu.

Veri setine göre Nisan ayında erkeklerde işsizlik oranı %8,1 olarak gerçekleşirken, kadınlarda bu oran %14,3 olarak gerçekleşti. 15-24 yaş grubunu kapsayan genç işsizlik oranı ise söz konusu ayda 1,2 puan azalışla  %19,1 seviyesine geriledi.

Kamuoyunda geniş tanımlı işsizlik oranı olarak da bilinen atıl işgücü oranıysa aynı ayda 1,7 puan artışla %23,8’e ulaştı. Bu oran, 2021 yılının Mayıs ayından bu yana görülen en yüksek atıl işgücü oranı olarak kayıtlara geçti.

Verinin alt kırılımlarına bakıldığında Nisan ayında istihdam ve işgücüne katılım oranlarında da bir artış olduğu görülüyor. Mevzubahis ayda istihdam oranının 0,8 puan artışla %48,9’a yükselerek tarihi ortalamanın üzerindeki seyrini sürdürdüğü görülürken, işgücüne katılım oranının ise 0,9 puan artışla %54,1’e yükseldiği gözlemlendi. 

Kişi bazında bakıldığında ise Nisan ayında 594 bin kişinin işgücüne katıldığı, 521 bin kişinin ise istihdam edildiği görülüyor. Aradaki yaklaşık 73 bin kişilik farkın ise işsizlik oranına yukarı yönlü katkı yaptığını söylemek mümkün.

İstihdam piyasamızın yapısal sorunlarından biri olan cinsiyet ayrışması tarafında ise söz konusu ayda  hafif bir iyileşme söz konusu. Nisan ayında kadınlarda işgücüne katılım oranı %35,7’den %36,4’e yükselirken, istihdam oranı %30,7’den %31,2’ye yükselmiş durumda. Bu oranların erkek nüfus için sırasıyla %71,7 ve %65,9 olduğunu belirtmekte de fayda var.

Bloomberg HT yayınında Nisan ayı İşgücü İstatistiklerini değerlendiren BETAM Başkanı Prof. Dr. Seyfettin Gürsel, “Aylık işgücü rakamları oldukça oynak. Nisan’da bakarsanız göstergelere istihdam artışı 521 bin, işgücü artışı ondan daha da yüksek 594 bin. Bir ayda ne istihdam ne işgücü yarım milyon artmaz. Ama neden arttı? Çünkü Şubat ve Mart aylarında hem istihdamda hem işgücünde inanılmaz bir düşüş yaşanmıştı. Şimdi onu telafi ediyor adeta ama istatistiki olarak telafi ediyor. Dolayısıyla ekonomik konjonktürdeki herhangi bir gelişme bir ayda yarım milyon istihdam artışını izah etmez. Sadece aylık oynaklık telafi edilmiş oldu.” yorumunu yaptı.

"Piyasa dostu" olarak bilinen isimler olan Mehmet Şimşek'in Hazine ve Maliye Bakanı, Hafize Gaye Erkan'ın ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı olarak atanmasının ardından uluslararası kuruluşlar da önümüzdeki dönemde uygulanacak politika setine ilişkin beklentilerini güncelliyor. 

Yeni bakan Mehmet Şimşek tarafından ilk gün verilen "rasyonel zemine dönüş" mesajları nedeniyle yeni dönemde özellikle yabancı bankalar arasında ciddi bir parasal sıkılaşma beklentisi hakim. Bu durumun en belirgin göstergesi bankaların TCMB politika faizine ilişkin beklentilerini art arda yukarı yönlü güncellemesi. Bu alanda genel beklenti ise merkezin yaz aylarında takınacağı şahin duruş ve yapacağı artışlar ile politika faizini %25 düzeyine çekmesi yönünde.

Politika setinin tam anlamıyla ortodoksa dönüp dönmeyeceği ise Gaye Erkan'ın başkanlığında düzenlenecek ilk toplantı olan 22 Haziran'daki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında alınacak karara göre belli olacak.

JP Morgan

ABD merkezli yatırım bankası JP Morgan yayımladığı bilgi notunda TCMB'nin 22 Haziran'da düzenlenecek olan Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini 1650 baz puan artırarak %25 düzeyine çekmesini beklediğini paylaştı. Banka tarafından yayımlanan notta ayrıca, kredi koşullarındaki sıkılaşmaya bağlı olarak 2023 yılının ikinci yarısında Türkiye ekonomisinin resesyona girmesinin öngörüldüğü de ifade edildi. Bankanın yıl sonu için politika faizi beklentisi ise %30 oldu.

Deutsche Bank

Almanya merkezli Deutsche Bank, Türkiye ekonomisine ilişkin yayımladığı raporunda TCMB'nin faiz artırım patikasına ilişkin iki senaryonun üzerinde durdu. Banka birinci senaryosunun gerçekleşmesi durumunda TCMB'nin 22 Haziran'daki toplantısında tek seferde 1650 baz puanlık faiz artışı yaparak politika faizini %25'e çıkarabileceğini, ikinci senaryosunun gerçekleşmesi durumunda ise faiz artırımının kademeli şekilde yapılacağını ve politika faizinin Haziran ayında %18 ila %20 arasında bir seviyeye, Temmuz ayında ise ikinci bir artışla %25 seviyesine yükseltilebileceğini tahmin etti. Banka ayrıca TL'deki hareketlenmelere bağlı olarak politika faizinin %30'un üzerine çıkarılması ihtimalini de dışarıda bırakmadı.

Deutsche tarafından yayımlanan raporda yeni ekonomi kadrosuyla ilgili olarak ise, "Şimşek, ortodoks ekonomi politikalarına açık ve atanması piyasalar tarafından olumlu karşılandı. Bunun yanı sıra TCMB Başkanlığı'na atanan Hafize Gaye Erkan'ın finans sektöründeki geçmiş deneyimi, daha ortodoks politikaya dönüş olacağına dair beklentileri artırdı" ifadelerine yer verildi.

Goldman Sachs

Goldman Sachs, Türkiye'ye ilişkin yayımladığı notunda ekonomi yönetimi tarafından uygulanacak politika setine ilişkin beklentilerini güncelledi. Yeni dönemde tamamen ortodoks bir karar vericinin önden yüklemeli şekilde döviz kurunu ayarlamasını ve politika faizini yükseltmesini beklediklerini ifade eden kurum, Türkiye'de faizlerin %40'a kadar yükselmesini öngördüklerini paylaştı.

Banka ayrıca ülkede enflasyon beklentileri ve USD/TL'nin istikrara kavuşmasının ardından faizlerin yıl sonunda %25 seviyesine kadar düşürülebileceğini de ifade etti.