Yeni sayıya hoş geldiniz!
Yılın kahve festivalleri zamanı yine geldi çattı. Ankara’daki bitti, hemen ardından İstanbul ve İzmir festivalleri başladı. Bundan 5-6 sene önce bu kadar çok festival düzenlenecek ve binlerce insan ziyaret edecek deseler pek inanmazdım 😀 İyi kahvenin ilgi çekiyor olması hoşuma gidiyor.
Ben her sene İstanbul Kahve Festivali’ne uğramaya çalışıyorum. Hem varsa yeni kavurucuları görme şansım oluyor, hem de kahveleri şöyle bir tadım sırasından geçiriyorum. Üst üste tükettiğim kahvelerin etkisiyle hızlı nefes, minik kalp çarpıntıları ve artan anksiyetem olsa bile, piyasada olan biteni şöyle bir gözden geçirmek, sektörün havasını koklamak, tanıdık ve arkadaşlarla bir laflamak keyifli oluyor. Siz n’aptınız, festivale gittiniz mi?
Gelelim bu sayının konularına. Geçen sayıda başladığımız “Kahve nasıl yetiştirilir?” Serisinin ikinci ve son kısmıyla karşınızdayım. Geçen sayıda kahve ağacı ve meyvesi, ağacın teruar tercihleri, “Coffee Belt” ve biraz da tarihçesinden bahsetmiştim (geçen sayıyı kaçırdıysanız buradan erişebilirsiniz.) Bu sayıda ise uygulanan yetiştirme teknikleri, kahvenin sevdiği ortam yapısı ve bunların tada etkisini okuyacaksınız.
Her zamanki gibi, bültene ismini veren bölümde de tattığım kahvelerle ilgili yorumlarımı bulabilirsiniz.
Haydi başlayalım!
Geçtiğimiz iki haftanın büyük kısmı şehir dışında, kahve ekipmanlarım yanımda olmadan geçti. Böyle olunca zaten pek kahve içemedim.
Bu sayıda yer verdiğim iki kahve bizi Dünya Demleme Şampiyonası’nda temsil edecek Orkun Üstel’in çiçeği burnunda şirketi Kafein Kültür’ün. Kahve yorumlarına geçmeden önce kendisine Ekim sonuna doğru yapılacak yarışmada başarılar dileyelim.
Filtre Kavrum Kahveler:
Meyvemsi bir Honduras:
Kafein Kültür - Honduras Caballero La Tanairi - 115 TL (250 gr)
Kafein Kültür’ün bu sayıdaki iki kahvesiyle ilgili şunu belirterek başlamak istiyorum: Bu kahvelerin en iyi performansını kavrum tarihi üzerinden 3 hafta geçtikten sonra elde ettim. Bu daha önce içemezsiniz anlamına gelmiyor fakat daha temiz, tatların ön plana çıktığı şekilde içmek istiyorsanız bekleyin derim (biliyorum, beklemek zor oluyor 😅) Ayrıca, iki kahveyi de V60’la demlediğimde daha çok keyif aldım. Mugen’le gövdesi hoşuma gitmeyecek düzeyde öne çıktı.
Nordic Approach’tan tedarik edilen bu Honduras kahvesinde şeftali, kırmızı meyveler ve arka planda çiçeğimsi tatlar buldum. Bana biraz meyve salatasını hatırlattı; içinde bir çok meyve var, kaşık renkli parçalarla dolu, ağzınıza attığınızda tam ayırt edemiyorsunuz ama yediğinizden keyif alıyorsunuz.
Tek döküşle demleme yerine en az 2 veya 3 döküş kullanmanızı tavsiye ederim. Ben bu şekilde daha tatlı kahveler elde ettim. Orkun Bey’in ayrıca bir YouTube kanalı da var, sanırım oraya da hazır oldukça satışta olan kahveleri için demleme reçeteleri ekleyecek.
Tatlı Çiçek(!?) Gibi Bir Honduras:
Kafein Kültür - Honduras Caballero #5 - 105 TL (250 gr)
Bir kahveyi “tatlı çiçek” olarak nitelendirmenin ne kadar mantıklı olduğunu kendi içimde bir süre irdeledikten sonra, en doğru tanımın bu olduğunda kesin karar kıldım. Bu kahveyi her içtiğimde bal gibi tatlı bir kahve içtiğimi hissediyorum; bunun yanında bir o kadar baskın çiçeğimsi tatlar da geliyor. Bu çekirdek için biraz daha küçük oran kullanarak (1 gram kahveye 15 gram su) yoğun/güçlü kahveler elde etmeyi tercih ettim.
Okuduğunuz kahveler üzerine bir not: Aksini belirtmedikçe filtre kahveleri Hario V60 ve/veya Hario Mugen ile demliyorum. Espressolar ise bir Flair Pro 2’den çıkıyor. Yazdığım tatlar çekirdekleri denediklerimde aldıklarım. Sizin deneyiminiz farklı olabilir; demleyin, deneyin ve görün. Aldığınız tatların neyi çağrıştırdığını bulmaya çalışın. Ne kadar çok kahve deneyip tatlarını etiketlerseniz, damağınız o hızda gelişir, sevdiğiniz tipteki kahveleri daha rahat bulmaya başlarsınız.
Kahve Nasıl Yetiştirilir?
Bölüm 2

Geçen sayıda kahve ağacı ve meyvesinin nasıl teruarları (ürünün yetiştiği arazi ve hava şartları) tercih ettiği, nerelerde üretimin yapıldığı üzerine konuşmuş ve biraz da tarihçesinden bahsetmiştik. Bu sayıda ise biraz daha derine iniyoruz, farklı kahve tarımı pratikleri ve bunların bardağımızdaki içeceği nasıl etkilediği üzerine konuşuyoruz.
Kahve, bizler için tadım deneyimi yaşatan bir ürün olsa da, genelinde bir “emtia”. Yani, ticareti mümkün olduğunca ucuza yapılmaya çalışılan, Nestle (Nescafe), Jacobs, Starbucks ve aklıma gelmeyen birçok global markanın menülerinde ve paketlerinde yer alan bir ürün. 2020 senesinde global olarak 166 milyon çuval (bir standart çuval 60 kg) kahve satılmış ve 100 milyar USD’nin üzerinde bir pazar yaratmış (kaynak: International Coffee Organization, Yahoo Finance)
Elimizde bu kadar büyük, yıllık %4 civarlarında büyüyen bir pazar olunca, kahve üretmeye elverişli ülkelerde nasıl bir iştah yarattığını tahmin edebilirsiniz. En büyüklerden Brezilya, dünyadaki Arabica çekirdek ihtiyacının %40’ını karşılayan bir ülke (kaynak: Barista Hustle). Peki, bunu nasıl başarıyorlar?
Birkaç faktörden bahsedebiliriz. Öncelikle, kahve ar-ge’sine yatırım yapıyorlar ve kendi iklim ve arazi koşulları için uygun tipteki Arabica ve Robusta kahveleri bulmaya çalışıyorlar. Mundo Novo bu alanda verilebilecek, 1950’lerde ortaya çıkarılmış örneklerden bir tanesi.
Bir diğeri ise verimlilik odaklı çiftçi teşvikleri. Brezilya verimliliğe oynuyor ve çiftçilerinin üretimini de yüksek verimliliğe kaydırmaya çalışıyor. Bu sebeple, Brezilya’da yapılan kahve tarımı örneklerinde aşağıdaki tipte fotoğrafları sık görebilirsiniz:



Bu fotoğraflar şunu anlatıyor: Brezilya’da kahve tarımı için ağaçlar düzgün bir şekilde ekilir. Koşullar doğru sulama, sürekli güneş görme ve hasat zamanı mekanik/araçla kahve toplamaya uygun halde olur. Kahve ağacı sürekli güneş görerek yetiştiğinde meyve verme anlamında verimliliği artan bir ağaç. Fakat, verimliliğin artması, kalitenin düşmesi anlamına geliyor. Kaliteli olgunlaşma ve yoğun, daha tatlı bir meyve oluşturmak için yeterli zaman verilmiyor. Bu sebeple, tümüyle güneş altında büyüyen kahve ağaçlarından elde edilen çekirdeklerin tatları daha toprağımsı, fındık ve çikolata gibi, nitelikli kahve camiasında “özelliksiz” olarak nitelendirilebilecek bir noktaya kayıyor. Ayrıca, asidite de bu çekirdeklerde yok denecek kadar az. Kendi deneyimlerinizden düşünün: Şu ana kadar, istisna sayılabilecek birkaç çekirdek harici, aklınızı başınızdan alan, çiçeğimsi veya meyvemsi bir Brezilya içtiniz mi? Yoksa genelde sütlü kahveler için baz oluşturan espresso çekirdekleri olarak mı rastladınız? Tahminim ikinci durumla daha sık karşılaştığınızdır.
Brezilya “özelliksiz” bir ürün üretmek için mi çalışıyor? Tabii ki hayır. Dediğim gibi, kahve bir emtia ve ticaret hacmi yüksek. Onlar da hacimden maksimum fayda sağlamak için verimliliğe oynuyor. Peki, bizlerin aradığı zengin tatları sunabilen kahvelerin ağaçları nasıl ortamlarda yetişiyor? Bu sorunun tek bir cevabı yok ama kahvenin ana vatanı sayılan Etiyopya’daki doğal ortamının neye benzediğiyle başlayabiliriz:

Etiyopya Guji bölgesinden bir fotoğraf. Kaynak: Barista Hustle
Gördüğünüz gibi ormanın içinde, gölge ve güneşin olduğu ve kahve ağaçlarının kendinden yüksek ağaçların arasında dağıldığı bir ortam var. Kahve ağacının da temelde sevdiği, daha doğrusu içinde doğduğu ortam buna benzer. Ağaç yetişirken belli bir gölge/güneş oranını seviyor. O oranı sağlayabilecek ortamlar oluşturulduğunda verimliliği biraz daha düşük oluyor fakat meyve olgunlaşmak için ihtiyaç duyduğu zamanı buluyor ve tat olarak üstün bir çekirdek elde ediliyor.
World Coffee Research, Costa Rica ve Reunion Adası’nda tümüyle güneş altında yetiştirme ve gölge/güneş dengesi altında yetiştirme üzerine deneyler gerçekleştirmiş. Bu deneylerin sonucunda gölge/güneş dengesinde yetişen ağaçlardan elde edilen kahveler, tat profili açısından daha fazla beğeni toplamış. Fakat, diğer taraftan da bu kahvelerin hasat zamanı, tümüyle güneş altında yetişenlere göre 1 ay daha geç şekilde gerçekleşmiş. Verimliliğe yatırım yapan bir ülkeyseniz kötü haber.
Yukarıda gördüğünüz orman ortamını bulmak ve bir amaç doğrultusunda şekillendirmek çiftçiler için her zaman pek mümkün olmuyor. Bu sebeple, kahve çiftçileri kendi arazilerinde uygun ortamı yaratmaya çalışıyor. Kahve meyvesinin yanına hem başka ağaçlar ekip, ürün toplayıp ek gelir elde ediyorlar, hem de ürettikleri kahvelerin tat profilleri nitelikli kahve sektörü tarafından tercih edilebilir noktada oluyor. Hemen alttaki fotoğrafta başka bir meyve ağacıyla birlikte ekilmiş bir kahve bahçesini görebilirsiniz. Bu tipteki bahçeler hem ihtiyaç olan gölgeyi sağlıyor, hem de yere dökülen kuru yapraklar ve ağaç parçaları bir örtü sağlayarak zeminin kahve ağacının ihtiyacı olan suyu tutmasına olanak veriyor.

Kaynak: Barista Hustle
Peki daha “egzotik” diyebileceğimiz kahveler nasıl ortamlar istiyor?

Finca Sophia, Panama - Volkanik dağın tepelerinde çiftlikler (deniz seviyesinden 1900 - 2150 m yükseklik)
Yükseklik kahve ağacının sevdiği etkenlerden biri. İklim şartları uygun olduğu sürece, daha yüksekte ve bunun sonucunda daha serin bir ortamda yetişen kahvelerin asiditesinin yüksek, meyvemsi karakterlerinin daha ön planda ve kusurlarının daha az olduğu belirlenmiş. (Bertrand et al, 2012)
Şu ana kadar üzerinden geçtiğimiz gölge/güneş, yükseklik, su tutan bir ortam gibi etkenlerin yanında çok önemli bir seçim var: doğru tipin (varyetenin) seçimi. Çiftçi kendi arazisinde Geisha mı, Bourbon mı yoksa Catuai mı (vb.) yetiştireceğini doğru seçmezse, sonunda averaj bir ürün elde ediyor ve yüksek fiyattan bunu satma şansı pek olmuyor.
Gördüğünüz gibi iyi kahve yetiştirmek kolay bir iş değil. Bir çiftçinin nitelikli kahve yetiştirip, satması için sadece özenli yetiştirme de yeterli olmuyor. Kahvenin doğru işlenmesi, uygun koşullarda saklanması da gerekiyor. Bu koşulların hepsi az çok sağlandığı zaman işte bizi heyecanlandıran o kahvelere erişebiliyoruz 😊
“Kahve Nasıl Yetiştirilir?” Serisini burada sonlandırıyorum. Araştırırken ve yazarken çok keyif aldığım bu seriden umarım siz de faydalanabilmişsinizdir. Bundan sonraki adım kahvenin işlenmesi olacak, fakat öncesinde bir ara verip başka konulara değineceğiz 😊
Bu seriyle ilgili ne düşündünüz? Başka sorularınız mı var? Bana yazın, konuşalım.
Kahve tarımında birçok faktörden bahsettik ama tüm sektörü etkileyen bir gerçekten hiç bahsetmedik: İklim krizi. Küresel ısınmayla birlikte 2050’ye kadar kahve tarımı yapılan alanların %49’u kadarının kaybedilebileceği tahmin ediliyor (C. Bunn et al, 2014). Şu an dahi Etiyopya’da daha önce görülmeyen zararlı böcek türleri görülmeye başlanmış.
Yine de tüm haberler kötü değil. Yazıda da bahsettiğim gölge/güneş dengesi sağlanmış yetiştirme, küresel ısınmaya karşı elimizdeki bir koz. Bunun yanında, Coffea Liberica gibi 40 dereceye kadar dayanıklı, çiçeğimsi tat özellikleri sergileyen türler de ileride yavaş yavaş Coffea Arabica’nın yerini alabilir. Biz yine de birey olarak iklim değişimini yavaşlatmak için elimizden geleni yapalım, Arabica’yı koruyalım 😊
Yeni sayıların çıkış zamanından haberdar olmak, arada bir paylaştığım kısa içerikleri görmek isterseniz beni Instagram’dan takip edebilirsiniz.
Bir sonraki sayıda görüşmek dileğiyle!



