Sözün Özü

Zencefil: Bir Baharat Yolu

Hayır, konunun hiçbir hortumlu memeli hayvan ile ilgisi yoktur.
Zencefil: Bir Baharat Yolu

Bitki isimleri kökenbilimsel açıdan hep ilgi çekici göç yolları sunarlar. Şaşırmamak lazım, dünyanın farklı bölgelerinde, farklı iklimlerde yetişen bitkiler adlarını günümüzün küresel dünyasının her bir ülkesine taşımışlardır.

Baharatlar da bu göç yollarının en büyüklerinden birinin temsilcileridir. Baharat yolunun Hindistan’dan geçtiğini biliriz; ama baharat kelimesinin Hintçede Hindistan’ın adı olan Bhārat özel isminden geldiğini biliyor muydunuz?

Öyleyse Hindistan bölgesinden gelme bu baharatlardan birinin, zencefilin, isminin kökenine bakıp kelimelerin Bhārat yolunu öğrenelim.

Ve hayır, konunun hiçbir hortumlu memeli hayvan ile ilgisi yoktur.

Sözün Özü

Ülkeler ve dillerin tarih boyunca serilimleri bellidir, yani Türkçeye zencefil adının Arapçadan, baharatının da Arap toplumları yoluyla geldiğini görürüz.

Bazı lehçelerde zanjafīl ( زَنْجَفِيل‎ ) veya zanjabīr ( زَنْجَبِير ) olarak da yazılıp söylenebilen kelimenin Standart Arapça (Fasih Arapça) biçimi zanjabīl ( زَنْجَبِيل ) şeklindedir. Dolayısıyla /b/ harfinden Türkçe şeklindeki /f/ harfinde geçiş, aslında Arapça lehçelerindeki bir farklılıktan kaynaklanıyor gibi görünmektedir.

Arapça zanjabīl, Süryanice zancabīl ( ܙܢܓܒܝܠ‎ ) kelimesinden geçmiştir. İşte bu noktada yolumuz hint yarımadasına düşüyor. Arada Prakritçe diye bir dil bulunmuş olabilir, ama Süryanice zancabīl isminin kökü Sanskritçe śṛŋgavera (शृङ्गवेर ) adıdır.

Bütün bu kök yolculuğu boyunca zencefil adı hep aynı bitkiye hitap etmektedir. Yalnız bazı görüşlere göre, bu örüntü bozulmadan zencefilin nihaî kökünü Sankritçede değil, ama Eski Tamilce dilinde buluyoruz.

Tamil, hint yarımadasının güneyinde konuşulan bir dildir. Sri Lanka, Singapur, ve Hindistan’ın Tamil Nadu eyaletinin resmi dilleri arasında yer alır, ve bölgenin en eski dillerindendir.

Bu görüşe göre Eski Tamilcede iŋci (இந்சி), zencefil bitkisinin adıdır (ama baharatının değil). Baharat olarak zencefil ise iŋci adının “kök” anlamına gelen Eski Tamilce vēr (வேர்) ile birleşmesi ile oluşur. Eski Tamilce iŋcivēr, Sanskritçeye ve oradan diğer dünya dillerine geçmiştir.

Diğer dünya dilleri derken ciddiyiz, İngilizce ginger, Fransızca gingembre, İspanyolca jengibre, Almanca ingwer, Rusça imbir (имбирь) gibi biçimler benzer yolculuklarının son duraklarını bu Sankritçe/Eski Tamilce kökte bulabilirler.


Böylece zencefil, Bhārat’ın baharatlarının yolculuklarına bir örnek olarak karşımıza çıkar.


Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Kelime Köşesi

Kelime Köşesi

Türkçe köken biliminin en yeni durağı olan haftalık köşemizde, kelimelerin kökleri, tarihlerini ve anlamlarını beraber keşfedeceğiz, sorular sorup, cevaplarını araştıracağız.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir