Merhaba!
Bu hafta biraz meyve, biraz kurabiye, biraz da kızartma içeriyor. Aromatik bir kaos var, aman dikkat. Bu sayıda soframızda 2 şişe açıyoruz, 2 farklı kadehi on yüz bin milyon baloncuk ile dolduruyoruz. “Her köpüklü şaraba şampanya demeyelim.” diyerek merak konusu soruyu soruyorum: “Prosecco ve şampanya arasındaki fark nedir?” Sofrada 2 şişe açmışken tabaklar boş kalmıyor; eşlemeleri de geliyor. Biraz şaşırabilirsin baştan uyarıyorum, önyargı yok; denemek var deneyimlemek var.
Soframızda bu hafta:
🎵Grapest Hits: Prosecco
🥂Bir Kadeh Bilgi: Prosecco vs. Şampanya
🍟Eşlemeler: Köpüklü ve Kızartma
Dikkat! Bu yayın alkollü içeceklerden fermente üzüm suyu olan şaraptan bahsediyor. 18 yaşından küçük okurlara fermente olmayan üzüm suyu daha uygun olabilir.
Şerefe,

Grapest Hits'de bu hafta Italyan ezgileri ile köpürüyoruz. Şarap Prosecco, haliyle Italya'nın Veneto bölgesine ışınlanacağız. Malum, köpüklüler kutlama demek; bu şarkı listesinde biraz hareketleniyoruz. Hem bu yazıyı okurken, hem de Prosecco'nu açıp içerken sana eşlik edecek bir şarkı listesi hazırladım, burada. Listeyi açtıysan, hafif kıpırtılar başladıysa bol köpüklü yazıma hoşgeldin!
Prosecco vs. Şampanya

Bir solukta girizgâh:
- Şampanya Fransız, Prosecco Italyan.
- Şampanya Champagne bölgesinden; Prosecco Veneto bölgesinden.
- Şampanya “Chardonnay, Pinot Noir ve Pinot Meunier” üzümlerinden; Prosecco “Glera” üzümünden.
- Şampanya geleneksel metod ile yapılırken; Prosecco tank metodu ile yapılıyor.
- Şampanyada badem, kızarmış ekmek ön planda; Prosecco'da daha çok taze meyveler, çiçekler.

Üretim
Tank Metodu
Tank metodu genelde geleneksel metoda göre biraz dışlansa da saygıda kusur etmiyoruz. Bu yöntem ile de şahane köpüklü şaraplar üretiliyor. Geleneksel metodu geçen hafta "Köpüklü, köpüren, köpük köpük." yazımda anlattım, link burada. Adım adım, sade sade paylaştım. Göz atarsan bu metodu ve farklarını daha rahat anlayabilirsin. Tank metodu geleneksel metoda göre daha az zaman, daha az iş gücü, daha az maliyet. Haliyle daha fazla hacim, daha çok şişe, daha çok satış. Peki neden?
- İkinci fermantasyon sonrası tortuda uzun süre beklemek yok.
- “Riddling” yok.
- Gazoz kapağı yok, patlama yok.

"Riddling ve gazoz kapağı mı?" diyorsan seni buraya alalım. Bu adımların hepsi zaman demek, iş gücü demek, maliyet demek. Bunlar olmayınca daha hızlı bir şekilde üretip satış yapılabiliyor. Tank metodunu adım adım, sade sade paylaşıyorum.
Adım 1: Baz Şarap
Baz şarap yapılıyor.
Adım 2: İkinci Fermantasyon
Baz şaraba tankta şeker ve maya ekleniyor. Geleneksel yöntemde baz şarap şişeye alınıyordu; ve ikinci fermantasyon şişede gerçekleşiyordu. Burada şişe yok; tank var, kolaylık var. Tank dediğimiz de başınçlı bir tank. Köpüklü şarap yapıldığını hatırlatıyorum; köpüğe ihtiyacımız var, aman dikkat. Köpüklü şarapta köpük demek karbondioksit demek. Fermantasyon ile oluşan karbondioksiti hiç bir yere bırakmıyoruz, tankta ağırlamaya devam ediyoruz. Başınç olmazsa uçar kaçar, o yüzden basınçlı bir tank arıyoruz.
Adım 3: Tortusuz Veda
İkinci fermantasyon bitti, maya şekeri yedi ve öldü. Artık tankta ölü maya var. Yapmak istenilen köpüklü şarap stiline göre, şarap ölü maya ile birlikte bekletilebiliyor veya hiç bu işlere girmeden mayadan kurtulunuyor. Bu yöntemde maya tortusu pek revaçta değil; çoğunlukla istenmeyen tarafta. Sebebi de bu sürecin getirdiği aroma profili. Şarabın ölü maya tortusu ile temas etmesi ona kızarmış ekmek, kurabiye gibi aromalar katıyor. Bu aromaları istiyorsak eğer; tortuyu da istiyoruz. İstemiyorsak tortuya baştan veda ediyoruz.🖐🏻 Tank metodunda (çoğunlukla) ölü maya tortusu ile temastan kaçınılıyor. Meyve aromalarının daha ön planda olduğu, daha aromatik şaraplar tercih ediliyor. Bu yüzden de çoğunlukla maya ile temas olmuyor. Ölü mayaya filtrasyon ile veda ediliyor.
Adım 4: Şişeleme
Basınç ve karbondioksit yardımı ile şişelere doluyor; ve hazır!

Aromatik Farklılıklar
Meyve mi Kurabiye mi?
Prosecco ve şampanyanın aromatik olarak birbirinden farklı olmasını 2 ana sebebi var.
- Üretim süreci
- Üzümler
Tam da yukarıda bahsettiğim üretim sürecindeki ölü maya tortusundan ötürü Prosecco ve şampanya arasında aromatik farklılıklar oluyor. Şampanya ve geleneksel yöntem ile üretilen köpüklü şaraplarda maya otolizinden kaynaklı kızarmış ekmek, kurabiye gibi aromalar var. Ve bu aromatik yön aslında bu şarapların duyusal deneyimindeki en belirgin özelliği. Diyelim ki kör tadım yapıyorsun; yani ne tattığını bilmeden tadıyorsun. Burunda kızarmış ekmek, kurabiye, brioche gibi notalar aldıysan; hemen bunu ölü maya tortusunda beklemeye bağlayabilir ve bunun geleneksel yöntem ile üretilen bir köpüklü şarap olabileceğini düşünebilirsin. Prosecco’da ise baz şaraptaki birincil aromalar; yani meyveler çiçekler ön planda.
Kullanılan üzümlere bakacak olursak da şampanyada “Chardonnay, Pinot Noir ve Pinot Meunier” üzümleri kullanılırken; Prosecco “Glera” üzümünden yapılıyor. Burada üzümlerin aromatik yönlerinin farklı olması da Prosecco ve şampanyayı duyusal deneyim yönünden ayırıyor.
Köpüklü Şarap ve Kızartmalar
Köpüklüler hangi yemek ile eşleşir?

Eşleşmeler aslında damakta çok katmanlı birer yolculuk. Bu yolculukların katmanları bazen beklemediğin bir lezzet, bazen damağını gıdıklayan bir yapı, bazen de bir hatıra. Bu yolculuğu bir duyusal deneyim olarak düşünüp yapısal (dokusal) ve aromatik olarak ikiye ayıracağım. İkisini de benzerlikler, zıtlıklar ve tamamlayıcılar üzerinden paylaşacağım.
- 🍷Benzerlikler patlama yaratıyor.
- 🍷 Zıtlıklar çarpışma yaratıyor.
- 🍷 Tamamlayıcılar ahenk yaratıyor.
İstiridye
Şampanyanın en bilinen eşlikçisi kabuklulardır. Özellikle istiridye ve şampanya en cliché eşleşmedir. Cliché demek basmakalıp demek. Değişiklik göstermeyen, bilineni tekrarlayan. Köpüklüler söz konusu olunca cliché eşleşmemiz istiridye.
Yapısal deneyim : benzerlikler ve patlama
- Şarabın geri planda kalmaması, yemeğin de tek odak noktası olmaması lazım. Amacımız birbirleri üzerinde hüküm sürmeleri değil; bir olmaları. Şampanyanın ağız sulandıran asiditesi, istiridyenin o kayıp giden dokusunu canlandırıyor. Balığa limon sıktığını düşün, benzer bir doku. Burada şampanyanın baloncukları da var tabi; damaklar gıdıklanıyor. Onun etkisini de unutmuyoruz.
Aromatik deneyim : tamamlayıcılar ve ahenk
- Deniz kokan bir kabuklu, limon kokan bir köpüklü. Balığa limon sıkanlar; tam olarak bu aromatik ahenkten bahsediyoruz. Bunun yanında bir de umami konusu var. İstiridye umami yönden zengin bir gıda. Umami nedir? dersen "1,2,3,4, Umami!" yazımda anlatmıştım, burada. Cips paketini alıp sonunu görmeden bırakamadığın olmuştur. Veya Asya mutfağına doyamadığın, soya sosunu fazla kaçırdığın, bir tabak daha yediğin de olmuştur. İşte bunlar hep umamiden. Lezzeti daha dolgun hale getiriyor, dili damağı kaplıyor. Şarap eşleşmelerinde ise umami, şarabın meyve notlarını daha çok ön plana çıkarıyor. Umamiden zengin istiridye ile; şampanyadaki limonlar elmalar daha çok hissediliyor.
Patates Kızartması
Clichéleri bir kenara bırakıyorum, ve asıl bunu denemen lazım dediğim eşleşmelere geçiyorum. Köpüklülerin yemek eşleşmesinde en önemli özelliği baloncukları. O baloncuklu, damak gıdıklayan yapısı ne yerseniz yiyin damağı temizliyor. Sonraki lokmada yine bir yolculuk, yeniden başlangıç.
Söz konusu patates kızartması. Yağ oranımız yüksek; damakta yolculuk kalıcı. İşte tam olarak bu yüzden köpüklü şarap ile mükemmel bir eşleşme.

Yapısal deneyim : zıtlık ve çarpışma
- Patates kızartması yediğinizde yağ oranı yüksek olduğu için tadı da yağı da damakta uzun kalıyor, öyle kolay kolay yok olmuyor. Köpüklü şarabın o baloncuklu damak gıdıklayan yapısı ve asiditesi patates kızartmasının yağını damağından silip süpürüyor. Sonraki lokmada yine bir yolculuk, yeniden başlangıç. Köpüklü şarap ve kızartmaların uyumu en çok bu yapısal deneyimden geliyor aslında; zıtlık ve çarpışma.
Aromatik deneyim : benzerlikler ve patlama
- Damakta biraz tuzluluk, biraz yağ tadı. Patates kızartmasındaki tuzluluk; köpüklü şaraptaki meyveleri ön plana çıkaracak. Elmaya şöyle bir tuz serpen var mı? "Ben!" Tuzun etkisi ile meyvenin aromatik yönü daha çok ortaya çıkıyor. Denemediysen mutlaka elmayı karşılaştırmalı, tuzlu-tuzsuz tatmanı öneririm. Köpüklü şarap ve paates kızartması eşleşmesinde benzer bir etkiyi görüyoruz. Tuzlu ve yağlı patatesler, köpüklüdeki meyvemsi aromaları öne çıkarıyor.
Kızarmış Tavuk

Yapısal deneyim : zıtlık ve çarpışma
- Patates kızartması ile benzer bir yapısal deneyim var: baloncuklar ve damak temizliği. Baloncuklar yalnız değiller, asiditeyi unutmayalım. Şarabın asiditesi damakta yağı silip süpürmekte baloncuklara yardım ediyor. İyi asidite yağı bıçak gibi kesiyor sanki.🔪 Sanki hiç yağlı bir parça yememişsin gibi, yeniden sonraki parçaya geçiyorsun. Tehlikeli bir eşleşme! Burada bir de kızarmış tavuğun çıtır kabuğu ile köpüklüdeki baloncukların eşleşmesi de enteresan bir doku yaratıyor. Çıtır çıtır bir tavuk, ve köpük köpük bir şarap. Çarpışma var, ama ahenk de yok değil.
Aromatik deneyim : benzerlikler ve patlama
- Patates kızartmasındaki tuzluluk ile aynı etkiyi görüyoruz burada. Kızarmış tavuğun tuzlu ve damağı yoran o ağır yağ tadı ile capcanlı bir köpüklü bir araya gelince işler değişiyor. Köpüklüdeki meyveler daha bir ön plana çıkıyor, hatta patlıyor ve o yağ tadını alıp götürüyor. Şimdi sonraki parçaya hazırsın!

İllüstrasyonlar Ester Saba'nın elinden çıktı, sana kocaman bir şerefe Ester!
Haftaya burunda damakta ne varsa keşfe çıkıyoruz; meyveler, sebzeler, biraz baharat biraz çiçek. Kendini keşfe çıkmak gibi; acaba senin favorin hangisi? Kim bilir, belki uzaktan bir şarap tadımı yaparız. O zamana kadar kadehinden baloncuklar eksik olmasın!
Şerefe 🍷
Selin



