<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocukların Korunmasının Güvencesi</h3>Anayasa, çocukların korunmasını özel olarak güvence altına alıyor. Anayasa md. 41 uyarınca “Devlet … çocukların korunması … için gerekli tedbirleri alır, … Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir… Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.” Anayasa ayrıca muhtaç çocukların topluma kazandırılması için tedbir alınmasını ve çocuklar için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağını da öngörmüş durumda. Tabii çocuklar yalnızca içinde “çocuk” geçen hükümlerle korunmuyor. Diğer temel hak ve özgürlüklerden de diğer herkes gibi, hatta eğitim hakkı gibi haklardan daha öncelikli yararlanıyorlar (yararlanmaları gerekiyor).Anayasanın verdiği görev doğrultusunda çocuk haklarının farklı mevzuatlarda düzenlendiğini de görüyoruz. 5395 s. Çocuk Koruma Kanunu veya çocukların korunması görevini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na veren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi bu mevzuatlardan bazıları.Çocukların korunması bakımından önemli güvenceler sağlayan uluslararası sözleşmeler de var. Bu sözleşmelerden Lanzarote Sözleşmesi olarak bilinen Çocukların Cinsel Suistimal ve Cinsel İstismara Karşı Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ni anmak gerek. Bu sözleşmeyi özel olarak anıyorum çünkü bu sözleşme de belirli gruplar tarafından belirli aralıklarla hedef alınıyor. “İstanbul Sözleşmesi ne ki asıl Lanzarote Sözleşmesine bak!” başlıklı haberlerin ve bunların etki alanlarının takipçisi olmak <a fr-original-style="" href="https://www.istiklal.com.tr/haber/istanbul-sozlesmesi-ne-ki-asil-lanzarote-sozlesmesine-bak/535379" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">lazım</a>.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuklar Korunuyor mu?</h3>Bu yazının temel konusu bu soru. Bu soru benim aklıma üç alt koruma alanını getiriyor: çocukların yaşamı, çocukların beslenmesi ve çocukların eğitimiÇocukların yaşamıBebek/çocuk ölümleri dünya genelinde 2023 yılında bile çözülememiş bir sorun. Dünya geneline baktığımızda bu sorun Türkiye’de yaygın gözükmüyor. Bu konuda ilerleme de göstermiş durumdayız ve bu sevindirici.Fakat yaşam hakkı konusunda üzücü verilerimiz de var. 2022 tarihli bir habere göre son 9 yılda 571 çocuğun iş kazasında <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2022/gundem/turkiyedeki-cocuk-isci-sayisi-2-milyonu-buldu-7490095/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ölmesi</a> ve İSİG Meclisi <a fr-original-style="" href="https://isigmeclisi.org/20824-2022-yilinda-en-az-1843-isci-is-cinayetlerinde-hayatini-kaybetti" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">raporuna</a> göre 2022 yılında en az 64 çocuk işçinin hayatını kaybetmesi, işçi olmak durumunda bıraktığımız çocuklarımızın hayatını yeteri kadar koruyamadığımızın göstergesi. İş cinayetleri tablosu vahim olan ve bununla mücadele etmemiz gereken ülkemizde bu tablolarda çocukların yer alması da onların yaşam hakları bakımından ayrıca düşünmemiz gereken bir husus.Deprem sonrasında çocuklara ulaşamamamız da çocukların yaşamı bakımından ele alınması gereken bir sorun. Kayıp depremzede çocuk sayısının bine yaklaştığı iddiası, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı’nın “çocukların önemli bir kısmının sağlık kuruluşlarında olduğunu varsaydıkları”nı <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/kayip-cocuklar-nerede-2056695" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmesi&nbsp;</a>ya da üzerlerinde ne kadar denetim olduğu şüphe uyandıran cemaatlerin binden fazla depremzede çocuğun kendi cemaatlerinde olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/cocuklar-menzil-cemaati-ne-teslim-423942" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklaması&nbsp;</a>da "Çocuklar yaşıyor mu?" ya da "Nasıl ve nerede yaşıyor?" sorularının yetkili makamlara her gün iletilmesi gerektiğini gösteren bilgiler.Çocukların yaşamı dediğimiz yalnız nefes alabilmesi ya da kayıp olup olmaması da değil. Vücut bütünlüklerinin korunması da buna dahil. 2022 yılında hepimizin içini acıtan istismar haberleri ve daha önceki bir yazımda paylaştığım üzere 2021 yılında çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin 16.161 mahkumiyet kararı verilmiş <a fr-original-style="" href="https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/310520221416422021H%C4%B0ZMETE%C3%96ZELK%C4%B0TAP.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olması</a> çocuklarımızı bu bakımdan da koruyamadığımızı gösteriyor.Çocukların beslenmesi2022 yılında <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/2022-de-dunyada-gida-fiyatlari-yuzde-1-geriledi-turkiye-de-yuzde-77-artti-2322780" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gıda fiyatlarının</a> “TÜİK verilerine göre” %76,8 artması ama gelir artışlarının bu oranlarından yanından geçmemesi ailelerin ve dolayısıyla çocukların gıdaya erişimde sorun yaşadığının/yaşayacağının göstergesiydi. Beklenen oldu, biz çocukların okullara aç gittiği ve bazı çocukların bu yüzden bayıldığı haberlerini üzülerek <a fr-original-style="" href="https://www.evrensel.net/haber/470457/chpli-aydogan-okullarda-acliktan-bayilan-cocuklarin-olmasi-utanctan-baska-nedir" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">okuduk</a>.Bazı kişilerin “münferit” olarak değerlendirmeye çalıştığı ya da başka sebeplerle açıklamaya çalıştığı bu haberlerin doğruluğunu da TÜİK tarafından yayımlanan Türkiye Çocuk Araştırması 2022 Raporu ile bir nevi teyit etmiş <a fr-original-style="" href="https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Cocuk-Arastirmasi-2022-49744" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olduk</a>. Bu rapora göre ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekleri her gün tüketenlerin oranı %62,4. Bu rakam meyve söz konusu olduğunda %50,5, peynir ve yoğurt gibi gıdalar söz konusu olduğunda %57,8, sebze söz konusu olduğunda %33, tavuk ve balık gibi gıdalar söz konusu olduğunda ise %12,7. Yani anlayacağınız, sağlıklı yaşamaya çalışanların tutturmaya çalıştığı “dengeli tabaklar” bu ülkenin çocuklarının önemli bir kısmı için mümkün değil. Yani biz çocukların beslenmesi konusunda da olması gerekenin gerisindeyiz. Bu arada Milli Eğitim Bakanlığı’nın 5 milyon öğrenciye bir öğün ücretsiz beslenme verilmesi <a fr-original-style="" href="https://www.meb.gov.tr/ogrencilere-ucretsiz-yemek-verilmesi-ile-ilgili-hazirlik-toplantisi-yapildi/haber/28874/tr" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kararı</a> buna kısa vadede bir çözüm oluşturabilir. Bu vesileyle bir öğün ücretsiz yemek fikrini dile getiren sivil topluma ve siyasetçilere teşekkür etmiş olalım.Bu arada beslenme, çocukların fiziksel gelişimlerini doğrudan etkilediği için aslında çocukların yaşamı altında da yer alabilirdi. Fakat çoğu kişinin gözden kaçırdığı husus beslenmenin çocukların eğitimi gibi diğer konularla da alakalı olması. Bu yüzden de bu konuya yaşam ve eğitim arasında yer vermek istedim. Siz okula aç giden çocuğun eğitimden verim alabileceğini gerçekten düşünüyor musunuz?Çocukların eğitimiEğitim Reformu Girişimi’nin 2022 Eğitim İzleme <a fr-original-style="" href="https://www.egitimreformugirisimi.org/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Raporu</a> okullaşma oranının arttığını ve bu yönde olumlu gelişmeler olduğunu gösteriyor. Fakat buna rağmen 2021-2022 yılında zorunlu eğitim kapsamındaki 570 binden fazla çocuğun eğitim dışında olduğu tespit edilmiş. Yani okula gitmesi gereken bu çocuklar okulda değil. Çocuk işçi sayısının 2 milyonu <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2022/gundem/turkiyedeki-cocuk-isci-sayisi-2-milyonu-buldu-7490095/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulması</a> ya da İSİG Meclisi raporuna göre çocuk işçiliğin daha 4 yaşında başlıyor <a fr-original-style="" href="https://isigmeclisi.org/20824-2022-yilinda-en-az-1843-isci-is-cinayetlerinde-hayatini-kaybetti" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olması</a> da bazı çocukların eğitim yerine geçim derdine düştüğünün ve dolayısıyla çocukların eğitiminde başarısız olduğumuzun göstergesi.Eğitime erişenlerin gerçekten nitelikli eğitim alıp almadığı da ayrı bir soru. Türkiye’nin eğitim karnesinin zayıf olduğunu daha önce de yazmıştım. Türkiye’den yaklaşık 7000 öğrencinin katıldığı PISA olarak bilinen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (Programme for International Student Assessment) 2018 <a fr-original-style="" href="https://www.oecd.org/pisa/publications/PISA2018_CN_TUR.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sonuçlarına</a> göre Türkiye okuma, matematik ve fen bilimlerinde OECD ortalamalarının altında kalmış durumda. PISA değerlendirmelerindeki üzücü noktalardan biri de sosyo-ekonomik durumun öğrenci başarıları ile ilişkisi. Bu da fırsat eşitliğinin sağlanması konusunda geride olduğumuzu gösteriyor.Eğitim yalnızca okulda aldığınız eğitim veya bunun niteliği ile ilgili de değil. Bireysel olarak çocukların kendilerini geliştirebilecekleri imkânlar sağlanması da gerekiyor. TÜİK’in açıkladığı rapora göre çocukların sinema ve/veya tiyatroya giden çocukların oranı yalnızca %39,1. Bunun temel sebepleri maddi koşullar ve yakınlarında sinema/tiyatro bulunmaması, bu da çocuklara ders dışında kendilerini geliştirme imkânlarının yeteri kadar sunulmadığı yorumuna yol açabilir. Sinema/tiyatro gibi çocukların gelişimine katkı sağlayabilecek bu faaliyetlerin lüks sayılması da ders dışı imkânların sınırlılığının bir örneği.Umarım çocukların karşılaştıkları tüm bu sorunlar önceliklendirilir ve bir an önce çözüme kavuşturulur. Böylece tüm çocuklar bayramı layıkıyla kutlayabilir.

Günebakan

Güvenceler korunuyor mu?

Çocukların Korunması

Bulgaristan Anayasa Mahkemesi, beklentilere paralel olarak anayasadaki "sex" teriminin toplumsal cinsiyete karşılık gelen "gender" olarak değil, yalnızca biyolojik cinsiyeti tanımlayan anlamıyla anlaşılması gerektiğine hükmetti. Mahkeme ayrıca biyolojik cinsiyet "kadının" "annenin" sosyal rolüyle ilişkilendiğini de söyledi.Karar, Mart 2020'de ülkedeki Yüksek Mahkeme'nin Anayasa Mahkemesi'ne yönelttiği, gender/sex&nbsp;terimlerini anayasa bağlamında tanımlaması talebinin ardından geldi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne anlama geliyor?</h2>Transların yasal statüsünün mevzuattaki değişikliklerle çözülebileceğine yönelik ifadenin de yer aldığı bu kararla Bulgaristan kurumlarının, vatandaşların kendi kaderlerini biyolojik cinsiyetlerinden farklı bir cinsiyette tayin etme hakkını kabul etmek zorunda olmadığı kesinleşmiş oldu. Biyolojik cinsiyet/toplumsal cinsiyet yorumlamasında farklı yaklaşımlara sahip olabilen Bulgaristan mahkemeleri, kimliklerdeki cinsiyet bilgisini değiştirme talepleri hakkında farklı kararlar verebiliyordu.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler olmuştu?&nbsp;</h2>İstanbul Sözleşmesi olarak bilinen Kadına Yönelik Şiddet ve Ev İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi'nde "kadına karşı şiddet" ifadesinden&nbsp;"toplumsal cinsiyete dayalı tüm şiddet eylemlerinin anlaşılacağı"&nbsp;belirtiliyordu. Bulgaristan'da milliyetçi parti 2018'de"eş cinsel evliliğin önünü açacağı ve üçüncü bir cinsiyeti tanıyacağı" gerekçeleriyle İstanbul Sözleşmesi karşıtı bir kampanya başlatmıştı. Bulgaristan Ağustos 2018'de İstanbul Sözleşmesi'nin anayasaya aykırı olduğuna karar vermişti.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tepkiler</h2>Sivil toplum kuruluşu Deystvie'den avukat Denitsa Ivanova kararın "son derece hayal kırıklığı" olduğunu söyledi ve kadının rolünün anne olarak kabul edilmesini "cinsiyetçi ve modası geçmiş"&nbsp;bir görüş olarak yorumladı.Bulgar Sosyalist Partisi (BSP) lideri Kornelia Ninova da kariyerinde hep ülkedeki sol partiler tarafından da eleştirilen İstanbul Sözleşmesi ve "toplumsal cinsiyet ideolojisi" konularında baskı hissettiğini vurgulayarak partisinin sol görüşlerinin ve sosyal olarak muhafazakâr duruşunun bu konuda herhangi bir tutarsızlık yaratmadığını söyledi.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başka?</h2>Diğer yandan aynı gün ABD tarihinde ilk kez cinsiyet bölümünde "X" yazan pasaportlar hazırlandığı duyuruldu. Almanya tarihinde ilk kez translar milletvekili seçilerek parlamentoya girdi. Temmuz ayında Arjantin Devlet Başkanı Alberto Fernandez de "Devlet, vatandaşların cinsiyetiyle ilgilenmemeli" diyerek nüfus cüzdanlarında ikili cinsiyet sınıflandırmasına son verildiğini duyurmuştu.&nbsp;Peki, bu yaklaşım ve uygulama farkları nereden kaynaklanıyor?&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Perspektif</h2>Bulgaristan’daki kararın arka planına dair görüşlerini Aposto!’yla paylaşan insan hakları savunucusu&nbsp;Marsel Tuğkan, örgütlenen ve taleplerini daha yüksek sesle ortaya koyan feminist ve LGBTİ+ hareketlerin toplumları, kültürleri, yasa ve kanunları da değiştirebildiğini savunuyor. Tuğkan’a göre ABD’nin bu kararı, 50 yıllık örgütlü bir mücadelenin ürünü olarak ortaya çıkıyor.Tabii diğer yandan bu direniş ve kazanımlar, bu hareketlerin değerlerine karşı örgütlenmelere de sebep oluyor.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bu da sıklıkla sağ popülist iktidarların cesaretlendirdiği, örgütlenmelerinin önünün açıldığı ve de finansal ve söylemsel olarak desteklendiği grupların yükselttiği bir söylem. Bulgaristan’daki karar da feminist ve LGBTİ+ hareketinin kazanımlarından rahatsız olmanın bir sonucu aslında.”</blockquote>Tuğkan’a göre sağ popülist liderlerin en bilinenlerinden biri olan Viktor Orban’ın Macaristan’da akademide toplumsal cinsiyet konusunun çalışılmasını yasaklaması ve cinsiyet uyum sürecinin translar için zorlaştırılması, Brüksel’in büyük baskısı ve finansal tehditleriyle geri adım atılan Polonya’daki LGBTİ+ Free Zone uygulaması gibi örnekler de bu durumun bir yansıması olarak öne çıkıyor.“Bu eğilimleri Rusya, Türkiye, Macaristan, Polonya ve Brezilya gibi popülist liderlerin olduğu pek çok ülkede görüyoruz.”&nbsp;diyen Tuğkan, İstanbul Sözleşmesi’nden çekilen Türkiye’ye ilişkin aşağıdaki yorumları paylaşıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 206, 20); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Feminist ve LGBTİ+ hareketlerinin derdi en temelde eşitlenmek. Bu da Türkiye’nin kendi anayasası ve imzacısı olduğu sözleşmelerle çelişmeyen bir talep. İnsan hakları bir devlet başkanının, siyasi partinin ya da bir grubun kendi öznel değer ve yargılarına göre yorumlayabileceği bir şey değil. İktidarda kalabilmek için toplumu kutuplaştırmak adına kullanılabilecek bir politika hiç değil. İnsan hakları meselesi evrensel bir olgudur ve insanlığın kendi öz birikiminden gücünü alır. Bu birikimin erozyona uğraması farklı derecelerde de olsa herkesin hak ve özgürlüklerini tehdit ediyor.</blockquote>

Avrupa Konseyi Sözleşmesi ile ilgili hikayeler