•   Cumhurbaşkanı Erdoğan, MHP lideri Bahçeli’nin terör örgütü lideri Abdullah Öcalan’a ilişkin çağrısıyla elini değil, tüm vücudunu taşın altına koyduğunu söyledi. Bahçeli’nin bu çağrısıyla tarihe istikamet çizdiğini belirten Erdoğan, Türkiye’nin önünde bir fırsat penceresi açıldığını ifade ederek Bahçeli’ye teşekkür etti. 

• Bununla birlikte: CHP Genel Başkanı Özgür Özel’e de bu konudaki açıklamaları nedeniyle teşekkür eden Erdoğan, “Kardeşliğin safında yer alacağına yürekten inanmak istiyorum” dedi.
• Bir adım geriden: Erdoğan, daha önceki bir açıklamasında da "Cumhur İttifakı ortağımızın öncülüğünde son dönemde ortaya konan yaklaşımların bu geniş arka plan ışığında, önyargısız olarak değerlendirilmesinin daha faydalı olacağı kanaatindeyiz" demişti.

•   MHP TBMM Grup Danışmanı olarak görev yapan Oğuzhan Güngör, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin Abdullah Öcalan'a yönelik çağrısını eleştirdiği için görevden alındığını duyurdu. 

• Bir adım geriden: Oğuzhan Güngör’ün babası eski MHP İçel Milletvekili Ali Güngör de Öcalan’ın idamının ve af tartışmalarının yaşandığı günlerde Bahçeli’ye yönelik eleştirilerinin ardından partiden ihraç edilmişti.

•   "Türkiye Cumhuriyeti’nin bir Kürt sorunu yoktur, asla da olmayacaktır" diyen MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “Türkiye Cumhuriyeti’nin etnik veya mezhebi bir ağırlığı ve açmazı da yoktur” ifadelerini kullanarak var olan sorunun "bölücü terör sorunu" olduğunu vurguladı. Bahçeli, “Bu ihanetin kökü muhakkak surette kazınacaktır” dedi.

•   Ankara'da Türk Havacılık ve Uzay Sanayi AŞ'ye (TUSAŞ) yapılan saldırıyı PKK'ya bağlı Halk Savunma Merkezi (HPG) üstlendi. Fırat Haber Ajansı'ndaki açıklamada, saldırının "otonom" olarak tabir edilen bir ekip tarafından yapıldığı belirtildi. Açıklamada, saldırının daha önce planlandığı ve "siyasal gündemle ilişkisi olmadığı" savunuldu. HPG açıklamasında TUSAŞ'ın "ürettiği silahlar" nedeniyle hedef alındığını öne sürüldü.

• Öte yandan: PKK, saldırıyı üstlenmeden önce yaptığı açıklamada “Kürt halkı bütün yapılarıyla ve bileşenleriyle Apo’nun geliştireceği süreci esas alacaktır” dedi.
• Ayrıca: DEM Parti’nin Ankara Çankaya'daki genel merkez binasına taşlı saldırı düzenlendi. Saldırgan gözaltına alındı.

• Açıklama: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Tataristan ziyaretinin ardından uçakta gazetecilere yaptığı açıklamada, "Terörün karanlık ve kanlı gölgesinin ülkemizin üzerinden tamamen çekildiği, aydınlık, huzurlu, güvenli bir Türkiye’yi inşa etme hedefimize mutlaka ulaşacağız. Savunma sanayiimiz inşallah bunun amiral gemisi olacaktır" sözlerini kullandı.

Yeni çözüm sürecine dair: Bekle ve gör

Yeni bir çözüm süreci yürütüp yürütülmediğine, şayet yürütülüyorsa bu sürecin yol haritasının ne olduğuna dair haklı bir kafa karışıklığı var. Dünyadaki benzer süreçlerden ayrışan ve örtüşen yönleriyle, iktidar kanadının attığı adımları nasıl okumalı?

Yazı: Gökçer Tahincioğlu

MHP lideri Devlet Bahçeli’nin DEM Partililer ile el sıkışmasıyla başlayan, Abdullah Öcalan’ın TBMM kürsüsüne gelip silah bırakıldığını açıklaması önerisiyle devam eden sürecin, bir çözüm süreci olup olmadığı hâlâ net değil. Şu ana kadar net olan, iktidarın terör örgütü PKK’dan silah bırakmasını istediği, DEM Parti’nin somut koşulları görmeyi talep ettiği, aylar sonra yeğeni DEM Parti Milletvekili Ömer Öcalan’la görüştürülen Abdullah Öcalan’ın ise üzerine düşeni yapmaya hazır olduğunu açıklamasıyla yetinmesi… Bütün bunların perde arkasında ise hazırlandığı öne sürülen ancak varlığı net olarak bilinmeyen bir yol haritası ve aralıksız yürütülen temaslar var.

Türkiye, yakın zamanda adı “çözüm süreci” konulan ancak başarısızlıkla sonuçlanan iki ayrı süreç yaşadı. 2010’da başlanan süreçte devlet yetkilileri ile PKK’lıların görüşmeler yürüttüğü ortaya çıktı ancak süreç olgunlaşmadan sona erdi.

2013’te başlayan ikinci çözüm sürecinde ise işe İmralı ile görüşerek başlandı. DEM Parti’nin öncülü HDP’li milletvekillerinden oluşan heyetlerin iktidarın atabileceği somut adımlara verilecek karşılığı öğrenmeleri için İmralı ve Kandil’e gitmeleri uygun görüldü. Bir yandan akil insanlar heyetleri kurularak kamuoyu ikna edilmeye çalışıldı. Dünyadaki müzakere örneklerine yakın duran bu girişimin eksik ayağı parlamentoydu. Parlamentonun devre dışı kaldığı bu süreç de 7 Haziran 2016 seçimiyle tarihe karıştı.

Bahçeli ana aktör

MHP lideri Devlet Bahçeli’nin grup kürsüsünden yaptığı konuşmalarla başladığı iddia edilen yeni sürece, “çözüm süreci” denilmesini en başta yine Bahçeli istemiyor.

• Diğer yandan bu sürecin “çözüm süreci” olup olmadığı da belirsiz zira Bahçeli’nin kürsü konuşmalarından Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bile haberinin olmadığı iddiaları mevcut.

Erdoğan, belki Bahçeli’nin sözlerini birebir bilmiyordu ancak kulislere yansıyan bilgiler açıklamaların MHP cephesinden gelmesi konusunda genel bir görüş birliği olduğu yönünde.

Dünyada bunun örnekleri de var. Yakın örneklerden biri de MHP’nin tarihî lideri Alparslan Türkeş’in, o sırada Azerbaycan’la savaşan Ermenistan’la normalleşme çabalarına önderlik etmesi.

Erdoğan’ın açıklamaları da bu noktada kafa karıştırıcı. Son olarak, “Cumhur İttifakı ortağımızın öncülüğünde son dönemde ortaya konan yaklaşımların bu geniş arka plan ışığında, önyargısız olarak değerlendirilmesinin daha faydalı olacağı kanaatindeyiz” ifadeleriyle, MHP’nin öncü rolüne vurgu yaptı. Ancak bu bütünüyle süreçten habersiz olunduğu iddialarını elbette doğrulamıyor. Aksi takdirde Adalet Bakanlığı’nın Ömer Öcalan’a İmralı iznini aniden vermesini de açıklamak mümkün değil.

Dünyadan örnekler

Ancak olan bitenler dünyadaki diğer müzakere örneklerinden ayrışıyor. Öncelikle kamuoyuna şeffaf biçimde bir bilgilendirme yapılmıyor. Öyle ki Bahçeli’nin açıklamasından sonra sosyal medyada “Gerçekten Kürt sorunu var mı?” tartışmaları alıp yürüdü. Bahçeli bile açıklamalarında böyle bir sorun olmadığını söyledi. 

• Kamuoyu bir sorun olduğuna ikna olmamışken çözümüne ikna edebilmek de çok kolay değil…

Yine dünyadaki müzakere örneklerinden biri de çatışan tarafların barış görüşmelerine tereddütsüz ikna edilmesi.

YAZININ DEVAMI

PKK tasfiye edildi diyelim, PYD/YPG ne olacak?

Türkiye 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırısı sonrası bölgede gelişen güvenlik sorunu, ulusal çıkarları ve iktidarın sürekliliğini tahkim çabası arasında sıkışmış vaziyette. Peki iktidar bölgede iddia edildiği gibi ABD’nin eline mi yoksa ABD’nin elini mi oynuyor?

Yazı: Utku Başar

23 Ekim’de Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.Ş.’ye PKK’nın düzenlediği terör saldırısının ardından çok yorum yapıldı. PKK tarafından saldırının çok önceden planlandığı açıklansa da net bilgi sahibi olmadan, sadece zamanlamasına dair bir değerlendirmeyle olay ve motivasyonuyla ilgili yorum yapmak, azmettiricisini tariflemek genelde yanıltıcı çıkarımlara neden olur.

Bunun yerine ilişkiler ve konjonktür analizinin olayları anlamakta ilk etapta daha faydalı olduğunu düşünenlerdenim.

Odadaki filden bahsederek başlayalım.

YPG/PYD, İran’a karşı İsrail ve ABD’nin paralı askeri olacak

Geçen günlerde şu yazıda konuştuğumuz üzere İsrail, 7 Ekim saldırıları sonrasında yakaladığı “fırsat” ile bir yandan Gazze’de katliama devam ederken diğer yandan vekil güçlerini vurarak İran’ın bölgedeki silahlı direniş eksenini kırmaya çalışıyor. 

Bunu yapmak için doğrudan saldırıların yanında Suriye ve Irak’ta kendi vekillerini de yaratacak. Bölgedeki tek aday ise PKK’nın ABD destekli Suriye kolu PYD ve YPG.

Suriye’nin parçalanması senaryosunda, bu ilişkinin ülkenin kuzeyinde PYD/ YPG tarafından kurulan yapının kalıcı bir devlet hâline gelmesi konusunda avantaj yaratacağını düşünmek yanlış olmaz. Bu yapının kalıcılaşmasının Türkiye’nin “bizim bildiğimiz” tanımlı çıkarlarına aykırı olduğu aşikar.

Bununla birlikte “ABD bölgede İsrail’i korumak için Kürt devleti kurdurmak istiyor” tezinin, geleneksel savunucularının iddia ettiği motivasyonla değil ama sadece bu nedenle dahi 7 Ekim sonrası "durumsal gerçeklik” ile uyuştuğuna şahit oluyoruz.

İsrailli bakan: 'İran’a karşı Kürtler ve Dürzilerle azınlık ittifakı kurmalıyız'

Nitekim geçen hafta içinde İsrail’de koalisyon kabinesinin sandalyesiz bakanı Gideon Sa’ar, İsrail’in Suudi Arabistan başta olmak üzere Arap ülkeleriyle anlaşmalar imzalama çabalarının yanı sıra bölgedeki Kürtler ve Dürzilerle de bağlarını güçlendirerek İran’a karşı bir “azınlık ittifakı” kurması gerektiğine ilişkin sözleriyle bu iddialarda haksızlık payı olmadığını göstermiş oldu.

Bununla birlikte Sa’ar eskiden beri “bölgede “yalnız olan” İsrail’in Ortadoğu’daki potansiyel müttefikleri Kürtlere askerî olmayan alanlarda yardım etmesi gerektiğini savunuyor. İsrail’in kendi çıkarları için Kürtlerin kendi kaderlerini tayin hakları ve ulusal hedeflerine ulaşmaları konusunda desteklenmesi gerektiğini söylüyor.

YAZININ DEVAMI

•   İstanbul'da Esenyurt Belediyesi'nin CHP'li Başkanı Ahmet Özer, Çarşamba günü sabah saatlerinde gözaltına alındı. Özer, Çağlayan Adliyesi'ndeki savcılık ifadesinin ardından"PKK/KCK silahlı terör örgütü üyesi olmak" suçlamasıyla tutuklandı.

• Ek olarak: İçişleri Bakanlığı, İstanbul Vali Yardımcısı Can Aksoy'un Esenyurt Belediyesi'ne kayyum olarak atandığını duyurdu.
• Tepkiler: İBB Başkanı İmamoğlu, gözaltı kararı ardından "Biz bu şafak operasyonlarının ilhamını hangi mirasınızdan aldığınızı iyi biliyoruz. Siyasi rakiplerin önünü kesmeye yönelik bu tür uygulama ve davalar hukuk ve adalete değil, yalnızca iktidarın amaçlarına hizmet etmektedir" açıklaması yaptı. ABB Başkanı Mansur Yavaş, sosyal medya paylaşımında "Son günlerde bir yandan terör örgütü liderine yasal statü verilmeye çalışılıp Ahmet Özer’in afaki ve soyut suçlamalarla tutuklanması demokrasi ve hukuk devleti adına endişe vericidir" ifadelerini kullandı. TİP ve Sol Parti de tutuklamaya tepki gösterirken, DEM Parti Sözcüsü Ayşegül Doğan, zamanlamaya dikkat çekti:

"Zamanlama... Kürt meselesinin konuşulduğu zamanlarda neden bu oluyor? Bir de şöyle bir zamanlama var; Cumhuriyet'in kuruluşunun 101. yılı konuşuluyor, geçen yüzyılın tartışmaları yapılıyor. Ama saatler geçmiyor, Cumhuriyet'in belli bir zümrenin, etnik kökeni olduğu bizlere hissettirilmeye çalışılıyor"

• Bir adım sonrası: CHP Genel Başkanı Özgür Özel, vatandaşı saat 16.00'da Esenyurt Belediyesi önüne çağırdı. Antalya'da yapılacak olan CHP'li belediye başkanları kampının İstanbul'a taşındığını ve belediye binası önünde nöbet başlatılacağını açıkladı. 
• Okuma önerisi: Esenyurt Belediye Başkanı tutuklandı: CHP yönetimi İstanbul'da olağanüstü toplanacak | Aposto Gündem, Melisa Gülbaş

•   CHP Genel Başkanı Özgür Özel, RTÜK'ün karasal yayın lisansını iptal ettiği Açık Radyo'yu ziyaret ederek Açık Radyo Genel Yayın Yönetmeni Ömer Madra ve çalışanlarla biraraya geldi. Özel, "Açık Radyo yeniden açılacak. Açılınca ben de gelip burada program yapacağım" dedi.

• Öte yandan: İklim ativisti Greta Thunberg de iklim konusunda çok sayıda yayın yapan Açık Radyo'ya dayanışma ziyaretinde bulundu.

•   CHP Genel Başkanı Özgür Özel, Cumhurbaşkanlığı adaylığı tartışmalarını değerlendirdi, "İmamoğlu mu, Yavaş mı?" sorusunu yanıtladı:

"Aday belirlerken Ekrem Bey'i seçtik desem itiraz gelmez ama kamuoyu karşılığı açısından bir Mansur Yavaş gerçeği de var. En doğrusunu arayacağız ve bunu ortak akılla bulacağız."

• Editörün önerisi: Spektrum Podcast'in YouTube'dan izleyebileceğiniz ilk yayınında, Sabancı Üniversitesi'nden siyaset bilimci Berk Esen ile CHP'nin 2023 yılındaki cumhurbaşkanı adaylık sürecini ve "sıradaki aday kim olacak?" sorularını değerlendirdik:  

  
  

•   Cumhuriyet Halk Partisi, İstanbul Beşiktaş'ta teröre ve şiddete karşı miting düzenledi. Mitingde konuşan CHP Genel Başkanı Özgür Özel, "Bu ülkenin geleceğine ipotek koymaya çalışan teröre karşı hep birlikte meydan okumaya geldik" dedi.

• Ayrıca: Yenidoğan çetesine ilişkin de açıklama yapan Özel "Caydırıcı olsun diye, herkesin gözünün önünde ibret-i alem olsun diye o hastaneleri bedelsiz kamulaştırmamız lazım" dedi.

•   2023 seçimleri öncesi Millet İttifakı’nın adayı Kemal Kılıçdaroğlu’na oy vermeyeceğini açıkladıktan sonra İyi Parti’den istifa eden Yavuz Ağıralioğlu, uzun süredir çalışmalarını sürdürdüğü partisini kurdu. 

• Ek olarak: Kısa adı "A Parti" olan Anahtar Parti’nin kurucuları arasında birçok eski İyi Partili bulunuyor.

•   Organize suç örgütü lideri olmak suçlamasıyla yargılanan ve hüküm giyerek uzun yıllar cezaevinde yatan Alaattin Çakıcı, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'yi makamında ziyaret etti. Buluşmada çekilen fotoğrafta Bahçeli ile Çakıcı’nın kol kola yürüdüğü görüldü.

Sıcak sudaki kurbağa: ‘Etki ajanlığı’ yasası

Basın ve ifade özgürlüğünün günden güne daraldığı Türkiye'de herhangi bir vatandaşın "ajan" olarak yargılanmasının önünü açacak "etki ajanlığı" yasası, yakın zamanda Meclis'te tartışılmaya başlayacak. Medya, sivil toplum ve toplumsal muhalefet için ciddi sonuçları olabilecek bu yasa, Rusya'nın otoriterleşme serüveninden izler taşıyor.

Yazı: Nimet Kıraç

Türkiye'de geçim derdi, adalet derdi, kamusal düzen derdi her geçen gün daha acil bir hâl alıyor. Müreffeh bir geleceğe dair umut besleyenlerin sayısı giderek azalıyor. Oysa bu dertlerin bir aynası olması beklenen Meclis'in bir süredir bambaşka bir ısrarı var. 

• 23 Ekim’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Adalet Komisyonu’ndan geçen torba kanuna göre ben, sen, o; biz, siz, onlar—artık hepimiz birer casus adayı olabiliriz.

İktidarın ve ortaklarının sivil bir anayasa konusunu gündemden düşürmediği böylesi bir dönemde, muğlaklığı ve demokratik hakları kullanmak konusunda caydırıcılığı ile ön plana çıkan 9. Yargı Paketi'ndeki yasa tasarısına göre, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, “Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk” bölümünde yeni bir suç ihdas edilecek. Bu maddeye göre “Devlet güvenliği veya iç ve dış siyasal yararları aleyhine yabancı bir devlet veya organizasyonun stratejik çıkarları veya talimatı doğrultusunda suç işleyenler” hakkında 3 yıldan 7 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Yargı, artık size casusluk başlığı altında hapis cezası vermek için casus olduğunuza kanaat getirmek ve buna dair delil toplamak durumunda dahi değil. Şayet kendi tanımlarına göre “etki ajanlığı” yaptıysanız bir sosyal medya gönderiniz, sokak röportajında söyleyeceğiniz bir cümle, biz gazetecilerin yapacağı haberler, akademisyenlerin ve toplumsal gözlemcilerin tutacakları birer rapor, yabancı bir devletin veya organizasyonun stratejik çıkarlarıyla bir şekilde örtüşüyorsa herhangi birimiz parmaklıklar ardına gidebiliriz. Daha da beteri, toplumunuz tarafından “ajan” yaftası yiyebilir ve hedef hâline gelebilirsiniz.

Mayıs ayında Adalet ve Kalkınma Partisi vekilleri tarafından komisyonda muhalefetin tepkilerine karşın önerilen, geçen hafta tekrar Noter Kanunu başlığı altında gündeme getirilen ve komisyondan geçen, önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’nda oylanması beklenen yasanın suçlu tanımlaması o kadar muğlak ki, elbette insan hakları ve demokratik özgürlükler temelinde birçok soruyu da beraberinde getiriyor.

Gazetecilik örgütlerinin de yer aldığı 40 STK’nın yasanın komisyonda geçmesinden sonra yaptığı ortak çağrıda da, yasada yer alan “stratejik çıkar”, “talimat”, “organizasyon” ve “devletin iç veya dış siyasi yararları” gibi kavramların son derece belirsiz olduğuna dikkat çekiliyor. Açıklamada, yasanın “keyfî uygulamaya veya suistimale” yol açabileceği, ceza hukukunun temeli olan kanunilik ilkesinden sapıldığı ve devlet yetkilileri tarafından muhalif olarak görülen kişilerin hedef alınabileceği, haksız yere kriminalize edilebileceği uyarısı yapılıyor.

Tasarıya göre, “etki ajanlığı” faaliyeti, “savaş sırasında veya askerî hareketleri tehlikeye sokacak bir süreçte işlenmiş” ise, 8 yıldan 12 yıla kadar hapisle, eğer “millî güvenlik açısından stratejik öneme haiz birimler ile proje, tesis ve hizmetleri yerine getiren kurum ve kuruluşlarda görev yapanlar tarafından işlenirse” 24 yıla kadar hapisle cezalandırılabilir.

Bir sürecin sessiz kreşendosu

Anayasa’ya aykırı olduğu için eleştirilen yasa, bir sürecin sessiz kreşendosu niteliğinde. Özellikle Gezi’den sonra olanları hepimiz biliyoruz. Gazeteciler susturulmaya ve itibarsızlaştırılmaya, sivil toplum dağıtılmaya, muhalif sesler marjinalleştirilmeye çalışıldı ve hatta “terörist” yakıştırmasına maruz kaldı. Türkiye, uzunca bir dönem “dünyanın en büyük gazeteci hapishanesi” olarak tanındı. Baskı, 2016 yılındaki darbe girişiminden sonra ağırlaştı. 2022’de geçirilen ve kamuoyunda “dezenformasyon yasası” olarak bilinen yasayla, gazeteciler tutuklandı, hedef gösterildi; onlarcasının yargılaması sürüyor.

• Türkiye, AKP 2002’de başa geldiğinde Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 99. sıradaydı; neredeyse her yıl endekste düşerek, geçen yılı 165. sırada tamamladı.

İktidar, yıllar içinde türlü baskı yollarıyla anaakım medyayı büyük oranda hükümetin yayın organı hâline getirdi, muhalif yayınlar alamadıkları reklamlar ve ağır ekonomik krizin etkisiyle çok küçük telif ve maaşlar ödeyerek gazetecinin geçimini imkansızlaştırdı; Türkiye’de gazetecinin emeğinin gerçek maddi karşılığını vererek haber yayımlamak, bazısı ülkemizde artık yasaklı olan yabancı kamu yayıncılarının Türkçe servislerine kaldı.

Böyle bir ortamdayız. Geçen ay Açık Radyo’nun yayın lisansının iptaliyle de beraber, kendisinden farklı sesleri susturmaya ve sindirmeye yer ve yöntem arayan bir iktidarın insafında olduğumuzun farkında olmamak için epey derin bir uykuda olmak gerekir.

YAZININ DEVAMI

•   Asla yalnız yürümeyeceksin: Kadınlar sağ kalma hikayelerini anlatıyor | Aposto Gündem, Ayça Örer

•   Kuşbakışı #14: Türkiye’nin beyin göçü | Aposto