Aposto! Gündem'de bu hafta geçim, barınma, işgücü ve gençlik gibi farklı konularda Türkiye'de yaşanan krizleri ele aldık. Bugün detaylı şekilde işleyeceğimiz kriz ise belki de günlük yaşantımızda en çok hissettiğimiz ve hayatımızı en fazla değiştiren kriz, yani "kur krizi" olacak.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Milat 2018</h2>Türkiye, 2018 yılının ağustos ayındaki Rahip Brunson kriziyle uzun süreden sonra ilk defa dolar kurunda yaşanan büyük dalgalanmalarla karşı karşıya kaldı.&nbsp;Dönemin ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence’in Brunson'ın iade edilmemesinden dolayı Türkiye’ye bazı ekonomik yaptırımlar uygulanabileceğini söylemesi ve ardından ABD hükümetinin İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ve dönemin Adalet Bakanı Abdülhamit Gül’ü kara listeye almasıyla 2018 ağustos başında 4,99 olan dolar kuru hızlı bir yükselişle 10 gün içerisinde 6,88’e kadar tırmandı. Türkiye böylece 2001 krizinden sonra ilk defa bu denli büyük kur dalgalanmalarıyla yeniden tanışmış oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961827007.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="USD/TRY" ratio="1.56" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Takip eden yıllarda ise kur hareketleri, faiz sebep-enflasyon sonuç teorisini savunan Cumhurbaşkanı Erdoğan ve yakın döneme kadar politika faizini enflasyonun üzerinde bir seviyede oluşturmaya çalışan Merkez Bankası arasındaki tansiyon ile şekillendi.Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki makam arasındaki ilişkinin değişeceğine dair mesajını da 2018 yılının mayıs ayında, seçimlerin hemen öncesinde, Bloomberg’e verdiği bir röportajda “seçimleri kazandığı takdirde para politikasında daha fazla sorumluluk almaya” niyetli olduğunu söyleyerek <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/videos/2018-05-15/erdogan-on-monetary-policy-parliamentary-elections-video?sref=4TAH79Na" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vermişti.</a>Salgın döneminde küresel çapta uygulanan olağanüstü parasal genişleme politikalarını saymazsak, faizlerin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın teorisine uygun bir şekilde indirilmesi içinse 2021’in eylül ayına kadar beklemek gerekecekti.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961927085.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Politika faizi ile enflasyon farkı" ratio="1.39" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Naci Ağbal’dan sonra 2021’in mart ayında Merkez Bankası başkanı olan Şahap Kavcıoğlu 6 ay boyunca faizlerde değişiklik yapmadıktan sonra eylül ayından itibaren para politikası kurulu üyeleriyle beraber art arda aldığı faiz indirim kararlarıyla politika faizini 5 ay içerisinde %19 seviyesinden %14’e kadar düşürdü.Enflasyonun aralık ayına kadar %20 civarında seyretmesi ve fiyat seviyelerinde herhangi bir düşüş eğilimi görülmemesine rağmen yapılan faiz indirimleri, dolar kuru üzerindeki baskıyı da artırarak dolar/TL’nin 4 ay içerisinde 8,30 seviyesinden 13,50 seviyelerine kadar tırmanmasında etkili oldu.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961946308.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="USD/TRY piki" ratio="1.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kasım ayında enflasyonun %21’in üzerinde gerçekleşmesine rağmen Merkez Bankası’nın aralık ayındaki para politikası kurulu toplantısında politika faizini %15 seviyesinden %14’e indirmesiyle dolar kuru da takip eden günlerde gün içi işlemlerde 18 seviyesini gördü.Dolar/TL’deki ani yükseliş sonrasındaki birkaç gün içerisinde kur korumalı mevduatın duyurulmasıyla dolar kuru hızlı bir şekilde 10,60 seviyelerine kadar geriledi. Duyurulan paket ilk başta kur üzerinde hızlı bir baskı yaratsa da takip eden aylarda hem küresel konjonktürdeki değişim hem de bireysel talebin devam etmesiyle dolar kurundaki yükseliş kademeli bir şekilde sürdü.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fed'in faiz artırımı ve kurun yeniden yükselişi</h2>Kur korumalı mevduatın duyurulmasının ardından dolar kuru, 2022’nin ilk iki ayında büyük oranda 13,50-14,00 seviyelerinde yatay bir seyir izledikten sonra, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının küresel piyasalarda risk iştahını baskılaması ve Fed’in mart ayındaki toplantıda ilk faiz artırımını yapacağına dair yönlendirmeleri artırmasıyla mart başında 2022’deki ilk kırılımı yaşayarak 14,76 seviyesine kadar yükseldi.Nisan başında açıklanan mart ayı enflasyonunun %60’ı geçmesine rağmen, dolar kuru mart ayı ortalarından mayıs ayı başındaki Fed’in ikinci faiz artırımına kadar 14,50-14,80 aralığında bir seyir izledi. Fed’in mayıs ayı başında politika faizi üst tabanını 50 baz puan daha artırmasıyla dolar kuru bu seneki ikinci büyük kırılmayı da yaşayarak 14,70 civarından 15,90’ın üzerine tırmandı.<img src="https://images.aposto.com/2022/4/4/1652961971245.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Dolar endeksi" ratio="1.39" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">⚡ Fed’in agresif bir parasal sıkılaşma döngüsüne girerek bilançosunu haziran ayından itibaren küçültmeye başlayacağını açıklaması ve politika faizini iki ayda 75 baz puan artırması bu süreçte doların diğer para birimleri karşısında güçlenmesine neden olurken, ABD 10 yıllık Hazine tahvili faizlerini de %1,70 seviyelerinden %2,80’in üzerine taşıdı.💡 Bu dönemde Türk lirasını küresel tarafta baskılayan önemli faktörlerden biri de ABD’deki reel faizlerin orta vadede pozitif ya da nötr bir seviyeye ulaşacağına dair beklentilerdeki artış ve Türkiye'de reel faizlerin çok yüksek negatif seviyelerde bulunması oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kur korumalı mevduatın maliyeti 2 ayda 16,3 milyar lira</h2>Kur korumalı mevduatların büyüklüğü 6 mayıs itibarıyla 819 milyar liraya ulaşırken bu mevduatların hazineye maliyeti mart ayında 11,7 milyar lira, dolar kurunun görece yatay bir seyir izlediği nisan ayında ise 4,5 milyar lira oldu.Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Cengiz Yavilioğlu ise TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda milletvekillerinin sorularını yanıtlarken kur korumalı mevduatın maliyetinin Hazine ve Maliye Bakanlığı için 2022’nin tamamında 18,1 milyar lira, Merkez Bankası içinse 4,2 milyar lira olacağını <a fr-original-style="" href="https://www.dunya.com/gundem/kkm-tutari-7505-milyar-tlye-ulasti-haberi-655224" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti.</a>

Aposto Gündem

Kur krizi: Enflasyona karşı faizin çaresizliği 

• <a fr-original-style="" href="https://apos.to/s/61f2ad0bd7014900067f6d19" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası</a> (TCMB) tarafından hazırlanan "Enflasyon Raporu 2022 -I" yayımlandı. Raporda yıl sonu enflasyon tahmini %11,8'den %23,2'ye yükseltildi. Raporun bilgilendirme toplantısında TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, 2023 yıl sonu enflasyon tahmininin de %7'den %8,2'ye yükseltildiğini açıkladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Liralaşma stratejisi: Kavcıoğlu&nbsp;"Liralaşma Stratejisi yeni finansal ürünler, teminat çeşitlendirilmesi ve likidite yönetimi uygulamaları vasıtasıyla Türk lirasının sistemdeki kullanımını merkeze alan bütüncül bir yaklaşımla oluşturulmaktadır."&nbsp; açıklamasını yaptı.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dezenflasyon öngörüsü:&nbsp;Kavcıoğlu "Fiyat istikrarı ve finansal istikrarın tesisi için atılan adımların sonuçlarına ek olarak, arz-talep uyumsuzlukları ve tedarik süreçlerindeki aksaklıkların kademeli olarak azalması ile önümüzdeki aylarda dezenflasyon sürecinin başlamasını öngörüyoruz." dedi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Satış iddiası cevabı: Kavcıoğlu, 20 Aralık'ta Kur Korumalı TL Mevduat hesabının duyurulduğu gün TCMB'nin döviz sattığı iddialarına ilişkin "O gün Merkez Bankası tek kuruş satmadı. Bireyseller, kurumsallar, yurt dışı yaklaşık 2 bin 250 milyar dolar satarak kuru düşürdü." yanıtını verdi.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Kur baskısı": Kavcıoğlu, Türkiye'de yüksek enflasyonun nedeninin kur baskısı olduğunu belirterek "Tüm ticareti döviz üzerine oluşturmuş durumdayız. Türkiye'de döviz alıp döviz satanın olmadığı bir noktada kurun yükselmemesi mümkün değil. Bunun faiz indirimiyle hiçbir alakası yok."&nbsp;açıklamasını yaptı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tepki: Koç Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi ve Bilim Akademisi Üyesi Prof. Dr. Kamil Yılmaz, merkez bankasının enflasyonun yüksek seyretmesi nedeniyle tahminlerini güncelleme ihtiyacı duyduğunu belirterek "Buna rağmen TCMB'nin enflasyon tahmini birçok iktisatçının beklentisinin altında. Benim en iyimser tahminimin bile yaklaşık 5-6 puan altında."&nbsp;dedi. Yıllık enflasyonun en iyi ihtimalle %30 olacağını tahmin ettiğini bildiren Yılmaz, yürütülen ekonomi politikalarının 2023'e kadar sürdürülemeyeceğini vurgulayarak "Burada seçime yönelik bir hazırlık var." diye konuştu.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/0/5/1643356903716.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.79" width="550" alt="Şahap Kavcıoğlu" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">

Spektrum

CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu'nun ifadeleri haftalardır siyasiler arasında tartışma yaratıyor. Barış Yarkadaş dünkü yazısında bu durumu “İktidar gündem belirleme şansını bu hafta sonu da muhalefete kaptırdı. Türkiye cuma gününden beri Kılıçdaroğlu’nun TCMB Başkanını ziyaretini ve bürokrasiye yönelik sözlerini konuşuyor.” cümleleriyle açıkladı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler konuşulmuştu?&nbsp;</h2>Kılıçdaroğlu’nun açıklamaları cumhurbaşkanlığı seçim tartışmalarının başladığı dönemden beri dikkat çekiyor. Geçtiğimiz haftalarda da CHP liderinin “siyasi cinayetler” ve “bürokratlar” hakkındaki açıklamalarıyla TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu’nu ziyareti hem muhalefet hem hükümet kanadında konuşuldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Siyasi cinayetler: Kılıçdaroğlu "Erdoğan gerilimi doruk noktasına çıkarıp seçime gitmek ister. Eğer iş belli grupların ellerine silah alıp belli kişileri öldürme yoluna gitmezlerse bir gerilim olmaz. Siyasi cinayetler... Böyle kaygılarım var."&nbsp;demiş, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'ysa iddia hakkında resen soruşturma başlattığını duyurmuştu.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bürokrasi açıklaması: CHP lideri bürokratlara seslenerek "Açıkça söylüyorum; vazife namına mafyatik düzene hizmet edemezsiniz. Kanun dışı işleri emir olarak telaki edemezsiniz. Siz Erdoğan ailesinin değil, bu devletin şerefli memurlarsınız"&nbsp;demiş, Cumhurbaşkanı Erdoğan da&nbsp;"Sen nasıl olur da bu ülkenin memurlarını tehdit edersin"&nbsp;diye tepki göstermişti. Kılıçdaroğlu’nun açıklamasındaki “Pazartesiden itibaren” ifadesi; 18 Ekim’in "seçim çalışmaları başlangıcı” olduğu şeklinde yorumlanmıştı.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TCMB Başkanına ziyaret:&nbsp;Kılıçdaroğlu geçtiğimiz hafta gerçekleşen görev değişikliklerinin hemen ardından TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu’nu ziyaret etmiş, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada "siyasetin bu kuruma müdahale etmesini istemiyoruz"&nbsp;demişti. CHP lideri açıkça Cumhurbaşkanı Erdoğan'a "kurumsal kimliğine saygı göster" çağrısında bulunmuştu.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Olumlu” yorumlar</h2>CHP liderinin hamleleri ve açıklamaları ittifakının yanı sıra birçok gazeteciden de destek gördü. Öncelikle siyasi cinayetler açıklamaları, İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Koray Aydın ve DEVA Partisi lideri Ali Babacan tarafından desteklenmiş, Zafer Partisi lideri Ümit Özdağ ise kendisine yönelik suikast ihbarı aldığını dile getirmişti.&nbsp;Gelecek Partisi&nbsp;lideri Ahmet Davutoğlu da “dostça ikazlar”&nbsp;aldıklarını söylemişti.&nbsp;Cumhuriyet Gazetesi yazarı Mustafa Balbay, "Sanki bu ülkede hiç siyasi cinayet olmadı!" başlıklı yazısında son dönemlerde gazetecilere yönelik düzenlenen saldırıların "siyasi cinayet girişimi", Tahir Elçi'nin öldürülmesinin de siyasi cinayet olduğunu belirterek Kılıçdaroğlu'na destek verdi.&nbsp;Barış Yarkadaş dünkü yazısında Kılıçdaroğlu’nun bürokratlara yönelik açıklamalarının “bir tehdit değil, uyarı olduğunu” belirterek,&nbsp;"Hiç kimse, yaptığı hukuksuzlukların yanına kâr kalacağını düşünmemelidir! Zira; bugünün yarını da vardır.” dedi.&nbsp;Murat Yetkin de köşe yazısına TCMB Başkanı'yla Kılıçdaroğlu görüşmesini taşıdı. Yetkin bu görüşmeyi bir "dönüm noktası"&nbsp;olarak nitelendirdi. Bu ziyaretin daha önce bir örneği olmadığını belirten Yetkin, Kavcıoğlu’nun gelen görüşme talebine aynı gün dönmesinin olumlu olduğunu söyledi. Yetkin görüşmenin ardından PPK'da verilecek faiz kararının da daha da merakla beklenir olduğunu belirtti.Habertürk yazarı Kübra Par&nbsp;“Kılıçdaroğlu'nun Merkez Bankası ziyareti etkili bir hamleydi” başlıklı yazısında ziyareti “etkili bir hamle” olarak yorumladı. Hürriyet Genel Yayın Yönetmeni Ahmet Hakan da görüşme hakkında Kılıçdaroğlu'nun "adaylığını benimsetmek için doğru tüyolar aldığı"&nbsp;görüşünü savundu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hükümet ne diyor, ne yapıyor?&nbsp;</h2>Kılıçdaroğlu’nun siyasi cinayetler açıklaması için AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, Erdoğan'ın hedef gösterildiğini iddia ederek ifadeleri "sorumsuzluk"&nbsp;ve "ahlaki olmayan bir tavır" olarak nitelendirmiş, Cumhurbaşkanı Erdoğan da&nbsp;"Bu kim olursa olsun böyle bir siyasi cinayetin işlenmesine, bunun ülkemizde yaşanmasına fırsat vermeyiz. Bu tür iftira atanlara da meydanı bırakmayız"&nbsp;demişti. DHA’nın haberine göre dün Erdoğan'ın avukatları bu iddialara ilişkin Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı'na başvuruda bulundu.CHP liderinin TCMB ziyaretinin ardından yaptığı açıklamaları da eleştiren Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Merkez Bankası bağımsız olmamış olsaydı sana bu randevuyu vermeyebilirdi"&nbsp;demişti.Kılıçdaroğlu’nun bürokratlara yönelik açıklaması da büyük tepki topladı. AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, CHP liderinin açıkça devlet memurlarını tehdit ettiğini savunurken AK Parti Grup Başkanvekili Mahir Ünal ise "Ateşle oynuyorsun"&nbsp;demişti. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hamza Dağ, "Kemal Bey’in maşallah yine cesareti yerinde"&nbsp;diyerek bu cesaretini FETÖ'ye ve PKK'ya karşı gösteremediğini öne sürmüştü. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın avukatlarının bürokratlar açıklamasıyla ilgili de Erdoğan’a "hakaret içeren ifadelerin de yer aldığı"&nbsp;gerekçesiyle suç duyurusunda bulunduğu bildirildi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seçime hazırlık mı?&nbsp;</h2>CHP lideri Kılıçdaroğlu’nun açıklamaları ve ziyaretleri, “seçim hazırlığı”&nbsp;olarak yorumlanıyor. Millet İttifakının diğer üyesi Meral Akşener’in de şehir gezileri gerçekleştirmesi bu yorumu güçlendiriyor. Henüz net açıklama yapılmasa da erken seçim olacağı iddiaları da sık sık gündeme geliyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Ben” kullanımı:&nbsp;Kılıçdaroğlu’nun uzun süredir açıklamalarını birinci tekil şahıs olarak yapması özellikle Millet İttifakı’nın tepkisini çekmiş, “ittifakı da düşünmeli”&nbsp;diye eleştirilmişti. T24 yazarı Aydın Engin dünkü yazısında Kılıçdaroğlu’nun bu üslubunun bir nedeni olduğunu düşündüğünü ve karşılığının da görüldüğünü vurguladı. Engin bu üslupla yapılan tüm açıklamaların hükümet kanadında “paniği artırdığını ve susamaz hâle getirdiğini”&nbsp;söyledi.&nbsp;</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Muhalefetin sesi değişiyor, gürleşiyor&nbsp;</h2>Kılıçdaroğlu ve Millet İttifakı’nın söylemlerinde dikkat çeken bir diğer unsur “kapsayıcı” ve “barış odaklı”&nbsp;ifadeler kullanmaları. CHP liderinin açıklamalarında “halkım” ifadesini sürekli olarak yinelemesi buna verilen en net örneklerden biri. Halkın kutuplaştığı yorumlarının yapıldığı dönemlerde bu ifadelerin kullanımının “barış ve çözüm odaklı” bir siyaset anlayışını benimsediği değerlendiriliyor.&nbsp;Hükümet kanadında değişen bir dil ya da hitabet görünmüyor; ancak muhalefetin değişen tavrının anket sonuçlarına yansıdığını söylemek mümkün.&nbsp;Avrasya Araştırma şirketinin 9-14 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirdiği seçim anketine göre, AK Parti oyların %28.9'unu CHP %28.7'sini İYİ Parti de %11,6'sını alıyor. MHP'yse barajın altında kalıyor.&nbsp;Cumhurbaşkanı Erdoğan son seçim anketleriyle ilgili “Özellikle son dönemde ortaya atılan anketlerin kimler tarafından ne amaçla yapıldığı ortadadır. Bu tür anketlerle manipülasyonlardan ciddi anlamda bıktık”&nbsp;demişti, Avrasya Araştırma Şirketi Başkanı&nbsp;Kemal Özkiraz da Erdoğan’a&nbsp;“Koy sandığı sağlamasını yapalım. Görelim kimmiş yalancı.” diye cevap verdi.&nbsp;Tüm bu gelişmeler ışığında, erken ya da zamanında gerçekleşecek bir sonraki seçimde hem muhalefetin “kapsayıcılık” politikasının hem de hükümetin “aynı tavrının” halka nasıl yansıdığını açıkça görüleceğini söylemek mümkün.

Gündemi artık muhalefet mi belirliyor?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dün gerçekleşen Para Politikası Kurulu toplantısında 16 ay sonra ilk kez faiz indirimine giderek politika faizini %18 olarak belirledi. Kararın açıklanmasının ardından Dolar/TL kuru gün içinde tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 8,80’i gördü.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/8/4/1632425001189.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><a fr-original-style="" href="https://twitter.com/paretomag" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Pareto</a><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gerekçeler</h2>Basın duyurusunda gelişmiş ülke merkez bankalarının enflasyondaki yükselişin talebin normalleşmesi, arz kısıtlarının hafiflemesi ve baz etkilerinin devreden çıkmasıyla büyük ölçüde geçici olacağını değerlendirdiğine dikkat çekildi. Enflasyondaki yükselişte gıda ve ithalat fiyatlarındaki artışların, tedarik süreçlerindeki aksaklıkların, yönetilen/yönlendirilen fiyatlardaki artışların ve açılmaya bağlı talep gelişmelerinin etkili olduğu belirtildi. TCMB,&nbsp;"ticari kredilerde daraltıcı etki yapmaya başlayan" sıkı para politikası duruşunu güncellemeye ve politika faizinde indirime gidilmesine karar verdi.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler olmuştu?&nbsp;</h2>TCMB bir süredir politika faizinin enflasyonun üzerinde belirlenmeye devam edeceği vurgusunu yineliyordu. Fakat geçtiğimiz ay %19,25 olarak gerçekleşen enflasyon, %19 olan politika faizinin üzerine çıktı.&nbsp;Ağustos 2021’den sonra faiz indirimine gidileceğinin sinyalleri Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ifadelerinde de görülüyordu. Sonrasında TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun çekirdek enflasyon vurgusu yaptığına işaret edildi. Bu durum 23 Eylül’de "geçici fiyat şoklarını dikkate almayan enflasyon" olarak tanımlanan çekirdek enflasyona odaklanılarak faiz indirimi yapılabileceği olasılığını gösterdi.Yine de Bloomberg anketine katılan 23 ekonomistten 22’si, TCMB'nin faizi %19'da sabit tutacağını öngörüyordu. TCMB'nin faiz kararı bu anlamda şaşırtıcı oldu.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl yorumlanıyor? Şimdi ne olacak?</h2>Bloomberg'de yayımlanan haberde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın eylül ayında ucuz borçlanma maliyetleri ve daha düşük enflasyon sözü verdiğine ve faizde indirime gidilmemesinin TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun işine mal olabileceğine dikkat çekiliyor.&nbsp;InTouch Capital Markets'tan analist Piotr Matys piyasaların ilk olumsuz tepkilerine işaret ederek kararı "şok edici" olarak tanımlıyor ve indirimin "daha zayıf bir liranın enflasyonist sonuçları olabileceği için ters tepebilecek riskli bir hareket"&nbsp;olduğunu söylüyor.&nbsp;Société Générale Gelişen Piyasalar Araştırma Müdürü Phoenix Kalen;&nbsp;enflasyondaki yükselişin geçici olduğuna dikkat çekilse de enflasyon beklentilerindeki kötüleşmenin, rezervlerin eksikliğinin ve ters dolarizasyonda başarı sağlanamamasının geçici olmadığını söyleyerek Türk lirasının daha fazla değer kaybedebileceğine ve bunun da enflasyonun yükselmesiyle sonuçlanabileceğine dikkat çekiyor.Bilkent Üniversitesi'nden Prof. Dr. Hakan Kara&nbsp;katıldığı Bloomberg HT yayınında kararı şaşırtıcı bulduğunu belirterek aşağıdaki ifadeleri kullanıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"...Merkez Bankası’nda da aklı selimin hakim geleceğinden faiz indirmeyeceğini düşünüyordum ama maalesef oldu. Küresel gelişmelerdeki risklere karşı bizi kırılgan bırakacak gibi duruyor. İlk reaksiyon bu kararın oldukça riskli olduğu ve önümüzdeki zamanlarda Merkez Bankası’nın faiz artırmak zorunda kalacağı yönünde."</blockquote>Dünya Gazetesi Yazarı Doç. Dr. Atılım Murat ise "kurdaki artışın sonraki dönemlerde çekirdek enflasyon üzerine de baskı yarattığını" söyleyerek gelecek dönemde faiz artırmak zorunda kalınmamasını temenni ediyor."Siyasetçi oy kaybediyor diye bastığı parayı çöpe atan bir merkez bankası yöneticileri kendilerini de tarihin çöplüğüne atmışlardır."&nbsp;paylaşımında bulunan ekonomi yazarı Uğur Gürses Norveç'teki faiz artırımına işaret ederek "Petrolü olan Norveç faiz artırıyor, enerji ithalatçısı ve enflasyonu patlamış ülke faiz indiriyor…" yorumunu yapıyor.

Sürpriz indirim: TCMB’nin faiz kararı

• <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-08/turkey-central-bank-governor-under-investigation-over-phd-thesis" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Marmara Üniversitesi Yayın Etik Kurulu</a>, Merkez Bankası Başkanı Şahap Kavcıoğlu'nun doktora tezine yönelik intihal iddiaları nedeniyle soruşturma başlattı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İddialar: Birgün'e göre Kavcıoğlu'nun 2003'te sunduğu tezinde bir önceki yıl Merkez Bankası tarafından yayımlanan bir rapordaki belli bölümlerin doğrudan alındığı ve akademik standartlara uygun şekilde kaynak gösterilmediği görülüyor.</li></ul>

<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/oğuzhan-aydın-98769652/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Oğuzhan Aydın</a>İllüstrasyon:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/littleblackdotdesign/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ayşe Ezgi Yıldız</a>Geçtiğimiz salı günü, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuk olduğu bir televizyon programında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Şahap Kavcıoğlu ile görüştüğünü ve “şahsının faiz iddiası” olarak politika faizinin ilerleyen aylarda düşürülmesinin şart olduğunu belirtmesi üzerine Türk lirası, dolar karşısında tüm zamanların en düşük seviyesi olan 8,80’in üstünü gördü. Programın ardından Kavcıoğlu, TCMB’nin enflasyonla başa çıkabilmek için koşullar el vermedikçe hâlihazırdaki faiz politikalarını izlemeye devam edeceğini açıklayarak piyasaları bir nebze de olsa rahatlattı. Böylece Türk lirası, yıl başından bu yana %16’ya varan bir değer kaybı yaşayarak gelişmekte olan ülkelerin para birimleri arasında en çok değer kaybeden para birimi oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yerel etkiler</h2>Piyasaların programda yapılan açıklamalara bu denli büyük bir tepki vermesinin birden fazla nedeni var; ancak TCMB’nin bağımsızlığına dair endişelerin artması en büyük neden olarak öne çıkıyor.TCMB’nin bağımsızlığı: Türkiye’de son iki yılda TCMB başkanlığı koltuğuna Murat Çetinkaya, Murat Uysal, Naci Ağbal ve son olarak mart ayında göreve gelen Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu olmak üzere tam dört farklı isim oturdu. Normal şartlarda görev süreleri, dört yıl olarak belirlenen başkanların her birinin görev süreleri dolmadan Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından imzalanan kararnameler ile görevden alınması, “merkez bankasının bağımsızlığı” tartışmalarını gündeme getirdi. Geçtiğimiz hafta yayımlanan programda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sürekli olarak “şahsım” kelimesini kullanması da hem yerli hem de yabancı aktörlerin bir kez daha TCMB’nin bağımsızlığını sorgulamasına neden oldu.Deutsche Welle’den Erdal Sağlam, uluslararası piyasalar dahil olmak üzere herkesin TCMB yönetimindeki aktörlerin liyakatinin şaibeli olduğu konusunda hemfikir olduğunu iddia ediyor. BBC’ye açıklamalarda bulunan analist Tim Ash ise yabancı yatırımcılar arasında TCMB’nin bağımsızlığı gibi bir inancın söz konusu olmadığını ve Türk lirasının değer kaybetme eğiliminin tersine dönmesinin beklenmediğini belirtiyor.Yabancı ve yerli yatırımcılar: Gelişmekte olan ekonomiler uzmanı Piotr Matys’e göre, Erdoğan’ın TCMB üzerinde etkisi olduğu sürece yabancı yatırımcılar TL varlıklarından kaçınmaya devam edecek. Türk lirası ve varlıklarına olan iştahsızlık, sadece yabancı yatırımcılar için geçerli değil. Hem bireysel hem de tüzel yerli yatırımcılar, Türk lirasından ziyade yabancı para birimlerini özellikle de doları tercih ediyor. TCMB tarafından açıklanan son verilere göre, bir önceki hafta yurtiçi yerleşik hesapların dolar mevduatı 354 milyon dolar arttı. Politika faizinin düşmesiyle reel negatif faiz getirisi sağlayan TL mevduatlarına para yatırılmaması ve daha çok güven veren yabancı varlıklara yatırım yapılması TL’ye olan talebi azaltarak para birimini iyice zayıflatıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Küresel etkiler</h2>Çoğu ülkede karantina kurallarının gevşetilmesi ve özellikle ABD ve AB’nin başarılı aşılama programları ile normalleşme sürecine girmesi, tüketimi teşvik ederek ve buna bağlı olarak tedarik zincirinde aksamalara neden olarak özellikle ABD ve AB’de enflasyon beklentilerini yükseltti ve piyasalarda paniğe neden oldu. Bu panik, enflasyonu kontrol altına alabilmek adına piyasalarda Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) faiz artırımına gitmesi gibi bir beklentiyi de beraberinde getirdi. Buna paralel olarak ABD Hazine Bakanı Janet Yellen “ekonominin fazla ısınmadığından emin olmak için” faiz artırımının gerekli olabileceğini doğruladı. Faiz artırımı beklentisinin güçlenmesi ve küresel piyasalardaki para bolluğu döneminin yavaş yavaş sona ermesi ise dolar ve avro gibi para birimlerinin değerlenmesine, dolayısıyla TL’nin daha fazla değer kaybetmesine neden oluyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki, faiz indirimine gidilirse ne olur?</h2>Koç Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Selva Demiralp, vakitsiz ve ekonomik göstergelere zıt düşecek maceracı faiz indirimlerinin TL’yi olası dolarizasyon potansiyeli dolayısıyla olumsuz yönde etkilediğini ve piyasa faizini yükselttiğini <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-57328838" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade ediyor</a>. Demiralp, ek olarak asıl görevi fiyat istikrarını sağlamak olan TCMB’nin zamansız faiz indirimine gitmesinin enflasyonu iyice çığırından çıkarması ihtimaline de değiniyor. Jason Tuvey ise faiz indiriminin kısa vadede ekonomiyi büyüteceğini ifade ederken enflasyon beklentilerini bulanıklaştıracağına dikkat çekiyor.

Pareto

Geçtiğimiz hafta Türk lirası, dolar karşısında tüm zamanların en düşük seviyesi olan 8,80'in üstünü gördü.

Dolar/lira kurunda yeni zirve

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının hazırladığı Enflasyon Raporu 2021 – II, gerçekleştirilen çevrim içi bilgilendirme toplantısında TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu tarafından tanıtıldı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2021 yıl sonu enflasyon tahmini, 2,8 puan artışla %9,4’ten %12,2’ye yükseltildi.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2022 yıl sonu enflasyon tahmini ise yarım puan artışla %7,5 olarak güncellendi.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nisan ayında enflasyon verisinin %17 seviyesinde zirveye erişip sonrasında aşağı yönlü seyredeceği tahmin ediliyor.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yukarı yönlü güncellemenin kaynakları neler?</h2>Tahmin güncellemesinin kaynakları incelendiğinde; 2,8 puanlık güncellemenin 1,8’lik kısmını, Türk lirası cinsinden ithalat fiyatları (döviz kuru, petrol ve ithalat fiyatları dâhil) oluşturuyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2021’in ilk çeyreğinde iktisadi faaliyetler ve kredi piyasasındaki canlılık neticesinde talep koşulları enflasyonist düzeyde seyrini sürdürüyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Belirli sektörlerdeki arz kısıtları, ithalat fiyatları ve döviz kurundaki gelişmeler de üretici enflasyondaki yükselişi destekliyor.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Merkez Bankası ne hedefliyor?</h2>Toplantının temel vurgusu, enflasyonda kalıcı düşüşe işaret eden göstergeler oluşana kadar fiyat istikrarı odaklı sıkı para politikası duruşunun sürdürüleceği üzerineydi. Salgın etkisiyle 2020’nin üçüncü çeyreğinden bu yana enflasyonist düzeylerde seyreden çıktı açığının, bu yılın üçüncü çeyreğinden itibaren dezenflasyon sürecine katkı vermesi bekleniyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Toplantı ve rapora dair yorumlar</h2>Toplantının düzenleniş biçimi, içerik ve Başkan Kavcıoğlu’nun gelen sorular karşısındaki performansı eleştirilerin odağındaydı:<a fr-original-style="" href="https://twitter.com/mahfiegilmez/status/1387761921202532362" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İktisatçı Mahfi Eğilmez</a>:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Sıkı para politikası uygulamanız için önce paranız olacak, sonra bir politikanız olacak ve en sonunda da o politikayı sıkacaksınız. Napolyon'un dediği gibi para yoksa gerisini saymayın.”</blockquote><a fr-original-style="" href="https://ugurses.net/2021/04/29/kavcioglunun-cekindigi-sorular/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Ekonomi yazarı Uğur Gürses:</a><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“…Diğer ekonomist ve gazetecilerin sorularına da önceden hazırlık yapıldığı belli olan önündeki yazılı metinlerden yanıtladı. Belli idi ki, hazırlık yapılmamış sorulardan kaçınmak istendi.”</blockquote>

Şahap Kavcıoğlu ile ilgili hikayeler