Dolar/lira kurunda yeni zirve

Oğuzhan Aydın

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

Geçtiğimiz salı günü, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuk olduğu bir televizyon programında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Şahap Kavcıoğlu ile görüştüğünü ve “şahsının faiz iddiası” olarak politika faizinin ilerleyen aylarda düşürülmesinin şart olduğunu belirtmesi üzerine Türk lirası, dolar karşısında tüm zamanların en düşük seviyesi olan 8,80’in üstünü gördü. Programın ardından Kavcıoğlu, TCMB’nin enflasyonla başa çıkabilmek için koşullar el vermedikçe hâlihazırdaki faiz politikalarını izlemeye devam edeceğini açıklayarak piyasaları bir nebze de olsa rahatlattı. Böylece Türk lirası, yıl başından bu yana %16’ya varan bir değer kaybı yaşayarak gelişmekte olan ülkelerin para birimleri arasında en çok değer kaybeden para birimi oldu.

Yerel etkiler

Piyasaların programda yapılan açıklamalara bu denli büyük bir tepki vermesinin birden fazla nedeni var; ancak TCMB’nin bağımsızlığına dair endişelerin artması en büyük neden olarak öne çıkıyor.

TCMB’nin bağımsızlığı: Türkiye’de son iki yılda TCMB başkanlığı koltuğuna Murat Çetinkaya, Murat Uysal, Naci Ağbal ve son olarak mart ayında göreve gelen Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu olmak üzere tam dört farklı isim oturdu. Normal şartlarda görev süreleri, dört yıl olarak belirlenen başkanların her birinin görev süreleri dolmadan Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından imzalanan kararnameler ile görevden alınması, “merkez bankasının bağımsızlığı” tartışmalarını gündeme getirdi. Geçtiğimiz hafta yayımlanan programda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sürekli olarak “şahsım” kelimesini kullanması da hem yerli hem de yabancı aktörlerin bir kez daha TCMB’nin bağımsızlığını sorgulamasına neden oldu.

Deutsche Welle’den Erdal Sağlam, uluslararası piyasalar dahil olmak üzere herkesin TCMB yönetimindeki aktörlerin liyakatinin şaibeli olduğu konusunda hemfikir olduğunu iddia ediyor. BBC’ye açıklamalarda bulunan analist Tim Ash ise yabancı yatırımcılar arasında TCMB’nin bağımsızlığı gibi bir inancın söz konusu olmadığını ve Türk lirasının değer kaybetme eğiliminin tersine dönmesinin beklenmediğini belirtiyor.

Yabancı ve yerli yatırımcılar: Gelişmekte olan ekonomiler uzmanı Piotr Matys’e göre, Erdoğan’ın TCMB üzerinde etkisi olduğu sürece yabancı yatırımcılar TL varlıklarından kaçınmaya devam edecek. Türk lirası ve varlıklarına olan iştahsızlık, sadece yabancı yatırımcılar için geçerli değil. Hem bireysel hem de tüzel yerli yatırımcılar, Türk lirasından ziyade yabancı para birimlerini özellikle de doları tercih ediyor. TCMB tarafından açıklanan son verilere göre, bir önceki hafta yurtiçi yerleşik hesapların dolar mevduatı 354 milyon dolar arttı. Politika faizinin düşmesiyle reel negatif faiz getirisi sağlayan TL mevduatlarına para yatırılmaması ve daha çok güven veren yabancı varlıklara yatırım yapılması TL’ye olan talebi azaltarak para birimini iyice zayıflatıyor.

Küresel etkiler

Çoğu ülkede karantina kurallarının gevşetilmesi ve özellikle ABD ve AB’nin başarılı aşılama programları ile normalleşme sürecine girmesi, tüketimi teşvik ederek ve buna bağlı olarak tedarik zincirinde aksamalara neden olarak özellikle ABD ve AB’de enflasyon beklentilerini yükseltti ve piyasalarda paniğe neden oldu. Bu panik, enflasyonu kontrol altına alabilmek adına piyasalarda Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) faiz artırımına gitmesi gibi bir beklentiyi de beraberinde getirdi. Buna paralel olarak ABD Hazine Bakanı Janet Yellen “ekonominin fazla ısınmadığından emin olmak için” faiz artırımının gerekli olabileceğini doğruladı. Faiz artırımı beklentisinin güçlenmesi ve küresel piyasalardaki para bolluğu döneminin yavaş yavaş sona ermesi ise dolar ve avro gibi para birimlerinin değerlenmesine, dolayısıyla TL’nin daha fazla değer kaybetmesine neden oluyor.

Peki, faiz indirimine gidilirse ne olur?

Koç Üniversitesi Öğretim Görevlisi Prof. Selva Demiralp, vakitsiz ve ekonomik göstergelere zıt düşecek maceracı faiz indirimlerinin TL’yi olası dolarizasyon potansiyeli dolayısıyla olumsuz yönde etkilediğini ve piyasa faizini yükselttiğini ifade ediyor. Demiralp, ek olarak asıl görevi fiyat istikrarını sağlamak olan TCMB’nin zamansız faiz indirimine gitmesinin enflasyonu iyice çığırından çıkarması ihtimaline de değiniyor. Jason Tuvey ise faiz indiriminin kısa vadede ekonomiyi büyüteceğini ifade ederken enflasyon beklentilerini bulanıklaştıracağına dikkat çekiyor.