Evvel Taam
Bardaktan
Sofrayı Kuranlar
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
Büyüteç
Dolaptan

🍻 Sürüden ayrı bi’ kraft bira

Damakta özgür, mevzuatta sınırlı. Bu hafta apéro’da: İlk yerel kraft bira üreticisi Gara Guzu'nun mevzuat yazdırarak başladığı tadı damakta kalan hikâyesini dinliyoruz. Sanayinin bira devriminde söz Sanayi 1-A'da.
5 Temmuz - Metro Türkiye - apéro
Metro Türkiye ile birlikte

Küçük ölçekli üreticilerin pek âlâ alabalıkları Metro Türkiye raflarında

Hatsu Alabalık Çiftliği Ticari motivasyon sağlayarak küçük ölçekli ve geleneksel alabalık üreticilerini destekleyen Metro Türkiye , sürdürülebilir balıkçılığa katkı sağlayan yeni bir projeye daha imza attı. Nedir? Sürdürülebilir…

Daha fazlasını öğren →

Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Fotoğraf: Deniz Sabuncu

Her zamankinden daha çok ihtiyacımız var biraradalığa. Bir aradalığın ortak zeminlerinden en konforlu olanlarına: bizi bir sofrada, bir sohbette buluşturanlara; üzerine incik cıncık her detayını araştırmak, okumak, kavramak, tecrübe etmek istediğimiz o “bir tutku meselesi” rafına taşıdıklarımıza.

Mücadeleci bir ruhun, pratik aklın hüküm sürdüğü bu toprakların insanlarını, bugün burada ortak zeminde birleştiren; sınıfsız, sıfatsız, adapsız, bir tutku meselesi bira. Etrafında yarattığı kültürle paylaşmayı, ortaklığı, erişilebilirliği yaydığından mıdır, bana göre içkilerin en eşitlikçisi; bira. Türkiye’de bir değil belki ama iki elin parmaklarını geçmeyecek kadar kraft bira üreticisinin birbiriyle dostane ve yardımlaşmaya dayalı bir ilişki içinde olması da bundan tesadüf değil. Kraft biranın bugün, bu sınırlar içinde “devrim” benzetmeleriyle anılmasının sebebi de bu topraklarda yeniliğinden değil; ifade ettiği geniş kapsamlı niteliksel değişimden ve yaklaşımdan. Nitekim, kraft biranın yükselişinin şehirler ve mahalleler üzerindeki dönüştürücü etkisi de sadece bu toprakların deneyimlediği bir yolculuk değil.

apéro’nun bu topraklarda ortaya çıkan ve sonra buralara yabancılaşan biranın izini sürmek ve kraft bira devrimini (biz buna Anadolu kraft dalgası da diyoruz) anlamak üzere çıktığı araştırma seferinde bu hafta biranın “sanayi devrimi” ve Türkiye’nin ilk kraft birası var. Sanayi’nin bira devrimini ve "özgür” seçkisini Sanayi 1-A’dan Koray Erçin’le, Gara Guzu'dan Ataç Besi'yle Türkiye’de kraft bira üretimi konusunu deşiyor; sektörün güncel durumunu tartışmaya açıyoruz. Sofra-i işarda:

  • Evvel Taam: Bi’turne (İsim tamlaması)
  • Bardaktan: Uçurtma Pils
  • Sofrayı Kuranlar: Ataç Besi'yle: Yaratmanın özgürlüğü ve sıkıntısı
  • Büyüteç: Koray Erçin’le: Sanayi’nin bira devrimi
  • Dolaptan: Anadolu’nun kraft bira kültürünün izinde

Not: Bu sayıda yer alan hiçbir üreticiyle ticari bir bağımız olmadığını ve sayının reklam amacı gütmediğini belirtmek isteriz. Bu arada, 18 yaşından büyük bireylerin damak tadına uygundur.

Biraradalığa (*),

Elif

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

Evvel Taam

Bi’turne (İsim tamlaması)

Yazı: Hazal Yılmaz

Masadaki herkesin sırası gelince bira almak için bara gitmesi eylemi.

“Bi’turne sende, bana IPA alır mısın?”

Birleşik Krallık’ta feierabendbier vaktinde bar önünde oluşan kalabalık ve sırayı azaltmak amacıyla geliştirilmiş olan bu yöntem birlikte içen bireylerin iki bardak arasına üçüncüyü sıkıştırarak, bir tepsi içine altı tane yanaştırarak, arkada beklemekte olanlara elden ele uzatarak bardakları geçirmesiyle oluşan bir arada içme eylemidir. Eyleme katılan tüm bileşenler sırasını tamamlamadan bi’turne bitmez.  

Bardaktan

Uçurtma Pils

Tadı damakta kalan, hikâyesi gidenlere ithaf edilen bir bira. Bardakta: Uçurtma Pils

Uçurtma Pils

Nerede? Gara Guzu, Bayır Mahallesi, H. Tevfik Oğuz Caddesi, No:16, Menteşe/Muğla

Ne zamandan beri? 2014

Kurucular: Akgonca Göztaş & Ataç Besi

Neden burası? Yerele özgü lezzetlerin keşfinde kendine has tarzıyla Türkiye'nin ilk kraft bira üreticisi.

Neden buranın Uçurtma Pils’i? Nispeten daha az şerbetçi otu ve acılığıyla alışılageldik Gara Guzu tarzının dışında; Avusturya ve Moldova menşeli Keller Holz Brewery’le yapılan ilk işbirliği, son göz ağrısı.

Keller Holz ekibi Akgonca ve Ataç’a bira işbirliği yapmak istediklerini söylediklerinde ikili ne yapabileceklerini düşünürken Gara Guzu’nun pek tecrübesinin olmadığı fakat Keller’in epey hâkim olduğu Pils tarzı bir bira yapmaya karar veriyorlar. Keller Holz ekibi Türkiye’ye geliyor ve Avrupalı şerbetçi otlarıyla hazırladıkları kendilerine ait reçetelerinin Akgonca ve Ataç’ın ABD şerbetçi otlarıyla uyarlanmasıyla ortak bir reçete yaratılıyor. Akgonca biranın isminin hikâyesinden şöyle bahsediyor: “6-7 Şubat Depremleri’nin ardından yaşadığımız ruhen zorlu ve üzücü sürecin ardından hayata geçirilen ve bir nebze de olsa içimizdeki karanlığı yansıtan bir bira oldu. İsmini ve etiketini de uçup giden ruhları anlatmak için ‘Uçurtma’ koyduk. Bunu da ilk defa burada dile getiriyoruz.”

Üreticinin önerisiyle: Berrak, ferahlatıcı, orta gövdeli, iyi bir malt karekteriyle otsu ve narenciyemsi tat ve aromalara sahip Uçurtma Pils’i yağlı yemekler ve ızgara etlerle eşleştirebileceğin gibi salata ağırlıklı yaz menüleriyle de iyi gider.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Sofrayı Kuranlar

Yaratmanın özgürlüğü ve sıkıntısı

Türkiye'nin ilk kraft birası Gara Guzu'nun mevzuat yazdırarak başlayan ve uluslararası işbirliklerine uzanan seferini Aytaç Besi anlatıyor.

Yaratmanın özgürlüğü ve sıkıntısı

Fotoğraflar: Akgonca Göztaş

Hafif portakalımsı turunculukta ama daha çok sarıya dönük, bol köpüklü. Greyfurttan ananasa uzanan meyve tatları, hafif hafif hissedilen karamelimsilik ve oldukça keskin acılıkta bir bitiş. Hakkında hiçbir bilgi ya da fikrimin olmadığı kraft birayla tanışmama vesile Brewdog’un meşhur Punk IPA’ini ilk tadışım. 

Birayla ilişkisi denizden henüz çıkılan bir öğleden sonra Grolsch içmekten öte olmayan bana yeni ufuklar açtıran bu lezzetle biraz daha haşır neşir olma hevesindeyim. Brewdog’tan bir de Elvis Juice deniyorum. Damağımda dalgalanan portakal ve greyfurtun tadına yoğun şerbetçi otu aromaları karışıyor. Benzeri bir daha çıkar mı ki karşıma diye hayıflanırken Gara Guzu’dan Sarı Memed’in IPA’sı önüme düşüveriyor. Gara Guzu’nun karakterinin bir parçası olan yoğun şerbetçi otu aromalarına karışan rende Bodrum mandalinası kabuklarının tadı ve kokusuyla Türkiye’nin ilk kraft bira üreticisiyle tanışıyorum. 

Tadı damağımda “Kim bu Gara Guzu?” sorusunun ardına düştüğümde karşıma “Keşfe dayalı, sürprizlerle dolu ve özgün yaklaşımlar” mottosu çıkıveriyor. Türkiye’nin ilk Ale, Saison, IPA ve pancarlı biralarını üreten, Japonya’dan İngiltere’ye, Fransa’dan Avustralya’ya hem fıçı hem de şişe biralarını ithal eden Gara Guzu’nun hikâyesini Ataç (Besi)’tan dinliyoruz.

Ataç kraft birayla ilişkisinin 1993’te ABD’ye gerçekleştirdiği bir seyahatte oralı bir arkadaşının önerisiyle başladığından bahsediyor. “Kraft birayla tanıştıktan sonra işim gereği çok seyahat ettim ve bu seyahatlerimde de hep bira peşinde koştum. 2010’da büyük şehir hayatından sıkılıp güneye inme kararımızla beraber kraft bira üretimimiz de başladı."

Üretimhaneden Akgonca


Damakta özgür, mevzuatta sınırlı

Türkiye’de yerel bir örneği olmaması bir kenara ithallerinin dahi oldukça az rastlandığı, gerçek yeme içme meraklıları dışında hakkında pek de kimsenin fikir sahibi olmadığı kraft biracılıkta bir ülkenin ilki olmak kolay olmasa gerek. Ataç bu durumu “İlk olmak aynı zamanda yalnızlık demek. İnsanlara ulaşmak daha fazla çaba ve enerji gerektiriyor. Üreticiler çoğaldıkça daha fazla insana ulaşılabildiği için yeni bira fikirlerine ve üretimine yoğunlaşmak daha kolay oluyor.” şeklinde özetliyor. Yolculuk içindeki denemeler, yanılmalar, sunulan güzellikler ve heyecanla kraft biranın yolda öğrenme hâlinden ve onun bu dünyaya olan ilgisini perçinleyen sebebi “özgürlük” olarak tanımlıyor. “Kraft birada, endüstriyel biradaki gibi bir ürünü tüm tüketicilere sevdirecek ortalama tatlar yerine kişiye özel farklı ürünler yaratmanın özgürlüğü var. Bir ürün herkese uygun değilken ürün çeşitliliğiyle her tüketicinin zevkine uyacak bambaşka ürünler sunuyor.”

Türkiye’de kraft biracılığa dair sohbetlerde işe başladıklarında emsalleri olmaması, ne yasa koyucuların ne de üreten tarafın konuya az hakimiyeti sebebiyle Gara Guzu denilince haklarında edilen laflardan biri “Mevzuat yazdırdılar” oluyor. Ataç, bu işe girmeye karar verme ve üretime başlama adımları arasında geçen üç seneyi özetlerken Türkiye’de bu konuda farkındalık yaratılmasına bir nebze de olsa katkı sunabildiklerini umuyor. “Kraft bira üretmeye karar verdiğimizde devlet prosedürü çok meşakkatliydi. Biz de prosedürleri birer birer aşmaya başladık. Üç sene sonunda hâlâ önümüzde uzun bir yol vardı ve artık başarıp başaramayacağımızı sorgulamaya başlamıştık ki devlet tarafından yönetmeliklerde kapsamlı bir değişiklikler yapıldı. Bir anda kendimizi üretimin içinde bulduk.”

Ataç işinin başında


“Bu gibi hammaddeleri yerel üreticilerden temin edebilmemiz için devletin çiftçilere gerekli eğitimler verip yatırım destekleri sunması gerekiyor.”

Girilen bu yolda engebeler mevzuatla sınırlı kalmıyor. Türkiye buğday ithal ederken kraft bira üretimi için ihtiyaç duyulan maltın hem yerel hem de kaliteli hâlini bulmak neredeyse imkânsız. Ataç şerbetçi otununsa tamamen başka bir konu olduğunu söylüyor. Sorunun çözümünden bahsederken “Bu gibi hammaddeleri yerel üreticilerden temin edebilmemiz için devletin çiftçilere gerekli eğitimler verip yatırım destekleri sunması gerekiyor.” vurgusunda bulunuyor.

Sarı Memed’in IPA’sı örneğinde olduğu gibi Gara Guzu’nun “guzu”larında hammadde harici lezzetlendirmek üzere kullanılan yan maddelerde mümkün mertebe yerel kalınmaya çalışılıyor. “Pancar, Muğla çam balı, hatmi çiçeği gibi biralarımızda farklı yerel ürünler kullanmaya özen gösteriyoruz. Bu arada bahsi geçen ürünlerin alkollü içkide kullanımı da ek vergiye tabi.”

Yasal düzenlemeler, yetiştirilemeyen hammadde ve bunun üretime yansımaları gibi daha genel sayılabilecek meselelerin yanı sıra gündemin ana meselelerinden olan enflasyon ve kur artışının biracılığa yansımaları da söz konusu. Yurtdışından temin edilen hammaddeler, her gün artan maliyetler, tanıtım ya da promosyona izin verilmeyen ürünler derken Atar sürecin herkes için epey zorluğu olduğundan fakat gösterdikleri çabadan bahsediyor: “Sürdürülebilir olmak oldukça güçleşti. Burası 7-10 arası çalışanı olan bir işletme ve ayakta kalmanız lazım hem kendiniz hem çalışanlarınız ve aileleri için. Üreticiler olarak kraft bira tüketicileri ve tüm sektör paydaşlarımızla beraber bu zorlu zamanları da atlatacağımıza inanıyoruz.”

Kraftın dünya hâli

Türkiye’de üçüncü dalga kahve ve kraft bira hemen hemen aynı dönemlerde başlıyor. Üçüncü dalga kahvecilerin ilklerinden Kronotrop’un kurucusu Çağatay (Gülabioğlu) üniversite yıllarından beri Ataç'ın yakın arkadaşı. “Çokça konuşup fikir alışverişinde bulunuyorduk. Başlangıç aşamasındaki sorunlarımız ortaktı. Tüketiciye alışık olmadıkları tadları anlatmaya çalışmak ikimizin de esas problemiydi. Ruhsat ve ÖTV uygulamaları gibi süreçler kahveye kıyasla daha problemli ilerlediği için eşzamanlı başlanmasına rağmen kraft biracılık maalesef kahve sektörünün gerisinde kaldı.” sözleriyle iki farklı ürünün sektördeki süreçlerini özetliyor. 

Dünyada kraft biranın gelişiminin son 10 yılda ulaştığı boyutlardan bahsederken Ataç, çok da uzağa gitmeden dünyada ve Türkiye’de kraft biracılık kıyaslamasını yapmak üzere komşumuz Yunanistan’da 2014 yılında dokuz kraft bira üreticisinin sayısı 64’e çıktığını her geçen gün artmaya da devam ettiğini söylüyor. Türkiye’deyse 2014’te üç üretici varken bugün bu sayıyı ancak dokuza kadar çıkabiliyor.

“Dünyada bizim gibi butik üreticilere geri dönüşüme yönelik uygulamalarda destek ve teşvikler veriliyor. Fakat biz tüm bu yatırımları kendimiz yapmak zorundayız.”

Dünyadaki gelişmelerin gerisinde kaldığımız hususlar üretici sayısıyla sınırlı kalmıyor. “Farklı ülkelerde bizim gibi butik üreticilere güneş enerjisi ya da suyun tekrar kullanımı gibi geri dönüşüme yönelik uygulamalarda destek ve teşvikler veriliyor. Fakat biz tüm bu yatırımları kendimiz yapmak zorundayız. Bu da sürdürülebilirlik alanında yapabileceklerimizi sınırlandırıp kapasitemizin çok altında kalmamıza sebep oluyor.”

Gara Guzu’nun Muğla'daki üretim merkezinde sıcak suyun güneş enerjisinden elde edilmesi ya da çıkan atık küspenin hayvan sahiplerine yem olarak verilmesi gibi ufak sayılabilecek adımlarla elden geldiğince çevresel katkıda bulunmaya çalışılıyor. Çevresel katkının yanı sıra çalışanlar işe alınırken bölgedeki potansiyel iş gücü önceliklendirilip kadın çalışan sayısındaysa pozitif ayrımcılık yapılıyor.

Ataç & Akgonca, hayalden şişeye yolculuğun merkezinde


Üreticinin gerçekleşen hayalinden bi’ yudum

Yeme içme dünyasında “işin mutfağı” denilen kısımla daha içli dışlı olduğum günlerdeki yeni ürünler yaratma heyecanımızı dün gibi hatırlıyorum. Okul yıllarında mutfağın önündeki çimlerde oturmuş en az üzerimizdeki ceketler kadar beyaz kâğıtlara karalanan hayali tabak tasarımları, uzayan oklar, kargacık burgacık yazılmış malzemeler, teknikler, “ilhamlık” dipnotlar. Nihai ürüne varana kadar onca başarısız veya az başarılı örnekler. "Şimdi sona geldik" denilen her değerlendirme öncesi şefe tabağı sunup sunmamayı tekrar düşündürten sözler: “Tabağın senin kimliğin. Yeterince seni temsil ettiğini düşünüyor musun?”

“Politik duruşumuzu ve hayata bakış açımızı ürünlerimizin tat ve kokusundan etiketine kadar tüm detaylarında vermeye ve en önemlisi tüketiciye anlatabilmeye çalışıyoruz.” 

Ataç da yeni bira yaratılması ve biranın kendi karakteri üzerinden kimlik oluşturması telaşında benimle benzer hislerde: “Kraft biranın özelliği ve güzelliği önce hayal edip sonra bu hayali yakalamaya çalışmak.” Yeni bir ürün yaratma sürecinde ilk adım ev biracıları gibi küçük bir deneme üretimi yapılıyor. Ortaya çıkan ürün tatmin edicisi seviyeye gelene kadar sayısız denemeler yapılıyor. En nihayetinde de artık büyük üretime geçiliyor. Reçetenin oturtulup üretime geçilmesinin yanı sıra isim ve etiket tasarımının oldukça zorlu bir süreç olmasının nedenine yönelik açıklama geliyor: “Politik duruşumuzu ve hayata bakış açımızı ürünlerimizin tat ve kokusundan etiketine kadar tüm detaylarında vermeye ve en önemlisi tüketiciye anlatabilmeye çalışıyoruz.” 

Sarı Memed’ten Jameson’a

“Sürüden ayrı” unvanıyla kendine yaraşır tarzını yaptığı sunduğu işlere yansıtan Gara Guzu’nun proje biralarının her birinin ortaya çıkışı ve ardından neyin geleceğine dair yarattığı heyecan tartışmasız. Mehmet Gürs’le geliştirdiğiniz Sarı Memed’in IPA’sı, Gara Guzu fıçılarında olgunlaşan viski Jameson Brewery Edition gibi hem yerelde hem küreselde gerçekleştirdikleri işbirlikleriyle Türkiye içki kültüründe kendi tavrınızı ortaya koyan yerli kraft üreticisinin Jameson’la hazırlanan ürünler başta olmak üzere gerçekleşen projelerin arka planı kişisel meraklarımdan birine dönüşüyor.

“Biz o bira için ‘bir kere yapacağız ve bir daha olmayacak’ diye yola çıkmıştık ve sözümüzün arkasında duruyoruz. Bir ürün çok tuttu mutlaka devam etmeliyiz diye bir yaklaşımımız yok.”

Ataç “Sarı Memed esasen bizim projemizdi.” diyerek başlıyor anlatmaya. Hiç deneme üretimi yapmadan hemen Mehmet (Gürs)’le konuşulup planlanlamalar tamamlanıyor ve tankta üretime başlanıyor. İki tanklık küçük bir üretimle yaklaşık 12 bin şişe bira elde edildikten üç gün sonra da tüm ürünler satılıyor. “Hâlâ soranı çok ancak biz o bira için ‘bir kere yapacağız ve bir daha olmayacak’ diye yola çıkmıştık ve sözümüzün arkasında duruyoruz. Bir ürün çok tuttu mutlaka devam etmeliyiz diye bir yaklaşımımız yok.”

İrlanda merkezli dünya devi viski markası Jameson 2017’de Gara Guzu’yla iletişime geçip uluslararası çapta yürüttükleri Cask Mate projesinin Türkiye ayağında birlikte çalışmayı teklif ediyorlar. Ataç “Bu kadar heyecan verici bir projeye hayır demek mümkün değildi.” diyerek ürünleri yaratma sürecinin nasıl ilerlediğinden bahsediyor. 2019’da İrlanda’dan gelen Jameson meşe fıçılarının içine Stout bir bira koyulup dört ay bekletiliyor. “Ortaya muhteşem bir ürün çıktı. 9 bin 400 şişelik bu üretim önsiparişle satıldı. Bizim için inanılmaz bir deneyimdi.” Projenin ikinci aşaması hemen akabinde yapılacakken araya pandemi giriyor. 

“Ortaya çıkan bu ürünle ilk kez viski şişesi üzerinde bir bira markasının adı ve amblemi yer aldı.” 

2021’de pandeminin etkisinin biraz hafiflemeye başladığı dönemlerde proje tekrar gündeme geliyor ve ikinci aşama ürünü “Jameson Brewery Edition” olarak hayata geçiriliyor. “Bu sefer biz İrlanda’ya gittik. Kendi reçetemiz 4C biramızı hazırladık ve biramız oradaki hiç kullanılmamış meşe fıçılara aktarılıp bekletildi. 4C biramızın rahiyalarını içine çeken meşe fıçılara daha sonra Jameson viski koyulup ve bekletilerek fıçı kardeşliği kuruldu.” Jameson’la gerçekleştirilien işbirliğinin her adımının birbirinden heyecan verici olduğunu belirten Ataç “Bildiğim kadarıyla ortaya çıkan bu ürünle ilk kez viski şişesi üzerinde bir bira markasının adı ve amblemi yer aldı.” diye de ekliyor.

2000'lerin başında dünyanın çeşitli yerlerinde baş gösteren kraft bira akımı devrime dönüşüyor; her coğrafya bir noktada kendi "ilk"ini yaratıyor. Ne yasa koyucuların ne de üretmek isteyenin konuya tam hâkim olmadığı Türkiye'de; her gün biraz daha tökezleyen alkollü içecekler sektörünün en yenisi toplum nezdinde epey hoş karşılanıyor. Hâlâ her an yeni bir yasal düzenlemeyle karşılaşan Türkiye kraft biracılığının temsilcileri önlerindeki virajlı yollara rağmen ortaya çıkardıkları ürünlerin kalitesi, uluslararası bira sahnesinde gördükleri ilgi ve topladıkları takdirle tahılın anavatanı, biranın doğduğu topraklarda "altın su"yun geleceğine dair “iyi” günler vadediyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Küçük ölçekli üreticilerin pek âlâ alabalıkları Metro Türkiye raflarında

Hatsu Alabalık Çiftliği

Hatsu Alabalık Çiftliği

Ticari motivasyon sağlayarak küçük ölçekli ve geleneksel alabalık üreticilerini destekleyen Metro Türkiye, sürdürülebilir balıkçılığa katkı sağlayan yeni bir projeye daha imza attı.

Nedir? Sürdürülebilir balıkçılığı mümkün kılmak ve küçük ölçekli geleneksel aile balıkçılığını desteklemek üzere Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Muğla Alabalık Yetiştiricileri Birliği’yle iş birliği yürüten Metro Türkiye, verilen eğitimler ve sağladığı teknik desteğin ardından yetiştirilen alabalıkları tüketicileriyle buluşturuyor.

Neler oldu? Bu zamana kadar pek çok çeşitli projeyle sürdürülebilir balıkçılık için önemli adımlar atan Metro Türkiye, şimdi yürüttüğü ortak projeyle; su ürünleri yetiştiriciliği, iklim değişikliği, çevresel bozulma gibi faktörlerden olumsuz etkilenirken ticari açıdan da daha fazla motivasyona ihtiyaç duyan 25 küçük ölçekli alabalık üreticisine gıda güvenliği, kalite ve sosyal uygunluk eğitimleri verdi. Geçtiğimiz mart ayından bu yana projeye katılan üreticilerden temin ettiği 30 tona yakın alabalığa raflarında yer veren Metro Türkiye alabalık tüketimini de artırmayı hedefliyor.

Ne yapılabilir? Türkiye alabalık üretiminde Avrupa'da birinci, dünyada ise ikinci sırada yer alıyor; fakat ne yazık ki alabalık yurt içinde hak ettiği değeri bulamıyor. Bu konuyu Metro Türkiye’nin gastronomi keşif platformu Gastronometro şefleri modern tarifleriyle ele alıyor ve alabalığın popülaritesini artırmaya çalışıyor. 

Bizler de alabalığa hak ettiği önemi vermek ve küçük ölçekli üreticilere değer yaratmak için Metro Türkiye’yi ziyaret edebiliriz.

Büyüteç

Koray Erçin’le: Sanayi'nin bira devrimi

Türkiye'nin her köşesinden gelen kraft biraların aktığı bir mekânda İstanbul merkezli kraft bira topluluğunun inşası. Peki neden oto sanayi?

Koray Erçin’le: Sanayi'nin bira devrimi

Fotoğraflar: Deniz Sabuncu

Bundan yaklaşık beş sene evvel yayımlanan bir araştırmada özellikle ABD ve Avrupa’da belli mahallelerde konuşlanan üreticilerle kraft biranın yükselişinin bulunduğu ülke çapındaki şehirler ve mahalleler üzerindeki dönüştürücü etkisine odaklanılıyor. Kentsel bir fenomen hâline geldiğinden bahsedilen kraft bira devriminin aynı bölgede kümelenen üreticilerle yatırımsızlığa ve sanayisizleşmeye maruz kalan yerleri yeniden şekillendirdiğine değiniliyor.

Kraft biracılığa küresel çapta baktığımızda üreticilerin gelirlerinin büyük bir kısmını aynı çatı altında biralarını hem ürettikleri hem de servis ettikleri mekânlarından elde ettiğini söylemek mümkün. Bu sebeple butik üreticilerin gelişen bir bira bölgesinde yer alıp oluşan insan döngüsünden faydalanmak istemesi oldukça olağan görünüyor. 

Peki rotayı Türkiye’ye çevirince manzara nasıl? Yasalar gereği biranın üretildiği yerde satışının gerçekleştirilememesi sebebiyle güncel olarak belli bölgelerin bira üretimi ve kültürü açısından öne çıkması beklentisine ne yazık ki giremiyoruz. Fakat yine de dâhil oldukları biracılık dünyasında yurtdışı seyahatlerinden aldıkları ilhamla Maslak Oto Sanayi’nin içine Türkiye’nin dört bir yanında gelen kraft biraların musluklarını takan birileri var. 21. yüzyılın ortalarında belirgenleşen yeme içmeye yönelik macera ve çeşitliliğin bira tarafında, İstanbul ayağında, Sanayi 1-A’dayız.

“Amacımız sınırları çizmek değil sınırları kaldırmak. Gücümüz dâhilinde de bunu başardığımızı düşünüyoruz.”

Türkiye’de alışık olmadığımız bir muhitte yine alışık olmadığımız servis şekli sunan bir mekânın kurucularındansın. Fikrin ortaya çıkma ve hayata geçme süreci nasıl ilerledi? 

Yurtdışına seyahatlerimizde kraft biraya dair mekânları gezerken benzer bir konsepti Türkiye’de de yapma fikri hep aklımızdaydı. Çek Cumhuriyeti, İtalya, Fransa'da kraft bira taproom’larına veya üretici noktalarına gidip onlarca yerel birayı tadabiliyorduk ama maalesef Türkiye'de bunu Populist ve Bosphorus Brewery gibi üreticilere ait noktalar dışında bulamıyorduk. Bu döngü uzun süre devam ettikten sonra 2019 sonlarına doğru fikir olgunlaştı ve hayata geçmeye başladı. 

Yurtdışında genelde üreticiler sanayi bölgelerinde. Üretim yaptıkları yerde bira satışına yasalar izin verdiği için mekânlarını da yine sanayide kuruyorlar. Bizim de aynı ruhu yakalama isteğimiz sebebiyle yollarımız sanayiyle kesişti. 

Mekânda ana tema özgürlük. Birada çeşitlilikte özgür olup her gelenin isteği tipte birayı içebilmesi ve kraft üreticilerin ürettiği tüm biraların soğuk odadan servisle biraseverlerle buluşması önemli. Bira harici, mekâna gelen herkes yemek konusunda da serbest. İsteyen yemeğini evden getiriyor ya da siparişini buraya verip istediği birayla birlikte yiyebiliyor. Amacımız sınırları çizmek değil sınırları kaldırmak. Gücümüz dâhilinde de bunu başardığımızı düşünüyoruz.

Sanayi tipi musluklar


Sanayi 1-A şehrin bira kültüründe nasıl konumlanıyor?

Sanayi 1-A’nın fikrinin dayanağı arzu ettiğimiz biraları keyifle içebileceğimiz bir mekân yaratmak. Bize eşlik eden gerek müşteri gerek üreticilerin sayısının her geçen gün artmasıyla artık "bira bahçesi" ve "buluşma mekânı" olarak evrilmeye başladık. Yeni çıkan kraft biraların lansmanları, çeşitli tadım etkinlikleri, farklı biralar üzerine edilen sohbetler derken mekâna dâhil olan herkesin katkısıyla Sanayi 1-A kraft bira dünyasında kendine bir yer edindi. 

“Sanayi 1-A ekibi olarak zaten çoğu insanın ‘Türkiye'de bu sistem tutmaz’ dediği bir yapıyı hayata geçirerek pazarda ufak da olsa bir değişime sebep olduğumuzu düşünüyoruz.”

Kraft biranın İstanbul yeme içme sahnesindeki son 10 yıldır tuttuğu yeri ve gelecek 10 senesini nasıl yorumluyorsun? 

Kraft bira sadece İstanbul'da değil Türkiye'nin belli bölgelerinde kendini ciddi ciddi göstermeye başlamış bir pazar. Konuyu bira konusundaki pazarlama engelleri, kur ve vergi artışları açısından ele almak da mümkün ama biz olumlu taraflarını dikkate almayı tercih ediyoruz. Önümüzdeki 10 yıl için oldukça ümit vaad eden bir resim söz konusu. Eskiden çoğu kişinin Türkiye’den bir veya iki marka sayabildiği kraft bira pazarında şu an 10'dan fazla aktif üretim yapan marka var ve önümüzdeki bir yıl içinde en az üç marka daha pazara girecek. Biz de bu pazarın daha da çeşitlenmesi için üreticilerin sundukları ürünleri fıçıdan servis ederek bira severlerle buluşturabilecekleri bir nokta olarak elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz.

Umut veren bir diğer yön Türkiye’deki büyük üreticilerin farklı ürün tiplerini piyasaya sürmeleri. Böylelikle tüketici konuya daha fazla dâhil oluyor. Artık Ale nedir, IPA nedir sorularını daha çok sormaya başlıyor ve bu da pazarı daha da renkli hâle getiriyor.

Belki çok pembe bir tablo ortaya koyuyoruz ama Sanayi 1-A ekibi olarak zaten çoğu insanın "Türkiye'de bu sistem tutmaz" dediği bir yapıyı hayata geçirerek pazarda ufak da olsa bir değişime sebep olduğumuzu düşünüyoruz. Birasever beş ortak olarak biz bunu başarabildiysek bizim gibi yaklaşan birçok insanla Türkiye’de kraft biracılık adına çok daha ileri gelişmelerin gerçekleşeceğine inanıyoruz. Sanayi 1-A benzeri mekân açmak isteyenlerle sohbet ediyor, kraft bira dünyasının ana kuralı olarak bildiğimiz ne varsa  paylaşarak pazarın daha da büyümesi ve iyileşmesi için elimizden geleni yapıyoruz. Kim bilir belki biz de yeni sürprizlerle pazara yepyeni renkler getiririz. 

“Sadece bira içmeye değil kraftla yapılan bira denemelerini tartışmak için de geliyorlar. Kendi bira tarzlarını korurken yeni tatları deneyimlemekten de çekinmiyorlar.”

Müdavimlerinizin profili nasıl? Popüler kültürden ne kadar etkilenen bir kitle? 

Bira farklı sosyal çevrelerden insanları buluşturan nadir kesişimlerden biri. Müdavimlerimizin en önemli ortak noktası birasever olmaları olmaları. Çoğunun kendilerine has bir bira çizgisi olduğunu söyleyebilirim. Sadece bira içmeye değil kraftla yapılan bira denemelerini tartışmak için de geliyorlar. Kendi bira tarzlarını korurken yeni tatları deneyimlemekten çekinmiyorlar. 

Müdavim çemberinin dışında çıktığımızdaysa yine birayı "yancı" olarak gören bir kitlenin varlığından bahsedemeyiz. Sanayi 1-A’ya gelenler için daha önce hiç duymadıkları veya tatmadıkları biraları deneyimlemek her zaman öncelikli oluyor. 

“Fransa'da bir mekâna girip menüde ‘Origin: Turkey’ yazan bir birayı fıçıdan içmek büyük bir hayal değil. Sanayi-1A'da bugüne kadar sunduğumuz her bir lezzet dünyanın farklı yerlerinde musluklardan akabilecek kalitede.”

Hangi musluktan ne akıyor? Yanıtları duvarda asılı menüde


Hem yurtdışındaki gelişmeleri takip eden hem de yereldeki üreticilerle sürekli iletişimde olan biri Türkiye’de bira ve biracılık kültürü hakkında neler söyler? 

Türkiye'deki üreticiler imkânlar dâhilinde kraft biraya dair inanılmaz lezzetler sunuyor. Malzelemelerin döviz bazlı olması, kraft üreticilerin düşük litreler için vergi avantajı olmaması ve malzemeye erişim konusundaki tüm zorluklara rağmen üreticiler harika ürünler ortaya çıkarıyorlar. Türkiye’de kraft bira, butik üreticilerin çabalarıyla son yıllarda kazandığı ivmeyle önemli yol katetti ve etmeye de devam ediyor. Üreticilerin sadece üretim değil kültürün yayılması anlamında gösterdiği daimi çabanın karşılık bulduğu söylenebilir. 

ABD'de kraft bira pazar payı %10-15 aralığında, İtalya’da %7-8 civarındayken Türkiye’de bu oran %1’in altında. Bunu büyük bir potansiyelin göstergesi olarak kabul edip olumlu taraftan değerlendiriyoruz. Bu potansiyelin hakettiği yere ulaşması için üreticilere vergisel avantajlar sağlanması, bizim gibi kraft biraya erişim noktalarının sayısının artması ve fıçıdan kraft servisinin yaygınlaşması oldukça önemli.

Fransa'da bir mekâna girip menüde "Origin: Turkey" yazan bir birayı fıçıdan içmek büyük bir hayal değil. Sanayi-1A'da bugüne kadar sunduğumuz her bir lezzet dünyanın farklı yerlerinde musluklardan akabilecek kalitede.

“Bugüne kadar Türkiye'de üretim yapan 11 kraft bira üreticisinden 95 farklı kraft bira servis ettik. Üretimde karşılaşılan zorlukları düşündüğümüzde 95 çeşit için her birine şapka çıkarmamız gerekiyor.”

Servis etmeyi tercih ettiğiniz bira üreticileri, üretim teknikleri veya bira stilleri açısından nasıl diğerlerinden ayrışıyor?

Bugüne kadar Türkiye'de üretim yapan 11 kraft bira üreticisinden 95 farklı kraft bira servis ettik. Üretimde karşılaşılan zorlukları düşündüğümüzde 95 çeşit için her birine şapka çıkarmamız gerekiyor. Bira stilleri olarak Türkiye’de Lager daha çok yaygınken kraft üreticileri Ale tipi biralar güçlenmeye başladı. 

Büyük kesimin damak zevkine hitap eden IPA hemen hemen her butik üreticide mevcut. NEIPA gibi çok bekletilmeden kısa süre içinde içilmesi gereken biralar fıçıdan bira servis eden mekânların sayısının artmasıyla yükselişte. Bunlara ek, Session, Stout ve Porter gibi Nitro’yla servis edilen biralar söz konusu olduğunda fıçı servisi sebebiyle tercih edilen bir mekân hâline geldik. 

Kraft bira üreticileri finansal riskler sebebiyle çok istedikleri hâlde bazı stillerden uzak duruyorlardı ama her geçen gün biraz daha genişleyen ürün yelpazesiyle yakın zamanda Sour’dan vahşi mayalarla yapılacak diğer tarzlara daha çok yer vereceğimizi düşünüyoruz. 

Her üreticinin kendine özgü zevkleri, damak tatları ve biraları var. Biraları en taze şekilde sunmak koşuluyla farklı üreticiler ve ürünlerini dengeli olarak sunmaya özen gösteriyoruz. Tanktan fıçıya ve fıçıdan bardağa en kısa yoldan en kısa sürede ulaşması önceliğimiz. Bu hususta üreticilerin sağladığı sonsuz destekle ülkenin farklı köşelerinden biralar Sanayi-1A’ya en taze hâliyle ulaşıp aynı tazelikte servis ediliyor.

Soğuk odada saklanan el yapımı biralar akmayı bekliyor


Tazeliği korumak ve sürdürmek adına mekânda nasıl bir sistem kullanıyorsunuz?

Birada en doğru servis yöntemi doğrudan bardağa servis etmek fakat Türkiye’de bu usul maalesef kanunen yasak. Biz de Türkiye’de pek yaygın olmayan, ikinci en kaliteli servis yöntemi “soğuk oda” sistemine odaklandık. Bu sistemle temel olarak biraların bardağa ulaşana kadar tüm yolculuğunda istenen sıcaklıkta ve doğru gazlanma seviyesinde kalması sağlanarak ürünün tazeliği ve lezzeti korunuyor. 

Anlık bira değişimlerine izin veren soğuk oda sistemiyle biten bir biranın yerine farklı bir bira takılarak hemen menüye dâhil edilebiliyor. Bira seçimlerinde özellikle dikkat ettiğimiz husus her türden en az bir biranın servis edilmesi: Bir markanın ürünlerinin veya belli ürünlerin devamlı akması yerine her zaman en az bir IPA, bir buğday, bir koyu renkli, bir rahat içimli, bir meyvemsi aromalar içeren ve bir yüksek alkollü bira gibi farklı opsiyonlar hazır tutuluyor. 

Ayrıca bira dünyasının foursquare’i olan Untappd uygulamasıyla bira menümüz anlık olarak takip edilip servisteki biralara dair yorumlar görülebiliyor. Uygulamada Sanayi 1-A'nın hesabından her an menüye ulaşarak yeni takılan biralar da anlık olarak takip edilebilir.

“Hayal gücümüzün sınırlarının ülke sınırından geçebilecek ürünlerle çizilmesi bizi yoruyor ama pes ettirmiyor."

Koray, dünyanın dört bir köşesinden topladığı kraft biraları dizdiği duvarın önünde


Farklı kraft bira üreticileriyle hazırladığınız ve belli dönemlerde satışa sunduğunuz Sanayi 1-A’nın kendi birası için fikir, üretim ve sonrası nasıl ilerler? 

Şu ana kadar bize özel üç çeşit bira üretimi oldu. Bu biralardaki lezzetleri elde edebilmek için farklı coğrafyalardan gelen hem ana hem de yan ürünlere ciddi bir emek verildi. Hayal gücümüzün sınırlarının ülke sınırından geçebilecek ürünlerle çizilmesi bizi yoruyor ama pes ettirmiyor.

Mottomuz “Mayalı İçecekler Atölyesi”. Bazen bizzat üreticilerden gelen fikirlerle bazen de yurtdışında denediğimiz bir biradan gelen ilhamla heyecanlanıp yeni bira yaratma yoluna birlikte çıkıyoruz. Sadece fikriyatta değil finansal anlamda da üretilecek birayla ilgili tüm risklere ortak oluyoruz. 

Deneme aşaması ve tanktaki sürecin heyecanı derken ortaya çıkan ürünü herkesin bir araya geldiği bir lansmanla Sanayi 1-A’da kutluyoruz. Bizi en çok mutlu eden konuysa sanatçı olarak gördüğümüz üreticilerin kraft severlerle buluşup ürünlere yönelik yorumları aynı ortamda almaları ve bunu beraber kutlamaları. 

Sanayi-1A'yı açarken koyduğumuz “keyifle bira içebileceğimiz bir mekân” hedefinin ardından kendi biramızı yaratma süreci bizim nezdimizde bu hedefi bir seviye öteye taşıdı. Sanayi 1-A’ya özgü ilk bira Anahtar hem ilk biramız hem de bugüne kadar şişelenmiş tek biramız olması nedeniyle ayrı bir yere sahip. Ardından başka bir üreticiyle yaptığımız ve yaş şerbetçi otundan hazırlanan Çek Pilsener tarzı Sanayi Pils’le tanıştık. Şerbetçi otu hasat döneminde tedarik edilen yaş şerbetçi otlarının aynı gün sürece dâhil edilmesiyle üretilen Sanayi Pils Ekim 2022'de satışa sunuldu. Son olarak Muğla’dan bir üreticiyle Rulman isimli biramızı servis ettik. 

Kraft bira üreticileriyle ilgili dikkat etmemiz gereken güncel olarak herhangi mevsimlik ürün ya da yaklaşan işbirlikleri var mı?

Üreticilerin dönemsel yenilikleri oluyor fakat bunun haberini kendilerinden duymak daha doğru olur. Bu soruyu kendimiz adımıza yanıtlamak istersek yaz ortasında üretici ortaklığıyla üretilen yeni biramız Sanayi 1-A’nın musluğundan akan 100'üncü kraft bira olarak yerini alacak. Sanayi’nin klasikleşen atmosferinde sokakta sandalyeler, evden gelen börekler ve kısırlarla dolu bir gün bizi bekliyor. Lansman tarihini yakında duyuracağız ama şimdiden herkesi davet ediyoruz.

Seçkinizdeki biralar arasında kişisel tavsiyeleriniz veya favorileriniz var mı?

Barın arkasında çalışırken en çok duyduğumuz bu sorunun birden fazla yanıtı var: Sıcak havada ferahlatıcı bir Pilsener günün öne çıkanı olurken hafif serin bir havada zengin tatlara sahip bir IPA’le gününüz güzelleşebilir veya damakta tatlı izler bırakmak için buğday biraları tercih edilebilir.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Dolaptan

🍺 Anadolu'nun kraft bira kültürünün izinde

Doğduğu topraklarda bir yabancının öyküsü. apéro'nun son sayısında: Anadolu'da yazılan kraft bira kültürünün dününü, bugünü ve yarınını konuşuyoruz. Fikir, sanat ve zanaatin birleşimindeki incelikler işin ustasından.

OKUMAK İÇİN


Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

YAZARLAR

apéro

apéro

İştah ve ufuk açan yemek yayını. Her çarşamba ve cumartesi önlüğünü giyer.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir