64: Hepimiz Güvende Miyiz?

Artan Küresel Felaketler Karşısında Riski Azaltmak İçin Sistemsel Dönüşüm Şart

BM Afet Riskini Azaltma Ofisi (UNDRR) tarafından 2022 Afet Riskini Azaltmada Küresel Değerlendirme Raporu yayımlandı. Rapora göre,

• İklim değişikliği, çatışmalar ve COVID19, küresel risk yönetim sistemini ciddi derecede etkilerken felaketlerin etkileri tüm bölgeler ve sektörlere doğru dalga dalga yayılıyor. Atılan olumlu adımlara rağmen, oluşan yeni riskler, azaltılan risklerden halen daha fazla.
• Afetlerden kaynaklanan yıllık ortalama ekonomik kayıp, son otuz yılda iki katın üstüne çıktı. 1990'larda ortalama 70 milyar dolar olan toplam kayıp, 2010'larda 170 milyar doları aştı. Üstelik bu sayı sadece doğrudan olan ekonomik kayıpları kapsıyor. Sosyal ve ekolojik sistemler üzerindeki sarsıcı etkiler bu hesabın içinde yer almıyor.
• Açıklanan bilançolar, iklim değişikliği risklerini, ekosisteme olan zararlarını ve risk azaltmanın pozitif sosyal faydalarını olduğundan az gösteriyor. Öte yandan, afetler herkesi eşit derecede etkilemiyor. Düşük ve orta gelirli ülkeler, afetler dolayısıyla en ağır ekonomik kayıplara maruz kalmakta. 
• Bunların yanında, gelişmekte olan ülkeler, sigorta konusunda da oldukça kötü durumda.1980-2018 arasında küresel olarak gerçekleşen afetlerle ilgili kayıpların sadece yüzden 40’ı sigortalandı. Gelişmekte olan ülkelerde bu oran çoğunlukla yüzde 10’un bile altında. 
• Gidişatı değiştirmek içinse yeni yaklaşımlara ihtiyaç var. Yönetişim sistemlerinin nelere değer verdiği, sistemsel risklerin nasıl ele alındığı konusunda sistemi dönüştürecek adımlar atılmalı.

Gezegensel Sınırlarda Tatlı Su İle İlişkili Sınıra Yeşil Su Değerlendirmesi Eklendi

İlk defa 2009'da yayımlanan Gezegensel Sınırlar çerçevesi, insanlık ve ekosistem için güvenli olan sınırları anlamaya ve takibe yardımcı olmak için kullanılan araçlardan birisi. Buna göre, tatlı su kullanımı gezegenimizin 9 temel sınırından birisi olarak kabul ediliyor. 

Bugüne kadar, tatlı su konusunda gezegenin güvenli sınırları içinde bulunduğumuz kabul ediliyordu. Ancak, bu hesap yapılırken sadece nehirlerde, göllerde ve yeraltı sularına, yani "mavi su" adı verilen suya odaklanılmıştı.

Yapılan yeni bir çalışmada, tatlı suyun kapsamına yağış, toprak nemi ve buharlaşmayı da içeren “yeşil su” da eklendi. Yeni değerlendirme, 

• toprak nemindeki küresel değişikliklere dayanarak gezegenin güvenli bölgesinin dışına çıkmış olduğumuza işaret ediyor. 
• Özellikle Amazon'un bazı kısımlarında görülen toprak nemi kaybı küresel su döngüsünde çarpıcı değişiklikler olduğunu ortaya koymakta.

Çalışmanın yazarlarından Arne Tobian, Amazon ormanlarının savan adı verilen yapılara, yani ormanlar ve çöller arasındaki geçiş bölgelerinde görülen çayırlara dönüşebilecekleri kritik eşiğe yaklaşmakta olduklarını belirtti. 

Mine Durusu Tanrıöver

Güvende olmamız için sadece tüm insanlığın değil, barındırdığı tüm canlı ve cansız elementlerle dünyamızın topyekün bir sağlık ve güvenlik hali içerisinde olması, iklim adaletinin sağlanması gerekir.

Dünya’mız gezegeninde hepimiz aynı gemide yol alıyoruz. Bizim, bugün bir birey olarak tükettiğimiz kaynak, attığımız çöp, arabamızdan salınan egzoz dumanı, ‘kelebek etkisi’ ile başka insanların hayatlarına uzanıyor; örneğin, Pasifik okyanusundaki adaların sular altında kalmasına yol açıyor. Bu söylem kimisine abartılı gelse de apaçık ve yalın gerçek bu. ‘Kelebek etkisi’, bir sistemin başlangıç verilerindeki küçük değişikliklerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilmesi olarak tanımlanır. Kaos teorisinde her bir parametre, hem bir değişken hem de bir çıktıdır. Yani, hepimizin bir birey olarak bıraktığı her iz, tükettiği her kaynak gezegenimizin başka bir yerinde büyük bir yıkıma yol açıyor. Ve her bir yıkım, başka bir döngüye bir girdi olarak dahil olarak gezegenimizi bir kaosa sürüklüyor. Olduğumuz yerde korunmuş hissetsek de gezegenin diğer ucunda küresel ısınma nedeniyle sular altında kalmakta olan Kribati ve Tuvalu ada sakinlerinden aslında bir farkımız yok. Bu nedenle artık, ben, biz, insan, toplum kavramlarını aşıp gezegenimizin sağlığına bir bütün olarak bakmalıyız.

‘Gezegenin sağlığı (planetary health)’ kavramı ‘insan medeniyetinin sağlığı ve onun bağlı olduğu doğal sistemlerin durumu’ olarak tanımlanmıştır. İnsanlığın sağlığı, gezegenimizin sağlığı ile yakından ilişkilidir ve gezegenimiz insan eliyle, hızla büyük bir yıkıma sürüklenmektedir. Bu yıkımdan en önce ve en ağır etkilenen insan toplulukları da halihazırdaki en kırılgan ve dezavantajlı topluluklardır. Ve ne yazık ki, iklim değişikliğinden en çok etkilenen topluluklar, krize en az katkıda bulunan gruplar olmakla birlikte gezegenin sağlığı açısından da en az söz hakkı tanınan gruplardır. 

‘One Health’ kavramı, iklim krizi ile birlikte çok daha anlamlı bir şekilde gündemimize gelmiştir. Ekosistemdeki ilişkiler çok karmaşıktır ve her şey birbirine bağlıdır:

• İnsan toplulukları giderek daha fazla oranda bitki ve hayvan habitatlarına doğru yayılmakta; hayvanlardan bulaşan patojenlerle temas etme riski artmaktadır. 
• Hayvanların yaşam alanlarının gerek iklim değişikliğinin etkileri gerekse de ormansızlaştırma ile tahrip edilmesi onların hastalık riskini de arttırmaktadır.
• Küresel hareketliliğin artması ve hızlanması ile bulaşıcı hastalıkların bir yerden başka bir yere taşınması sadece saatler içinde gerçekleşebilmektedir. 

Su ortamındaki ‘tek sağlık’ ilişkilerinde  karasal ortamlara göre farklılıklar bulunur. Kabuklular bu ilişkileri ortaya koymak için iyi bir model oluşturur. Eklembacaklıların bir alt şubesi olan kabuklular yengeç, karides, ıstakoz gibi ekosistemde önemli yer tutan canlılardır. Suyu filtreleyerek beslenen kabukluların enfeksiyöz ajanları ve toksik maddeleri kendilerinde hastalığa yol açmadan biriktirmeleri nedeniyle,  bu kabuklularla beslenen insan ve diğer hayvanların hastalanması olasıdır. Diğer yandan kabukluların gerek çiftlik balıkçılığında yem olarak gerekse de doğrudan besin olarak tüketildiği birçok toplum bu canlılara bağımlı bir yaşam sürdürmektedir. Sera gazlarının yol açtığı okyanus asidifikasyonu, kıyılardaki şehirleşmenin yol açtığı habitat kaybı ve kirlenme, tarımda kullanılan kimyasalların ve organik maddelerin suya karışması, mikroplastik kirliliği ve hatalı balıkçılık uygulamaları kabuklular üzerinde çok değişik etkilere neden olmaktadır. Kabukluların azalması bu canlılarla beslenen toplumların beslenme piramidinde ciddi bir protein kaybı ve geçimi kabuklulara bağlı olan insanlarda temel ihtiyaçların karşılanamaması demektir. Kelebek etkisine geri dönecek olursak, yarattığımız mikroplastik kirliliği ve karbon emisyonu, kişibaşı deniz ürünü tüketimi en fazla olan İzlanda halkını ya da su çiftliği üretiminin en yüksek olduğu Çin halkını etkileyebilir.

UNICEF/UN0622162/Dhakal, Nepal

Çok yönlü bir ilişkiler ağı içerisinde insan, hayvan ve çevrenin sağlığı göz önüne alındığında birinin sağlığı diğerinin sağlığından ayrı düşünülemez. Pandemide sıklıkla gündeme gelen ‘hepimiz güvende değilsek, hiçbirimiz güvende değiliz’ vurgusunun aslında daha derin bir okuyuşudur bu. Yani, güvende olmamız için sadece tüm insanlığın değil, barındırdığı tüm canlı ve cansız elementlerle dünyamızın topyekün bir sağlık ve güvenlik hali içerisinde olması, iklim adaletinin sağlanması gerekir. 

Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Sağlık Günü için hazırladığı sayfada şu soruları sormuş:

• Temiz hava, su ve gıdanın herkes tarafından ulaşılabildiği,
• Ekonomilerin sağlık ve iyilik haline odaklandığı,
• Şehirlerin yaşanabilir olduğu, insanların kendi sağlıkları ve gezegenin sağlığı üzerinde kontrol sahibi olabildikleri bir dünyayı tekrar hayal edebilir miyiz?

Dünya Sağlık Örgütü’nün romantik ‘hayal etme becerisi’ çağrısından çok daha büyük bir eyleme ihtiyacı var Dünya’mızın! Çözüm odaklı, büyük bir sosyal harekete! Maalesef insanlığın ‘Kelebek Etkisi’ filmindeki Evan gibi zamanda yolculuk yaparak geçmişi değiştirme ve bu şekilde daha iyi bir gelecek yaratma şansı yok. Ancak, iyi haber şu ki, bizim mücadelemiz için hala geç değil, ama zaman çok kısıtlı. Politikalar üstü, her türlü ekonomik çıkarın ötesinde büyük bir sosyal birlikteliğe ve farkındalığa ihtiyacımız var: harekete geçmek için, bir gün artık bugün!

1992 Rio Zirvesi şimdiye kadar çevre alanında atılmış en önemli adımlardan biridir. Bu zirve, çoğumuzun bildiği İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin kabul edildiği toplantıdır. Bunun Dışında iki önemli sözleşme daha kabul edilmiştir. Bunlardan biri daha önce sözünü ettiğimiz Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi ve Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesidir. Bu üç sözleşme bağlamında düzenli olarak yeryüzünün durumunu anlatan raporlar yayımlanır. Son bir sene içerisinde iklim ve biyoçeşitlilik alanındaki raporlar yayımlandı ve sizlere bunları elimden geldiğince özetlemeye çalıştım. Bu hafta ise çölleşme ve toprak kullanımı hakkındaki Dünyadaki Toprakların Görünümü (Global Land Outlook) raporu açıklandı.

Raporu birkaç ana başlık altında toparlamak mümkün:

• İnsanlar şimdiye kadar Dünya'nın kara alanının yüzde 70'inden fazlasını doğal halinden değiştirmiş durumdadır. Ekonominin yarısına yakınını oluşturan bu kaynaklardaki azalma gelecek açısından önemli riskleri beraberinde getirmektedir. Ayrıca çoğunluğu Afrika’da olmak üzere kara alanlarının yüzde 40’a yakın kısmı özgün niteliğini yitirmiş durumdadır. Ormanların kesilmesi, yeraltı sularının aşırı kullanımı ve erozyon, meraların tarım alanlarına çevrilmesi bu kayıpların önemli kısmını oluşturmaktadır. Bununla bağlantılı olarak, küresel bağlamda, memelilerin, kuşların, sürüngenlerin ve balıkların nüfusu son elli senede yüzde 68 azalmıştır.
• Gıda sistemleri, ormansızlaşmanın yüzde 80'inden, sera gazı salımlarının yüzde 29'undan sorumludur ve karadaki biyoçeşitlilik kaybının en büyük nedenidir. Yeryüzündeki toprakların yüzde 40’ı tarımsal aktiviteye ayrılmıştır ve bu alanın yarısını da artık yorulmuş ve tarımsal özelliğini kaybetmiş topraklar oluşturmaktadır. Büyükbaş hayvan yetiştiriciliği, palmiye yağı ve soya üretimi ormanların kaybının en önemli sorumlularıdır. Daha çok toprağın üzerinde ne yetiştirildiği ile ilgilendiğimizden toprağın altındaki yaşam ve toprağın besleme kapasitesi fazlasıyla azalmış durumdadır. Çözüm daha fazla bitkisel beslenmeye yönelme ve ekolojik tarım yöntemlerine dönme ile sağlanabilir.
• Ekosistemleri korumak ve eski haline getirmek, küresel ısınma hedeflerine ulaşmak için gereken kara tabanlı iklim çözümlerinin üçte birinden fazlasını sağlayabilir. İklim krizinin bir tek mucizevi çözümü yok. Sorunu çözebilmek için insanlığın neden olduğu tüm aktivitelerde değişikliğe gitmemiz gerekiyor. Arazileri mümkün olduğunca eski hallerine döndürebilmek ve elimizde olanları da bozulmadan korumak bu arazilerin kaybı ile oluşan sera gazı salımlarını da azaltacak ve yutak alanlarının da geri döndürülmesine yardımcı olacaktır. Elbette, tüm bunların başarılabilmesi için gıda sisteminde hayvansal ağırlıktan bitkisel ağırlığa geçiş yapılmasının yanı sıra gıda israfının önlenmesi de elzemdir. 
• Arazi bozulması en çok doğaya en yakında yaşayan, marjinal toplulukları tehdit ediyor. Ancak bu grupların da ekosistem restorasyonu ve korunmasına katkıda bulunacak çok şeyi var. Doğal alanlarında yaşamaya devam eden bu topluluklar bugün için kara alanlarının yaklaşık dörte birine sahiptir. Nüfus olarak küçük bir grup olsalar da biyoçeşitliliğin yüzde 40’ı henüz bozuluma uğramamış bu alanlarda bulunuyor. Tüm dünyada sayıları 500 milyonu bulan bu grupları yerlerinden etmek yerine korumaya çalışmak, aynı zamanda kara alanlarının ve biyoçeşitliliğin de korunmasına yardımcı olacaktır.
• Dünya, araziyi korumak ve eski haline getirmek ile "her zamanki gibi iş yapmak (Business as Usual - BAU)" arasında zor bir seçimle karşı karşıya kalıyor. Bugünkü iş ve tarım yapma yöntemlerimizle, sera gazı salımlarının yüzde 17’si ormansızlaşma, yanlış tarım uygulamaları ve toğrağın bozulumu ile ortaya çıkmaktadır. Bu şekilde yaşamaya devam edecek olursak çok da uzak olmayan bir gelecekte kendimizi besleyecek gıdayı üretebilmeyi de başaramayacağımızdan böcekler ve yosunlar gibi alternatif kaynaklara yönelmek zorunda kalacağız. Ülkemizin de içinde bulunduğu bölgede toprağın gittikçe fakirleşmesi alınan tarımsal ürün miktarını ve bu ürünün kalitesini de her geçen gün daha kötü biçimde etkiliyor. Böyle devam edemeyiz. Arazi bozulumunu ve kaybını önlemenin ötesinde, ekolojik tarım yöntemleri, yeniden ormanlaştırma ve meraları geri döndürme ile kaybettiklerimizi de geri alabilmemiz mümkündür. Ama esas çözüm, bir yandan kayıplarımızı geri almaya çalışırken öte yandan elimizdekilerin de kaybını durdurmakta yatar.

Unutmayalım, cep telefonumuz olmadan yaşayabiliriz ama temiz su ve gıda olmadan uzun süre hayatta kalmamız imkansızdır. Yeryüzünün tüm kaynaklarını tüketip bozduktan sonra yosunlar ve böcekler gibi kaynaklardan beslenmeyi hayal etmek ancak bilim kurgu filmlerinde olabilen bir senaryodur. Benzer bir senaryo ile gerçek hayatta karşılaşacak olursak insan nüfusunun şu andaki seviyesinde tutunabilmesi mümkün değildir. Yeryüzündeki insan nüfusunun azalması elbette arzu edilen ve en makul çözümlerden biridir, ancak bunun açlık, kitlesel ölümler ve savaşlarla değil, zamana yayılmış biçimde bizim alacağımız kararlar doğrultusunda oluşması doğru olan çözümdür. Yalnız eğer biz böyle yaşamaya ve üretmeye devam edecek olursak doğanın bizim vereceğimizi kararı uzun süre bekleyecek halinin kalmadığını söylüyor Birleşmiş Milletler raporu.

CI Bloom, Haliç kıyısında Tersane bölgesinde baharı sanatla festival havasında karşılamaya hazırlanıyor. 

Contemporary Istanbul’un, çağdaş sanata odaklanan sanat fuarı “CI Bloom”, 10 - 11 Mayıs tarihlerinde ön izleme ve 12 - 15 Mayıs tarihleri arasında genel ziyaretçiye açık olacak ve 23 çağdaş Türk sanat galerisini, sanatçıları ve sanatseverleri bir araya getirecek!

13 Mayıs 2022 14:30-15:30

İyilik İçin Marka Hareketi SB Brands for Good’un amacı, sürdürülebilir yaşam modellerini özendirici, kolay ulaşılabilir, uygulanabilir kılmak için markaların gücünü ortaya çıkarmak.

“İyi büyüme"nin tek yolunun tüketicileri sorumlu tüketime yönlendirmek olduğunu savunan SB Brands For Good, Sosyo Kültürel Trends Araştırması sonuçlarını ve Türkiye'nin sorumlu tüketim davranışlarını ilk kez açıklıyor. 

Detaylar ve kayıt için burayı tıklayabilirsiniz!

Sürdürülebilir bir gelecek için rotasını çok erkenden çizmeye başlayan BMW Group, tedarik zincirinden üretim süreçlerine ve tüm ürünlerinin kullanım ömrü döngülerine kadar tutarlı bir şekilde kaynakları koruma konularına odaklanıyor. Hatta bu yaklaşımın izlerini, 2021 IAA Mobility etkinliği kapsamında tanıtılan BMW i Vision Circular otomobilinde de görebiliyoruz. Bu konsept otomobil, döngüsel ekonomi açısından bir mihenk taşı olarak öne çıkıyor. BMW i Vision Circular ile 2050 yılına kadar iklim bakımından tamamen nötr bir iş modeline ulaşmak mümkün görünüyor. Sürdürülebilirlik günümüzde herkesin sıklıkla kullandığı bir sözcük haline gelmiş olsa da bu kavram aslında BMW Group için yeni değil. BMW’nin, 1970’li yıllardan itibaren sürdürülebilirliği kurumsal stratejisinin temel yapı taşlarından biri olarak gördüğünü biliyoruz.

İlk Adımlar

BMW, 1972 yılında Münih’te düzenlenen Yaz Olimpiyatları kapsamında uzun mesafe yürüyüşçülerine ve maraton koşucularına eşlik etmesi için bir BMW 1603 modelini elektrikli bir otomobile dönüştürmüştü. Bir yıl sonra da bu bilinci devam ettirmek adına “Çevre koruma görevlisi’’ pozisyonu açan ilk otomobil şirketi oldu.

BMW, o tarihten bu yana sürdürülebilirlik stratejilerini ve önlemlerini sürekli olarak geliştirmeye ve hayata geçirmeye devam etti. Emisyon miktarını azaltmak üzere katalitik konvertörler ve boya atölyelerinde su bazlı boyama teknolojileri gibi yeni teknolojiler keşfedildi ve geri dönüşüm girişimleri oluşturuldu. Takvimler 1993 yılını gösterdiğinde, tüm çalışanlar için zorunlu olan BMW liderlik ilkelerine çevreyle ilgili düzenlemeler eklendi. Bu tarihten itibaren çeşitli BMW modellerinin ekolojik açıdan etkili bir şekilde parçalarına ayrılması ve geri dönüştürülmesi hakkında detaylar içeren pek çok kılavuz geliştirildi.

2000’li Yıllar: Strateji Gelişmeye Devam Ediyor!

2000’li yıllarla beraber, sürdürülebilirlik şirket genelinde çok daha merkezi bir rol oymaya başladı. 2001/2002 döneminde yayınlanan yeni Sürdürülebilirlik Değeri Raporu, gelecekle ilgili önlemleri tanımlayarak bu önlemleri dört temel kategoriye ayırdı:

• Trafik sorununu hafifletmek ve karayolu kullanımı mümkün olan en ideal duruma getirmek için farklı ulaşım modlarından oluşan akıllı bir ağ.
• Kaynakları korumak ve egzoz emisyonu miktarını azaltmak için otomobillerin yakıt tüketiminin sürekli olarak aşağıya çekilmesi.
• Bireysel mobilitenin yaşam kalitesi ve ekonomi üzerindeki faydalarını uzun vadede korumak için alternatif sürüş konseptlerinin geliştirilmesi.
• Ürün konseptlerinin geri dönüşüm açısından optimize edilmesinin yanı sıra kaynakları korumak ve atık oranını azaltmak için kullanım ömrü sona eren otomobillerin geri alınarak dönüştürülmesi.

BMW Group, erken dönemlerden itibaren alternatif sürüş konseptleri konusunda aktif araştırmalar gerçekleştiriyordu. Araştırmalar, tamamen elektrikli otomobillerin yanı sıra hidrojenle çalışan otomobiller üzerine yoğunlaşıyordu. Bu motor teknolojisine sahip ilk BMW otomobili ise 1979 yılında tanıtıldı. 2000 yılında gerçekleştirilen bir deneme kapsamında ise hidrojenle çalışan 15 adet BMW 750hLS, herhangi bir aksilik yaşanmadan 100.000 kilometrenin üzerinde yol katetmeyi başardı. Bu dönemde, temel iş operasyonları dışında da pek çok ilerlemeye şahit olduk: BMW Group, 2001 yılında “Temiz Üretim” konulu çevre beyannamesini imzaladı ve 2002 yılında Güney Afrika’da bir profesörlük kürsüsü için bağışta bulundu. 2002 ve 2004 yıllarında ise “Sürdürülebilirlik Mümkün” başlıklı diyalog forumları düzenleyerek faaliyetlerine devam etti.