Ekonomik Kriz
Küresel Ekonomi
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
Gelecek Postası

🔦 Sri Lanka'da neler oluyor?

Yoksul ülkelere küreselleşmenin bedeli ağır oluyor. Gotabaya Rajapaksa, dün istifa etti. Peki Sri Lanka bu krize nasıl sürüklendi?
15 Temmuz - Zingat - Pareto
Zingat ile birlikte

Zingat Gayrimenkul Yatırım Rehberi ’yle kazançlı yatırımlar

Gayrimenkul alanında birbirinden yenilikçi ve kullanışlı araçlar sunarak bilinçli adımlar atmamıza olanak sağlayan Zingat , Gayrimenkul Yatırım Rehberi hizmetiyle fark yaratmaya devam ediyor. Nedir? Zingat kullanıcıları, Gayrimenkul…

Daha fazlasını öğren →

🔦 Sri Lanka'da neler oluyor?

15 Temmuz Cuma gününden herkese merhaba.

Bugün Pareto Analiz'de Sri Lanka'da yaşanan krizin perde arkasını ve stagflasyon riski ile karşı karşıya olan ülkeleri ele aldık. Bugünün bülteni 1791 kelime, okuma süresi 6 dakika.

Keyifli okumalar,

Yonca

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Ekonomik Kriz

Sri Lanka'nın ekonomisi dibe vuruyor

Ülkenin ekonomisinin çökmesinden büyük ölçüde sorumlu tutulan devlet başkanı Gotabaya Rajapaksa, dün istifa etti. Peki Sri Lanka bu krize nasıl sürüklendi?

Sri Lanka'nın ekonomisi dibe vuruyor

1948'de bağımsızlığını kazanmasından bu yana tarihinin en kötü ekonomik krizini yaşayan Sri Lanka ile ilgili haberleri, eminim ki çoğumuz hayretle ve üzüntüyle takip ettik. Kağıt kıtlığı nedeniyle sınavların ertelenmesi, yakıt tasarrufu için okullara ara verilmesi, elektrik kesintileri, ilaca erişim sorunları, gereksiz yakıt satışının yasaklanması ve kamu çalışanlarına sebze meyve yetiştirebilmeleri için bir gün izin verilmesi gibi durumlar; halkın gerçekleştirdiği ve gelir uçurumuna dair ipuçları veren protestolarla birlikte krizin ciddiyetini gözler önüne seriyordu. Nitekim BBC, 1970'teki petrol krizinden beri ilk defa bir ülkenin benzin satışını kısıtladığını belirtiyordu. 

Çöken ekonomiye yardımlar

Kısa süre önce, dün resmî olarak istifa eden eski devlet başkanı Gotabaya Rajapaksa’dan vekaleten devraldığı devlet başkanlığı görevindeki Başbakan Ranil Wickremesinghe, Parlamento’ya sorunun kıtlıkların çok ötesinide olduğunu; ekonominin tamamen çöktüğünü söyledi. Rajapaksa, 16 saate kadar uzayan yakıt kuyruklarından sonra Rusya lideri Putin'den, petrol ithalı için borç istediğini yazdı. 

Ayrıca ülkeyi ziyaret eden IMF yetkilileri de, ağustosta tamamlanması beklenen kurtarma paketini görüşmeye başladı. Tabii bunun için Çin de dahil olmak üzere, borç verenlerin, borç indirimi ve yapılandırması konusunda istekli olması ve Sri Lanka'nın, stabil politik ortam gibi bazı koşulları yerine getirmesi beklendiği paylaşıldı. Bu sırada Hindistan 500 milyon dolarlık krediyle Sri Lanka'ya akaryakıt yardımı yaptı. Çin de swap anlaşması yaparken Japonya ve Bangladeş gibi ülkeler de  kredi verdi.

Ülkenin şu anda 51 milyar dolar borcu; 50 milyon dolardan az kullanılabilir döviz rezervi var. Borçunun GSYİH'ye oranıysa 2021 sonunda %105’ti. Kredilerinin faiz ödemelerini yapamayan ülke, Nisan 2022'de 12 milyar dolarlık borcunu ödeyemeyeceğini belirterek temerrüde düştü. Üstelik 2025 vadeli 21 milyar dolar daha dış borcu olduğu aktarıldı. Ekonomistler, krizin bir hanedan gibi işleyen kötü yönetim, yanlış ekonomi politikaları ve yolsuzluk gibi faktörlerden kaynaklandığını düşünüyordu. Peki renkli kültürüyle, muhteşem sahilleri ve doğasıyla aklımızda kalan Sri Lanka bu krize nasıl sürüklendi?

Buddhika Weerasinghe/Getty Images
Buharlaşan turizm gelirleri, eriyen döviz rezervleri

21 Nisan 2019'da Colombo'da meydana gelen terör saldırıları, turistlerin de içlerinde olduğu yaklaşık 270 kişinin ölümüne, 500’ten fazla kişinin yaralanmasına yol açtı. Saldırılar, hâliyle ülkenin turizm gelirlerinde de ciddi hasarlar bırakacaktı. Gelen turist sayısı mayıs ayında, 2018’e göre %70,8; haziranda %57 ve temmuzda %46,9 azaldı.

Ülkenin üçüncü en büyük ve en hızlı büyüyen döviz rezervi kaynağı turizm, 2018’de ülkenin GSYİH'sinin 4,4 milyar dolara karşılık gelen yaklaşık %5,6'sını oluşturuyordu. 2020’deyse bu oran, %0,8’e düştü. O dönemki Turizm Bakanı Kishu Gomes Reuters'a, ülkenin turizm gelirinde 750 milyon dolar kayıp öngördüğünü belirtmişti. Öte yandan, 2018'de döviz rezervi yaklaşık 9 milyar seviyesindeyken 2019’un sonunda 7,6 milyar dolara düşmüştü.

  • Pandemi: Yetkililer, turizm gelirlerinin iyileşmesini beklerken pandemi patlak verdi. Seyahat kısıtlamaları, hâlihazırda turizm gelirleri büyük darbe alan Sri Lanka için daha zor günlerin habercisi olacaktı. Yapılan ödemelerin döviz girişlerinin üzerinde gerçekleşmesiyle ülkenin döviz rezervleri, 2020'nin sonunda 5,7 milyar dolara düşerken 2021’in sonunda 3,1; martın sonundaysa 1,9 milyar dolara kadar gerilemişti. Ağustos 2021'deyse yakıt, doğal gaz, kömür ve ilaç gibi ihtiyaçların ithalatı için resmî rezervler kullanılmaya başladı.

Eleştirilen altyapı projeleri ve vergi kesintisi

Eleştiri okları, Gotabaya Rajapaksa'yı vurmadan önce, 2013'te Mattala Rajapaksa Uluslararası Havalimanı (HRI) projesini hayata geçiren, eski devlet başkanı ve ağabeyi Mahinda Rajapaksa’ya isabet etmişti. Ülkenin uzun süredir yeni havalimanına ihtiyacı olduğu düşünülse Çin'den alınan 190 milyon dolar borçla birlikte 209 milyon dolara mal olan proje kapsamında konferans salonları, golf kursları gibi ihtiyaç olarak görülmeyecek tesisler de inşa edildi. Ancak Forbes'un haberine göre, 1 yıl gibi kısa sürede zarar etmeye başladı, zira çoğu uçuş aktarma uçuşuydu ve yerel talep çok düşüktü. Üstelik borçların faizleri hızla yükseliyordu ve geri ödemenin maliyeti yılda 17 milyon doları aşıyordu.

Belki de en popüler örneğini okuduğunuz büyük altyapı projeleri için alınan dış borçlar artarken hükûmetin de gelirlerini artırması bekleniyordu. Ancak Gotabaya Rajapaksa 2019'da göreve geldikten sonraki ilk kabine toplantısında vergilerde kesintiye gitti ve 1 Aralık 2020’den itibaren katma değer vergisini %15'ten %8'e düşürdü. Ayrıca şirketlerin iç savaştan sonra ulusun yeniden inşası için ödediği %2'lik vergisi de dahil olmak üzere yedi vergiyi kaldırırken dinî kurumların vergiden muaf tutulacağı açıklandı. Vergi kesintileri devletin yılda 1,4 milyar dolardan fazla gelirini de yok edecekti. Geçtiğimiz mayıs ayının sonlarında Başbakan Wickremesinghe gelirleri 180 milyon dolar artıracak adımla katma değer vergisini %8’den %12’ye çıkarsa da indirimler, kredi kuruluşlarının ülkenin değerlendirmelerini düşürmesini ve borç kapılarının kapanmasını da beraberinde getirmişti. 

Kimyasal gübre ithalatına yasak

Maliye Bakanlığı, organik tarımı teşvik etmek amacıyla Nisan 2021'de kimyasal gübre ithalatını yasakladı. Bu eriyen döviz rezervlerine karşı da alınan bir önlemdi. Öyle ki, çiftçilere ülkede üretilen organik gübreleri kullanmaları tavsiye edilse de işler planlandığı gibi gitmedi. Ani değişime hazırlıksız yakalanan çiftçilerin verimini düşürdü, pirinç mahsullerini yok etti, fiyatları yaklaşık 3 kat yükseltti. Eylül 2021’de açıklanan veriler, halkın %30’undan fazlasının tarım sektöründe çalıştığını ve ülke GSYİH’sine %7,4 katkıda bulunduğu gösteriyordu. 7 ay sonra kısmen kalkan yasak, ülkenin uğradığı zararı geri almak için yeterli olmadı.

Reuters/Devjyot Ghoshal

  • Makro ekonomik etkiler: Pandemiyle bozulan tedarik zincirlerinin de etkisiyle küresel gübre talebi, arzı geride bıraktı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle, gübre üretiminde kullanılan petrol ve doğal gaz fiyatları da yükseldi. Gıdayı ithal etmek zorunda kalan Sri Lanka’da ekonomik sorunlar şiddetlendi ve gıda güvenliği ile kıtlığı endişeleri baş gösterdi. Enflasyonun haziranda %54,6'ya ulaşmasıyla ve ulaşım masraflarının bir önceki aya göre % 128; gıda maliyetlerinin %80 artmasıyla merkez bankası, 2021'de başladığı ve enflasyonu tırmandıran para basma uygulamasını terk edeceğini açıkladı ve faiz oranlarını, 21 yılın en yükseği olan %15,5'e yükseltti. 

Tüm bunlar başta gıdaya erişim olmak üzere pek çok alanda sıkıntıya yol açtı. BM Dünya Gıda Programı’nın (WFP) paylaştığı verilere göre, nüfusun %22’sine karşılık gelen yaklaşık 5 milyon kişi gıda güvenliğinden yoksun ve ailelerin %86’sı ise daha az yiyerek, besleyici gıdalardan daha az yiyerek ya da öğünleri tamamen atlayarak bu durumla başa çıkıyor.

Şu anda protestolar, başkanın istifa etmesiyle hafiflemiş gibi görünse de geçici atanan başbakanın da ülkenin bu duruma gelmesinde sorumlu tutulduğu belirtiliyor. Dolayısıyla Sri Lanka için iyimser bir tablodan bahsetmek henüz çok kolay görünmüyor. Doğal güzellikleri ve renkli kültürüyle bir zamanlar ben dahil pek çok kişinin "gidilecek ülkeler listesi"nde ilk sıralarda yerini alan ülkenin geleceğiniyse söz konusu kurtarma paketlerinin içeriği, yeni kurulacak Kabine ve politika sistemi belirleyecek gibi görünüyor. O zamana kadar haberleri takip etmeye, önemli noktalarda sizi bilgilendirmeye devam edeceğiz.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Küresel Ekonomi

Stagflasyon yoksul ülkeleri mi etkisi altına alıyor?

Yoksul ülkelerin küreselleşmesinin bedeli stagflasyon gibi ekonomik olayların riskleri nedeniyle ağır oluyor.

Stagflasyon yoksul ülkeleri mi etkisi altına alıyor?

Küresel ekonomi söz konusu olduğunda, yakın gelecek giderek daha kasvetli görünüyor. Ancak Amerika Birleşik Devletleri ve İngiltere gibi zengin ülkeler büyümenin yavaşlaması ve fiyatların artmasından endişe duysa da stagflasyon uzun zamandır korkulan geri dönüşünü yaparsa, bundan en kötü şekilde etkilenen daha yoksul ülkeler olacak.

Dünya Bankası ve OECD, pandeminin ve Rusya- Ukrayna savaşının neden olduğu devam eden karmaşayı gerekçe göstererek ekonomik büyüme tahminlerini düşürdü.

Dünya Bankası ocak ayında yıllık büyümenin yüzde 4,1 olarak gerçekleşeceği tahminlerinde bulunmuştu. Birkaç hafta önce yayımladığı raporda ise büyümenin bu yıl yüzde 2,9 olacağını belirtti. OECD de benzer bir tahminde bulundu ve büyümenin Aralık 2021'deki yüzde 4,5'lik tahmininden farklı olarak yüzde 3'e düşeceğini belirtti.

Ürkütücü uyarılarda bulunan sadece bu iki kurum değildi. Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Para Fonu daha küçük miktarlarda da olsa, yılın başlarında kendi tahminlerini düşürdü. Tüm bunlar zeminin ne kadar hızlı hareket ettiğinin birer işareti.

Pandemi sonrası küresel ekonomi hızlı bir toparlanma yoluna girdi. OECD raporu, 2022'nin ilk aylarında “dünya ekonomisinin Covid-19 sonrası düzensiz de olsa güçlü bir toparlanma yolunda olduğunu” savundu.

Ancak durum değişti. OECD, "Ukrayna'daki çatışma ve Çin'de “Sıfır-Covid” politikası nedeniyle kapanmalarla birlikte şiddetlenen tedarik zinciri kesintileri, toparlanmaya ciddi bir darbe indiriyor" şeklinde açıklamada bulundu ve enflasyonun 38 üye devlette yaklaşık yüzde 9'a ulaşmasını beklediklerini belirtti.

İki büyük kurum da büyük resmin kötü göründüğü konusunda hemfikir fakat ne kadar kötü olduğu konusunda ayrı düştü. Dünya Bankası ve OECD'nin anlaşamadığı durumlardan biri, 1970’lerde görülen petrol krizi sonrası yaşanan durgun büyüme, şişirilmiş fiyatlar ve yüksek işsizliğin bir birleşimi olan stagflasyon riskiydi.

Stagflasyon nedir?

Stagflasyon; tüketiciler ve işletmeler, enflasyonun değişmeyecek uzun vadeli bir sorun olduğunu düşündüklerinde ve davranışlarını buna göre ayarladıklarında ortaya çıkar. Bu aynı zamanda daha fazla enflasyona neden olan ve büyümeyi yavaşlatan bir kısır döngüdür.

En son 1970'lerde meydana geldiğinde, ekonomistler ve politika yapıcılar oldukça  şaşırtmıştı. Faiz oranlarını yükselterek enflasyonu düzeltebilirsiniz fakat bu durum resesyona neden olabileceği için risklidir. Ekonomiyi canlandırmak için harcamaları artırırsanız, fiyatları yükseltme riskini alırsınız.

OECD stagflasyon riskini hafife alırken, Dünya Bankası Başkanı David Malpass “stagflasyon tehlikesine” dikkat çekti ve tam anlamıyla aynı zemin söz konusu olmasa da mevcut ekonomik durumu 1973-1980 arasındaki dönemle karşılaştırdı.

Stagflasyon herkes için endişe verici ancak yoksul ülkeler için durum daha kötü. Gelişmekte olan birçok ülkenin ekonomisi gelişmiş ülkelere yapılan ihracata bağımlı, bu da küresel bir resesyonun onları daha çok etkileyeceği anlamına geliyor.

Bu ülkelerin çoğu aynı zamanda muazzam dış borçlara sahip. Faiz oranları yükseldikçe ve ekonomik büyümeleri düşük kaldıkça bu borcun geri ödenmesi imkansız hale geliyor.

Stagflasyonun en son vurduğunda, 16 Latin Amerika ülkesi borç ödemelerini durdurdu. 1970'lerde yaşam standartlarının düştüğü bir “Kayıp On Yıl” yarattı. Yarım yüzyıl sonra gelen krizde ise ise Sri Lanka’da benzer senaryoyu görüyoruz. Ülke borçlarını temerrüde düşürdü. Sokaklar protestocularla doldu ve hükümet istifa etti. Bunun yanı sıra Dünya Bankası başka ülkelerin de temerrüde düşeceğini düşünüyor.

Küresel bir stagflasyon krizinden kaçılabilir mi? 

OECD, değişen çeşitli küresel koşulların; zengin ulusların düşük enerji fiyatlarına daha az bağımlı olması ve çoğu merkez bankasının artık bağımsız olması dahil, bunu 1970'lerdeki son krizden çok farklı kıldığını öne sürerek küresel anlamda bir stagflasyon durumunun gerçekleşmeyeceğini öngörüyor.

O zamanlar, krizin kıvılcımı 1973 Yom Kippur savaşı ve ardından gelen petrol ambargosuydu. The Post'tan David Lynch’in de dediği gibi “Şu anda gördüklerimiz neredeyse elli yıl önce olanların yanında sönük kalıyor." Petrol fiyatları 1973-1974'te dört katına çıktı ve İran şahının devrilmesi ile birlikte 1979-1980'de tekrar iki katına çıktı.

Bugün farklı bir durum söz konusu olsa da büyük resim yine de çok iyi değil.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali ve Karadeniz limanlarının ablukası, dünyanın en çok tahıl üreten bölgelerinden birini kilitledi. Birçok yoksul ülke gıda için bu ithalata güveniyor. İklim değişikliği, Hindistan'ın sıcak hava dalgası nedeniyle buğday ihracatını yasaklaması ve Brezilya'nın yıkıcı bir kuraklık yaşamasıyla birlikte yeni ve öngörülemeyen yollarla arzı da vurdu.

Stagflasyon durumu için normal zamanlarda hükümetler devreye girerdi ancak pandemiden sonra, birçok gelişmekte olan ülkenin halihazırda rekor düzeyde borcu var. Dünya Bankası, gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki dış borcun 2020'nin sonunda 8,7 trilyon dolara tırmandığını ve bazı ülkelerde çift haneli bir yüzde artışı gördüğünü söyledi.

1970’lere göre daha kötü olan bir durum ise doların tarihsel olarak yüksek seviyesi. Bu durum borç ödemeyi veya emtia satın almayı daha da maliyetli hale getiriyor.

Yoksul ülkelerin küreselleşmesinin bedeli stagflasyon gibi olayların riskleri nedeniyle ağır oluyor. Massachusetts Amherst Üniversitesi'nde ekonomi profesörü olan Jayati Ghosh'un geçen yıl dış politika için yazdığı gibi, gelişmekte olan ülkeler uzun zamandır “gelişmiş ekonomilerin makroekonomik politikalarının yayılmalarının” insafına kalmış durumda.

Ghosh, "Ancak bu karşılıklı bağımlılık tarafından bugün olduğu kadar acımasızca kullanıldığını hissetmemiş olmaları mümkün" diyor.

Not: Yazı Washington Post'tan derlenmiştir.

Hikâyeyi paylaşmak için:
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Zingat Gayrimenkul Yatırım Rehberi’yle kazançlı yatırımlar


Gayrimenkul alanında birbirinden yenilikçi ve kullanışlı araçlar sunarak bilinçli adımlar atmamıza olanak sağlayan Zingat, Gayrimenkul Yatırım Rehberi hizmetiyle fark yaratmaya devam ediyor.

Nedir? Zingat kullanıcıları, Gayrimenkul Yatırım Rehberi özelliği sayesinde Türkiye’de satılık konut fiyatının en çok artış gösterdiği bölgeleri görüntüleyebiliyorlar.

Neden önemli? Gayrimenkul yatırım değerlerinin günden güne artmakta olduğu Türkiye’de yatırım değerleri sanayileşme, iş olanakları ya da yüksek yaşam standartları gibi sebeplerden dolayı bölgeden bölgeye değişkenlik gösteriyor. Gayrimenkul Yatırım Rehberi’yle yatırım değeri yüksek olan bölgelerin nabzını tutarak daha kazançlı yatırımlar yapabilir, kârınızı artırabilirsiniz.

Dahası: Yatırım Rehberi’nde değer artışlarını il bazında takip edebileceğiniz gibi, seçtiğiniz ilin ilçelerindeki konut fiyatlarının artışlarına da göz atabilirsiniz. Seçeneklerinizi ister aylık değer artış yüzdesine, ister metrekare başına düşen fiyata göre sıralayarak veriye dayalı bir karar verebilirsiniz.

Satılık konut fiyatı en çok artan bölgelerden haberdar olmak ve yatırımlarınıza değer katmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz. 

Gelecek Postası

🔮 Pareto'da gelecek cuma "Avrupa Merkez Bankası (ECB) faiz artışına gidecek mi?" sorusunu tartışacağız, aynı zamanda Rusya-Ukrayna savaşının Avrupa ekonomisine devam eden olumsuz etkilerini inceleyeceğiz.

Pazartesi görüşmek üzere. Keyifli hafta sonları.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

YAZARLAR

Pareto

Pareto

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir