"Yakın tarihin seyrini değiştiren" 11 Eylül terör saldırılarının üzerinden 20 yıl geçti.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler yaşandı?&nbsp;</h2>Newark, Boston ve Vaşington'dan San Francisco ve Los Angeles'a havalanan dört yolcu uçağı kaçırıldı. Kaçırılan uçaklardan biri sabah saatlerinde İkiz Kuleler olarak bilinen Dünya Ticaret Merkezi'nin kuzey yönündeki binasına çarptı. İlk saldırıdan dakikalar sonra bir başka uçak güney kuleye isabet etti. 110 katlı iki gökdelen dakikalar içinde yerle bir olurken üçüncü uçak Pentagon binasının batı kısmına çarptı. Dördüncü uçak ise Pensilvanya'da açık bir alana düştü.&nbsp;El Kaide’nin üstlendiği saldırılarda kaçırılan uçaklardaki yolcu ve mürettebat, İkiz Kuleler ve Pentagon'da bulunanlardan toplam 2 bin 977 kişi yaşamını yitirdi. Saldırı, El Kaide'nin ve lideri Usame bin Ladin'in Müslüman ülkelerdeki savaş ve karışıklıklardan sorumlu tuttuğu ABD'ye açtığı savaşın bir ilanıydı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/8/5/1631288106512.gif" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="George Bush" width="550" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">George W. Bush, terör saldırısının haberini alıyor. | FOX 13 Tampa Bay<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD’nin tepkisi ve 20 yıllık işgal</h2>The Euronews’un derlemesine göre 7 Ekim'de George W. Bush yönetimindeki ABD Afganistan'daki Taliban ve El Kaide güçlerine hava ve kara harekâtı gerçekleştirerek Afganistan'daki muhalif güçleri organize etmeye başladı.9 Kasım 2001'de&nbsp;Taliban, Mareşal Raşid Dostum'un yönetimindeki güçlere karşı Mezar-ı Şerif'te yenildi ve çözülmeye başladı.&nbsp;14 Kasım'da&nbsp;Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ülkeye barış gücü göndermeye karar verdi. Taliban'ın bölgedeki hâkimiyeti 9 Aralık 2001'de sona erdi.&nbsp;2003'te&nbsp;ABD Afganistan'daki büyük operasyonların sona erdiğini ilan etti ve bölgenin yeniden inşası ve istikrarı için NATO misyonu başladı. Afganistan'ın demokratik seçimle gelen ilk lideri Hamid Karzai ve Bush, "uluslararası teröre karşı savaş ve şiddet içeren aşırılığa mücadele" için ortak bir bildiri yayımladı.&nbsp;Şubat 2009'da ABD'nin yeni başkanı Barack Obama bölgedeki asker sayısını artırmaya karar verdi. Ağustos 2009'da bölgedeki ABD askeri sayısı 68 bine, 2010'da 100 bine ulaşmıştı. Saldırıların üstlenicisi Usame bin Ladin ise Mayıs 2011'e kadar yakalanamamıştı. 1 Mayıs 2011'de Usame bin Ladin'in Pakistan'da düzenlenen bir operasyonla öldürüldü ve geri çekilme planları konuşulmaya başlandı.&nbsp;2014'e&nbsp;gelindiğinde bölgede yaklaşık 10 bin ABD askeri kalmıştı. Başkan Donald Trump döneminde, 2017'de Taliban'la barış görüşmelerine geçildi. Trump ve Taliban'ın imzaladığı anlaşmayla ABD'nin bölgeden nihai geri çekilmesinin tarihi 1 Mayıs 2021 olarak belirlendi. Süreç içindeki dördüncü başkan Joe Biden çekilme tarihini 31 Ağustos'a erteledi ve NATO güçlerinin bölgeden çekilmesi, 30 Ağustos 2021'in sonunda tamamlandı.ABD’nin Afganistan’daki 20 yıllık macerası on binlerce sivilin, binlerce askerin ölümüne ve 2 trilyonluk maliyete sebep oldu.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden önemliydi?&nbsp;</h2>ABD'de saldırılardan sonra İç Güvenlik Bakanlığı, saldırılardan iki ay sonra ABD'de Uçuş Güvenliği İdaresi kuruldu ve kamusal alanlarda ve sivil havacılıkta güvenlik önlemleri sıkılaştırıldı. Terör kavramına bakış değişti,&nbsp;"terörizmle mücadele"&nbsp;esas gündem maddelerinden birine dönüştü ve bu durum yeni güvenlik stratejilerini beraberinde getirdi. ABD Irak'ı "kimyasal silah bulunduğu" gerekçesiyle işgal etti ve Saddam Hüseyin'i devirdi. Başta ABD olmak üzere Batı ülkelerinde Müslümanlara karşı nefret suçlarında artış gözlendi, "İslamcı terör, radikal İslam" gibi kavramlar daha sık görülmeye başlandı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bugün</h2>11 Eylül&nbsp;saldırılarının kurbanlarının aileleri, ABD Başkanı Joe Biden’ın seçimden önce vadettiği gibi, saldırılarla ilgili gizli belgelerin yayımlanmasını istiyor.&nbsp;Ekim 2020&nbsp;tarihli bir açıklamasında Biden "11 Eylül Aileleri tam gerçeği ve hesap verebilirliği aramakta haklılar" demişti. Ağustos ayında ise sayısı bin 800'ü bulan 11 Eylül kurbanlarının aileleri ABD Başkanı Joe Biden'ın 11 Eylül saldırılarının Suudi Arabistan liderleriyle bir bağlantısı olduğuna inandıkları belgeleri erişime açmasını, bunu yapmadığı sürece Biden'ın "anma etkinliklerine katılmamasını" talep etmişti.&nbsp;ABD Başkanı Joe Biden'ın, FBI tarafından yapılan ve 11 Eylül'e ilişkin soruşturmaları kapsayan gizli belgelerin 6 ay içinde kamuoyuna açılması yönünde talimat verdiği belirtiliyor.

Aposto Gündem

20 yıl önce: 11 Eylül saldırıları

1990’lı yıllardan beri dışarıdan aldığı desteklerle güçlenen, ABD işgaliyle yenilgiye uğramış olsa da 20 sene sonra daha güçlü şekilde geri dönen Taliban, Afganistan’ın yeni hâkimi. Mayıs ayında Joe Biden’ın ABD’nin Afganistan’dan çekileceğini açıklaması üzerine Taliban birçok bölgeyi kontrolü altına almış, geçtiğimiz pazar günü de Kabil’in kontrolünü ele geçirerek “Afganistan’da savaşın bittiğini, yönetim ve rejim biçiminin değişeceğini”&nbsp;belirtmişti.Taliban’ın “Afganistan İslam Emirliği’nin” kurulacağını ilan etmesi, BAE'de olduğu ortaya çıkan Cumhurbaşkanı Eşref Gani’nin halkını âdeta kaderine terk etmesi ve yalanladığı Tacikistan'daki Afganistan büyükelçisinin iddiasına göre 169 milyon dolar parayla kaçması bölgede büyük bir insani krize yol açtı. Binlerce Afganistanlı, Kabil Havalimanı'na akın etti. İnsanların ülkeden uçak tekerlerine tutunarak kaçmaya çalıştıkları, hatta gökyüzündeki uçaktan düştükleri videolar yayıldı. Çarşamba günü de Celalabad şehrinde halkın Taliban karşıtı protestosuna militanların ateş açması sonucu yaşamını yitirenler oldu. Kabil Havalimanı'nda da yine kargaşa yaşandı.Taliban kimdir?&nbsp;Dünya kamuoyunda terör örgütü olarak bilinen Taliban, kendisini hep "sırasını bekleyen bir hükümet" olarak tanımladı. 1979’da Afganistan’ı işgal etmek isteyen Sovyetler Birliği, Pakistan ve ABD destekli mücahit hareketiyle karşılaştı. 10 yılın sonunda Sovyetler kaybettikten sonra bile ABD’nin mücahitlere olan askerî ve maddi desteği devam etti ve adı Peştuca “talebeler” anlamına gelen Taliban, Molla Muhammed Ömer tarafından 1994’te kuruldu. 1996’da yaşanan kargaşalar sebebiyle Taliban Kabil’de istikrarı sağlamak için yönetimi ele geçirdiğini duyurmuştu. ABD 11 Eylül saldırılarının sorumluluğunu üstlenen Usame bin Ladin’in Taliban tarafından korunduğunu öğrenince teslim edilmesini istemiş fakat reddedilince hem terörle savaşmak hem de Afganistan’a barış ve demokrasi getirmek vaadiyle 2001’de Afganistan’ı işgal ederek Taliban hükümetine son vermişti. O zamandan beri Pakistan istihbaratı tarafından desteklenen Taliban, 20 sene sonra tekrar başladığı yerde.ABD’nin rolü:&nbsp;Trilyonlarca dolar para harcadıktan, binlerce asker gönderdikten sonra ABD’nin Afganistan’dan çekilme kararı, Taliban tarafından “zafer” olarak karşılandı. Aslında bu karar eski Başkan Donald Trump’ın 2020’de Taliban’la yaptığı anlaşmaya dayanıyor. Anlaşmada Taliban’ın Amerikan güçlerine saldırmaması, terör gruplarıyla bağlantılarını koparması ve Afganistan hükümetiyle barış sürecine başlaması hâlinde ABD’nin Afganistan’dan çekileceği belirtiliyor. Joe Biden da “bu savaşı beşinci başkana devretmeyeceğini” belirterek çekilme kararını onaylamıştı. Pazar gününden beri ağır eleştirilere maruz kalan Biden, kararının arkasında olduğunu, “Afganistan’da bir ulus inşa etmeye gitmediklerini, Afgan güçlerinin kendi toprakları uğruna savaşmak istemiyorken ABD askerlerinin ölmemeleri gerektiğini”&nbsp;söyledi. Hâliyle Biden hükümetinin güvenilirliği ve insan haklarına dair sözleri sorgulanmaya başlandı. Krizi yönetiş biçimi, stratejik tutarsızlığı sebebiyle sadece dünya kamuoyunda değil, ABD’de de çokça eleştirilen Biden’ın Afganistan halkını kaderine terk ettiği düşünülüyor.Halkın durumu:&nbsp;20 yıldır demokratik ve modern devlet umuduyla yaşayan Afganistan halkının bir kısmı Taliban’ın “zaferiyle” büyük hayal kırıklığına uğradı. Taliban’ın 1990’lardaki yönetimi sırasında kadınların burka giymeleri zorunluydu. Çalışmaları, okula gitmeleri ve yanlarında erkek olmadan dışarı çıkmaları yasaktı. Müzik ve diğer eğlenceler de yasaktı. Bu nedenle şu anda insanlar ülkeden kaçmaya çalışıyor. Taliban her ne kadar kadın haklarına saygı göstereceklerini, güvenli ortam yaratacaklarını belirtse de atılan adımlar bu söylemi inandırıcı kılmıyor. Örneğin geçtiğimiz günlerde ülkedeki 15 yaşındaki kız çocuklarının ve 45 yaşındaki dul kadınların Taliban askerlerine “verilmesine” dair bir fetva yayımlandığı <a fr-original-style="" href="https://www.hindustantimes.com/world-news/taliban-asks-for-list-of-girls-widows-to-be-married-to-their-fighters-reports-101626413987086.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söyleniyor.</a> Ayrıca Fox News haberine göre burka giymeden dışarı çıkan bir kadın <a fr-original-style="" href="https://www.foxnews.com/world/taliban-killings-continue-afghanistan" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öldürüldü.</a> Kadınlar Taliban’ın “reform” yapmasının mümkün olmadığını, ideolojilerinin özellikle kadınlara karşı köktendinci olduğunu söylüyor.Uluslararası kamuoyu:&nbsp;Taliban’ın Kabil’i ele geçirmesi dünyada da hareketliliğe neden oldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi Afganistan’ın “tehlikeli bir dönüm noktasında” olduğunu belirterek bütün ülkelerin iş birliği içinde olması, Afganistan’ın tekrar “terör yuvası” hâline dönmemesi, insan hakları, kadın ve kız çocuklarının korunduğundan emin olunması çağrısında <a fr-original-style="" href="https://news.un.org/en/story/2021/08/1097872" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulundu</a>. Birleşik Krallık ve Kanada, Taliban hükümetini tanımayacaklarını belirtirken Pakistan, Suudi Arabistan, Rusya ve Çin tanıyacaklarını açıkladı. ABD, insan haklarını saygı duymaları hâlinde Taliban’ı tanıyabileceklerini söyledi.Türkiye’yi neler bekliyor?&nbsp;Türkiye’nin büyük bir Afgan göçüyle karşı karşıya olduğunu belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, bölgedeki istikrarın yeniden sağlanması için Pakistan’la beraber çalışacağını söyledi. Orta Asya ve AB, göçmenleri kabul etmeye sıcak bakmadığı için bu sorundan en çok Türkiye’nin etkileneceği düşünülüyor. Öte yandan, Cumhurbaşkanı Erdoğan da dün "Taliban'ın ılımlı açıklamalarını memnuniyetle karşıladıklarını, havalimanının korunması konusunda da yeni şartları gözeterek planlar yaptıklarını"&nbsp;açıkladı. Taliban’ın birçok ülkeyle temas kurarak uluslararası sisteme entegre olmak için attığı adımlar göz önünde bulundurulduğunda, Türkiye’yle uzlaşabileceği düşünülüyor.Şimdi ne olacak:&nbsp;Bölgesel dengeler açısından büyük değişikliklere yol açacak Taliban hükümetini hangi ülkelerin tanıyacağı önemli. 20 yıldır kazandıkları diplomatik ve siyasi deneyimle uluslararası tanınırlık için özellikle kadın hakları konusunda “ılımlı” söylemlerde bulunan Taliban yetkilileri, düşman istemediklerini ve onlara karşı savaşan herkesi affettiklerini söyledi. Biden’ın kararının kendisi için iç ve dış politikada sorunlar yaratacağı düşünülüyor. Zira durum, seçildiği günden beri “insan hakları” ve “demokrasi” vurgusu yapan Biden’ın, kendi çıkarları olduğunda bu kavramlardan ne kadar kolay vazgeçebildiğini gösterdi. Biden her ne kadar kararını savunsa da bundan böyle ABD güvencesine bel bağlamış bir halkı yüzüstü bırakmanın sorumluluğunu taşıyacak.

Spektrum

ABD'nin çekilmesinden sonra ülke Taliban kontrolüne girdi. Taliban'ın uluslararası tanınırlığı önemli olacak. 

Afganistan'da neler oldu, neler olacak?

• Gazeteci Ding Gangg, Çin merkezli Global Times gazetesindeki Will world wait for US to repair its civilization? başlıklı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMmUxM2IwNmE5MzgwMDAwN2M5ZDU2ZCZ1c2VyPTVlNWJlYWEwMDhlZGE3NzU0MjFhZmY4ZiZhdXRob3I9bnVsbCZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ3d3cuZ2xvYmFsdGltZXMuY24lMjUyRnBhZ2UlMjUyRjIwMjEwMiUyNTJGMTIxNTcyNC5zaHRtbA==""">yazısında,</a> “ABD medeniyetinin” çöküşünün “sözde” Irak zaferi veya Usame bin Ladin'in öldürülmesi gibi olaylarla engellenemediğini, ABD vatandaşlarında bu çöküşe ilişkin düşüncenin 2008 krizinden sonra daha da yoğunlaştığını, 2020 yılındaki iki başkan adayının da “ABD ve batı medeniyetinin son temsilcisi” olma iddiası taşıdığını ifade ediyor. Yazar, 500 yıldır batı medeniyetinin küresel olarak etkili olduğunu ancak günümüzde bu medeniyetin içinde problemler doğduğunu, ABD'nin bu problemlerle nasıl başa çıkacağının küreselleşmenin yönünü etkileyeceğini ancak ABD bu problemlere uğraşırken dünyanın “durup beklemeyeceğini” savunuyor.&nbsp;

• ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Sudan'ın "Terörizmi Destekleyen Devletler" (State Sponsors of Terrorism) listesinden çıkarıldığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDc3N2U2MDdlM2VjMDAwOGI0OTMzMCZ1c2VyPTVlMzlkMTZjZGRkZjgxNDc5Zjg0ZDU5YiZhdXRob3I9bnVsbCZ1cmw9aHR0cHMlMjUzQSUyNTJGJTI1MkZ0d2l0dGVyLmNvbSUyNTJGU2VjUG9tcGVvJTI1MkZzdGF0dXMlMjUyRjEzMzg0Njk0ODkxMjI0MDIzMDQ=""""">duyurdu.</a> Pompeo, "daha güçlü bir ABD - Sudan ortaklığı kurmayı dört gözle beklediklerini" ifade etti.<ul><li>Bir adım geriden: Sudan, El-Kaide lideri Usame bin Ladin'e yardım ve yataklık gerekçesiyle 27 yıl önce ilgili listeye alınmıştı. ABD Başkanı Donald Trump, Sudan'ın "büyük bir ilerleme kaydederek ABD'deki terör kurbanları ve aileleri için 335 milyon dolar ödemeyi kabul ettiğini" duyurmuştu. Aynı tarihlerde Sudan, ABD'nin ara buluculuğunda İsrail'le ilişkilerini normalleştiren ülkeler arasında yer almaya hazırlanıyordu.</li></ul>

Usame bin Ladin ile ilgili hikayeler