Doların tarihi haftası

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB), ekim ayının ardından kasımda da faiz indirimine gitmesi dolar/TL kurunda ciddi yükselişlere neden oldu. Perşembe günü gerçekleştirilen Para Piyasası Kurulu’nda (PPK) politika faizi, 100 baz puan indirimle %15’e düşürülürken dolar/TL kuru tarihinde ilk kez 11 lirayı aştı.

Haftayı geriye saralım:

• 12 Kasım Cuma: Dolar, tarihinde ilk kez psikolojik sınır olan 10 seviyesinin üstüne çıktı.
• 17 Kasım Çarşamba: Yeni haftaya rekorla başlayan kur, çarşamba günü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın “Görevde olduğum sürece faizle mücadelemi sürdüreceğim,” açıklamasından sonra “faiz indirimi” beklentisiyle 10,63’ü gördü.
• 18 Kasım Perşembe: PPK’nın kararından önce 10,97 TL’ye kadar çıkan dolar, faizin indirilmesinin ardından 11,30’un üzerini gördü. Avro ise 12,50 TL’yi aştı.

Hazırlayan: Taylan Kurt

Ne anlama geliyor?

Türk lirası, Kasım 2021’de dolara karşı %11 değer kaybederek gelişmekte olan para birimleri arasında en kötü performansı sergileyen para birimi oldu. Haftalık bazda kayıp, %8 seviyesinde gerçekleşti. BBC’ye açıklamalarda bulunan ekonomistlere göre, TL’nin altı hafta üst üste değer kaybetmesi bir “kur krizi” ile karşı karşıya olunduğunu gösteriyor.

Neden yükseliyor?

Negatif ayrışma: Hâlihazırda tüm dünyada, enflasyonist baskılar nedeniyle artan bir faiz ortamı var. ABD’de Fed’in faiz artırım söylemlerine paralel olarak dolar güçlenirken özellikle gelişmekte olan ülkelerde merkez bankaları faiz artırımına gidiyor. Bloomberg’ün analizine göre, eylül başından bu yana 19 merkez bankası faiz artışına gitti. Son dönemde faiz artışına giden ülkelerden birkaçı şöyle:

• Macaristan, faiz oranını 30 baz puan yükselterek %1,80'den %2,10'a çıkardı.
• Yeni Zelanda, ekim ayında 7 yıl sonra ilk kez politika faizini 25 baz puan artırarak %0,50’ye çıkarırken kasımda da ikinci kez faiz artırması bekleniyor.
• Polonya, enflasyon artışını frenlemek amacıyla politika faizini 75 baz puan artırarak %1,25’e çıkardı.

Enflasyon tedirginliği: Türkiye’de enflasyon, ekim ayı itibarıyla yıllık bazda %19,89 seviyesine ulaştı. Dolayısıyla son faiz indirimiyle, enflasyon ve politika faizi arasındaki makas 4,89 puana çıktı. Enflasyonun daha da yükseleceğine dair beklentiler, halk arasında dolar yatırımının “enflasyona karşı bir kalkan” görevi görmesine neden oluyor. Öte yandan, enflasyondaki yükseliş, dolar yatırımlarını artırırken kurdaki hareketler, endeksteki gıda, konut, ulaşım gibi birçok kalemin fiyatlarının yükselmesine neden oluyor.

Bağımsızlık tartışmaları: TL’nin dolar karşısında değer kaybetmesinin bir diğer nedeni olarak TCMB’nin bağımsızlığı tartışmaları öne çıkıyor. “Faiz sebep, enflasyon sonuçtur,” anlayışını sık sık dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın söylemlerinin, faiz indirimlerinde ve dolayısıyla artan dolar kurunda etkili olduğu düşünülüyor. İsviçre merkezli banka Swissquote’dan İpek Özkardeşkaya, Türkiye'de kur krizinden ziyade bir Merkez Bankası bağımsızlık krizi olduğunu düşünüyor ve ekliyor:

“Para politikası kararları, siyasi güçlerin gölgesinde kalıyor. Kur 10, 12, 20 ve hatta daha da üzerine çıkabilir. Dolardaki yükselişin hızını, piyasanın güveninin tekrar ne zaman kazanılacağı belirleyecek.”