Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB), ekim ayının ardından kasımda da faiz indirimine gitmesi dolar/TL kurunda ciddi yükselişlere neden oldu. Perşembe günü gerçekleştirilen Para Piyasası Kurulu’nda (PPK) politika faizi, 100 baz puan indirimle %15’e düşürülürken dolar/TL kuru tarihinde ilk kez 11 lirayı aştı.Haftayı geriye saralım:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">12 Kasım Cuma:&nbsp;Dolar, tarihinde ilk kez psikolojik sınır olan 10 seviyesinin üstüne çıktı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">17 Kasım Çarşamba: Yeni haftaya rekorla başlayan kur, çarşamba günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Görevde olduğum sürece faizle mücadelemi sürdüreceğim,” açıklamasından sonra “faiz indirimi” beklentisiyle 10,63’ü gördü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">18 Kasım Perşembe: PPK’nın kararından önce 10,97 TL’ye kadar çıkan dolar, faizin indirilmesinin ardından 11,30’un üzerini gördü. Avro ise 12,50 TL’yi aştı.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2021/10/0/1637486285248.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hazırlayan: Taylan Kurt<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne anlama geliyor?</h3>Türk lirası, Kasım 2021’de dolara karşı %11 değer kaybederek gelişmekte olan para birimleri arasında en kötü performansı sergileyen para birimi oldu. Haftalık bazda kayıp, %8 seviyesinde gerçekleşti. BBC’ye açıklamalarda bulunan ekonomistlere göre, TL’nin altı hafta üst üste değer kaybetmesi bir “kur krizi” ile karşı karşıya olunduğunu gösteriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden yükseliyor?</h3>Negatif ayrışma: Hâlihazırda tüm dünyada, enflasyonist baskılar nedeniyle artan bir faiz ortamı var. ABD’de Fed’in faiz artırım söylemlerine paralel olarak dolar güçlenirken özellikle gelişmekte olan ülkelerde merkez bankaları faiz artırımına gidiyor. Bloomberg’ün analizine göre, eylül başından bu yana 19 merkez bankası faiz artışına gitti. Son dönemde faiz artışına giden ülkelerden birkaçı şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Macaristan, faiz oranını 30 baz puan yükselterek %1,80'den %2,10'a çıkardı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeni Zelanda, ekim ayında 7 yıl sonra ilk kez politika faizini 25 baz puan artırarak %0,50’ye çıkarırken kasımda da ikinci kez faiz artırması bekleniyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Polonya,&nbsp;enflasyon artışını frenlemek amacıyla politika faizini 75 baz puan artırarak %1,25’e çıkardı.</li></ul>Enflasyon tedirginliği:&nbsp;Türkiye’de enflasyon, ekim ayı itibarıyla yıllık bazda %19,89 seviyesine ulaştı. Dolayısıyla son faiz indirimiyle, enflasyon ve politika faizi arasındaki makas 4,89 puana çıktı. Enflasyonun daha da yükseleceğine dair beklentiler, halk arasında dolar yatırımının “enflasyona karşı bir kalkan” görevi görmesine neden oluyor. Öte yandan, enflasyondaki yükseliş, dolar yatırımlarını artırırken kurdaki hareketler, endeksteki gıda, konut, ulaşım gibi birçok kalemin fiyatlarının yükselmesine neden oluyor.Bağımsızlık tartışmaları:&nbsp;TL’nin dolar karşısında değer kaybetmesinin bir diğer nedeni olarak TCMB’nin bağımsızlığı tartışmaları öne çıkıyor. “Faiz sebep, enflasyon sonuçtur,”&nbsp;anlayışını sık sık dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın söylemlerinin, faiz indirimlerinde ve dolayısıyla artan dolar kurunda etkili olduğu düşünülüyor. İsviçre merkezli banka Swissquote’dan İpek Özkardeşkaya, Türkiye'de kur krizinden ziyade bir Merkez Bankası bağımsızlık krizi olduğunu düşünüyor ve ekliyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Para politikası kararları, siyasi güçlerin gölgesinde kalıyor. Kur 10, 12, 20 ve hatta daha da üzerine çıkabilir. Dolardaki yükselişin hızını, piyasanın güveninin tekrar ne zaman kazanılacağı belirleyecek.”</blockquote>

Pareto

Doların tarihi haftası

Tarihleri bir hafta geriye saralım. Dolar/TL kuru, geçtiğimiz haftaya 8,96’dan başlamıştı. Hafta içinde yaşanan gelişmeler; kurun haftalık bazda %3,26, aylık bazda ise %10 yükselerek haftayı 9,27’den kapatmasına neden oldu. Piyasalarda tüm gözler, 21 Ekim’de gerçekleşecek Para Piyasası Kurulu’na (PPK) çevrilmiş durumda. Faiz indirimine gidilmesi durumunda dolar/TL kurunun 9,50’nin üzerini test etmesi bekleniyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler oldu?</h3>Dolardaki yükseliş, Mart 2020’de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nda (TCMB) yaşanan başkan değişikliğinden bugüne “istikrarlı” bir şekilde sürüyor; ancak asıl ivmenin son bir ayda yaşandığını söylemek mümkün. TCMB, eylül ayında piyasa beklentilerinin aksine politika faizini 100 baz puan indirerek %18’e çekmişti. Faiz kararı öncesi 8,30 TL’den işlem gören dolar, o gün içinde 8,80’e yükseldi.Son bir haftada yaşanan gelişmeler ise dolarda alımları hızlandırdı:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">11 Ekim: TCMB Başkanı Şahap Kavcıoğlu, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda yaptığı konuşmada, “Küresel gelişmelere bakınca kurun bizim faiz indirimimizle ilgisi olmadığını görüyoruz,” açıklamasında bulundu. Açıklamanın ardından dolar/TL kuru, 9 TL seviyesini aştı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">13 Ekim: Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve TCMB Başkanı Kavcıoğlu bir görüşme gerçekleştirdi ve 3 Para Politikası Kurulu üyesi görevden alındı. Kararın ardından dolar/TL, 9,18’in üzerini test ederek yeni bir rekor kırdı.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><img src="https://images.aposto.com/2021/9/0/1634496801089.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.02" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></h3>Hazırlayan:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/taylan-kurt-34049368/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Taylan Kurt</a><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Negatif ayrışma</h3>Türkiye'deki durumun aksine dolar, ABD’de önceki hafta açıklanan Tarım Dışı İstihdam verisinin beklentilerin altında gelmesi ve enflasyonun %5,40 olarak açıklanmasının ardından küresel piyasalarda değer kaybetti. Son bir haftada, birçok gelişmekte olan ülke para birimleri dolar karşısında değer kazandı.Hâlihazırda TL, son bir yılda %19,07 ile dolar karşısında en çok değer kaybeden para birimi konumunda bulunuyor. TL’yi, %15,13 ile Arjantin pesosu ve %13,78 ile Şili pesosu takip ediyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi ne olacak?</h3>Dolar/TL’deki yükselişin devam edip etmemesinde 21 Ekim’de PPK’den çıkacak faiz kararının etkili olacağı düşünülüyor. Beklentiler, 50 baz puanlık indirime gidileceği yönünde. 75 baz puanlık indirime gidilmesi durumunda doların 9,30 seviyelerini göreceği, 100 baz puanlık indirimde ise 9,50’nin üzerini test edeceği tahmin ediliyor. Faizin sabit bırakılması halinde ise kurun 9 TL’nin altına düşmesi bekleniyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Yabancı bankalar yılsonu dolar kuru tahminlerini 9,3 TL’ye yükseltmişlerdi. Şimdi ise dolar kurunun ne zaman 10 TL’yi aşacağını konuşuyoruz. Yıl sonuna gelindiğinde artık 10 TL’nin üzerinde bir dolar kuru göreceğimiz beklentisi yüksek.” – Erdal Sağlam</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Gelişen ülkeler Fed olayına parasal sıkılaşma şeklinde yaklaşırken TCMB, istisnai durumla faiz indirme isteğinde. Dolayısıyla, düşük getirili bir liranın kazanması gibi bir beklenti içinde değiliz. TCMB’nin faiz indirimlerine yüksek enflasyona rağmen devam etmesi liranın aşınmasını hızlandırabilir ve döviz kurunun daha da yükselmesine neden olabilir.” - Tera Yatırım Ekonomisti Enver Erkan</blockquote>

Para Piyasası Kurulu ile ilgili hikayeler