<a fr-original-style="" href="https://www.linkedin.com/in/mine-durusu-tanriover-53015336/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver</a>Merhaba! Havaların iyice soğuduğu ve kapalı ortamlarda daha fazla zaman geçirdiğimiz bugünlerde her sohbet şöyle başlıyor: ‘herkes hasta’. COVID-19 pandemisi için alınmış olan maske, mesafe ve hijyen tedbirleri nedeniyle bir süredir ortalıkla dolaşamayan her türlü solunum yolu virüsü, tedbirlerin neredeyse tamamen ortadan kalkmasıyla tekrar sahneye çıktı. Amerika Birleşik Devletleri’nde, 2009 domuz gribi pandemisinden bu yana en ağır grip mevsiminin yaşandığı açıklandı. Pandemik SARS-CoV-2 virüsü dışındaki solunum yolu virüslerine karşı bağışıklığı iyice düşmüş olan insanlık şu anda nezlesiz, gripsiz geçirdiği yılların <a fr-original-style="" href="https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(21)00333-3/fulltext" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bağışıklık borcunu faizi ile ödüyor</a>.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Anthony_Fauci" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Dr. Anthony Fauci</a> ismini pandemi döneminde sıklıkla duyduk. Kendisi Amerika Birleşik Devletleri’nde Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü’nün 38 yıl yöneticiliğini yapmış ve aynı enstitüde 54 yıldır çalışarak yakın geçmişteki tüm salgınlara tanıklık etmiş bir bilim insanı ve hekim. Dr. Fauci, yeni ortaya çıkan ve yeniden önem kazanan enfeksiyon hastalıkları ile ilgili yazdığı <a fr-original-style="" href="https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMp2213814" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazıya</a> şu başlığı vermiş: ‘Bitene kadar bitmez, ama hiç bir zaman bitmez’. İnsanlığın mikrop ve virüslerle olan savaşında, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerin mücadelelerinin hiç bitmediğinden bahsediyor ve 1981 yılında ilk AIDS vakalarının tanımlanması ile tüm dünyada yeni cephelerin açıldığına vurgu yapıyor Dr. Fauci. Bu son beş dekatta HIV, hepatit C, SARS, Ebola, Zika, MERS ve maymun çiçeği virüsleri gibi pek çok virüs tanımlandı ve insanlık küresel ölçekte bir influenza bir de koronavirüs pandemisi ile sınandı. Dr. Fauci, COVID-19 pandemisinin ‘yeni ortaya çıkan enfeksiyonların yol açtığı salgınlara olan savunmasızlığımız için en güçlü uyandırma çağrısı’&nbsp;olduğunu belirtiyor. İnsan topluluklarının doğayı işgal edecek şekilde hızla yayılması ve hayvan ekosistemlerine girmesi dolayısıyla ve iklim değişikliğinin de etkileriyle yeni enfeksiyon ajanlarının insanlara ‘atlaması’ için daha fazla olasılık olacağını ifade ediyor. &nbsp;İklim krizi ve yeni enfeksiyonlarla ilişkili büyük bir potansiyel tehlike daha kapımızda bekliyor:&nbsp;Sıcaklığı hızla artan Sibirya başta olmak üzere, özellikle Kuzey Yarımküre’de donmuş olan toprak katmanının çözülmesiyle ortaya çıkabilecek yeni enfeksiyonlar. Yıllardır donmuş halde bulunan ve <a fr-original-style="" href="https://tr.wikipedia.org/wiki/Donmu%C5%9F_toprak" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">‘permafrost’</a> olarak adlandırılan toprak tabakası büyük miktarda metan ve karbondioksit içeriğinin yanında donmuş mikroplara ve virüslere de yataklık yapar. Başka bir deyişle, permafrost tabakasının küresel ısınma ile çözülmesi hem yüksek miktarda sera gazını atmosfere salarken hem de belki binlerce yıldır donuk halde bekleyen mikrop ve virüslerin de ‘canlanma’ riskini ortaya çıkarır.&nbsp;Son yıllarda bu konuda yapılan araştırmaların en çarpıcısı Kasım 2022’de açık erişimli bir platformda ‘baskı öncesi’ haliyle yayımlandı. <a fr-original-style="" href="https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2022.11.10.515937v1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Alempic ve arkadaşları</a>, Sibirya’nın yedi ayrı bölgesinden elde edilen permafrost örneklerinde, 13 yeni virüsün tanımlandığı rapor etti. Yoğun güvenlikli laboratuvarlarda, bir amip türünde aktifleştirilen virüslerin neredeyse elli bin yıldır permafrostta saklanıyor olmalarına rağmen enfeksiyon yapma potansiyellerini koruduğu gösterildi. Bu virüslerin bitki, hayvan ve insanlarda hastalık yapması durumunda dünyanın nelere tanık olacağını tahmin etmek bile gerçekten korkutucu.&nbsp;Şurası çok açık ki ne kadar ileri bir bilim ve teknolojiye sahip olursak olalım, bağışıklık sistemimizin daha önce hiç karşılaşmadığı bir patojen ile karşılaştığımızda savunmasızız. Sekiz milyar savunmasız insanın bir virüs ile ilk defa karşılaşmasında neler olabileceğini de <a fr-original-style="" href="https://www.who.int/director-general/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">COVID-19 pandemisinin ilan edildiği</a> 11 Mart 2020 tarihinden beri canlı yayında izliyoruz. Küresel ısınmanın katastrofik bir sonucu olarak, uyuyan mikrop ve virüslerin tekrar yeryüzüne çıkma ve hastalık etkeni olma potansiyeli olduğunu ortaya koyan bilimsel çalışmaların sonuçları, iklim krizine karşı mücadele etmek için insanlığa çok hayati bir neden daha sunuyor.&nbsp;

Dünyahali

Uyuyan mikrop ve virüslerin hastalık etkeni olma potansiyelini ortaya koyan bilimsel çalışmalar, iklim krizine karşı mücadelede hayati bir neden daha sunuyor. 

İnsanlığın Virüslerle Sınavı

İsveç doğumlu bilim insanı Alfred Nobel'in vasiyetiyle beş kategoride verilmeye başlanan Nobel Ödülleri ilk kez 1901'de sahiplerini buldu. 1968'de altıncı bir kategori olarak ekonomi bilimi eklendi. Bu yıl Covid-19 önlemleri sebebiyle çok daha küçük törenlerle duyurulan Nobel Ödülleri'nin madalya sahiplerini ve ödüllü çalışmalarını kuş bakışı inceliyoruz.Tıp: Bu yılki ödülün sahipleri hepatit C virüsünü keşfeden Harvey J. Alter, Michael Houghton ve Charles M. Rice oldu. Komite açıklamasında, üçlünün "kan testlerinin, yeni ilaç üretimlerinin yolunu açtığını ve milyonlarca kişinin hayatını kurtardığını" belirtti.<ul><li>Bir adım geriden: Nobel Komitesi hepatit C (HCV) virüsünün "tarihte ilk kez iyileştirebildiğinin" altını çiziyor. Aşısı bulunmayan virüsün dünyada 71 milyon insanda bulunduğu belirtiliyor. Karaciğer kanserinin en önemli sebeplerinden biri olan virüs sebebiyle 2016'da yaklaşık 400 bin kişi yaşama veda etti.&nbsp; &nbsp;</li></ul>Fizik: Bu yılki ödülün sahibi "özellikle kara delikler üzerine yaptıkları çalışmalarla <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmODRhZWI0MzFmM2VjMDAwNzU0ZTkzNiZ1c2VyPTVlMzlkMTZjZGRkZjgxNDc5Zjg0ZDU5YiZhdXRob3I9NWVmMzhmYTQ3MTU2MTYwMDA2ZDNhNDlmJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTAlMjUyRjA2JTI1MkZzY2llbmNlJTI1MkZub2JlbC1wcml6ZS1waHlzaWNzLmh0bWw="">evrenin anlaşılmasını kolaylaştıran"</a> Roger Penrose, Reinhard Genzel ve Andrea Ghez oldu.<ul><li>Bir adım geriden: Ödülün yarısı "kara deliklerin nasıl oluştuğunu gösteren" Penrose'a diğer yarısı da "Samanyolu'nun merkezinde süper kütleli bir obje keşfeden" Genzel ve Ghez'e ait. Dr. Ghez Nobel Fizik Ödülü'nü kazanan dördüncü kadın.</li></ul><figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-10-12T17:21:50.837Z.jpeg" alt="Kara delikler"><figcaption>Chandra X-Ray Gözlemevi'nden bir kare. Astrofizikçiler buranın Samanyolu'nun merkezinde süper kütleli bir kara deliğe ev sahipliği yaptığını düşünüyor. Fotoğraf: NASA</figcaption></figure>Kimya: Bu yılki ödül, gen düzenleme teknolojisi CRISPR-Cas9'u geliştiren Emmanuelle Charpentier ve Jennifer A. Doudna'nın oldu.<ul><li>Bir adım geriden: Bazı bakteriyel türlerin antiviral bir mekanizma olarak kullandığı gen tekrarları olan CRISPR'ın (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats of genetic information), yaklaşık 10 yıl önce insanlarda istenilen "belirli genlerin" düzenlenmesinde kullanılabileceği keşfedildi. En özet hâliyle CRISPR-Cas9 noktasal genetik düzenlemeler için 21'inci yüzyılın en büyük icatlarından biri olarak kabul ediliyor. &nbsp;</li></ul>Edebiyat: Bu yılki ödül "bireysel varoluşu evrensel kılan yanlışlanamaz şiirsel sesi" ile ABD doğumlu Louise Glück'ün oldu.<ul><li>Bir adım geriden: Faithful and Virtuous Night, Pulitzer ödüllü The Wild Iris ve dahiyane bir eser olarak gösterilen şiir koleksiyonu Averno komitenin işaret ettiği en önemli eserlerden bazıları. &nbsp;</li></ul>Barış: Bu yılki ödülü "küresel bir salgının ortasındaki dünyadaki açlıkla mücadele eden" Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'nın oldu.<ul><li>Bir adım geriden: Salgına karşı alınan önlemlerle dünyadaki arz zincirinin ciddi şekilde etkilendiği ve açlık oranlarının arttığı son aylarda mercekte olan önemli konulardan biri. &nbsp;</li></ul>Ekonomi: Bu yılki ödül "<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmODRhZWI0MzFmM2VjMDAwNzU0ZTkzNiZ1c2VyPTVlMzlkMTZjZGRkZjgxNDc5Zjg0ZDU5YiZhdXRob3I9NWVmMzhmYTQ3MTU2MTYwMDA2ZDNhNDlmJnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTAlMjUyRjEyJTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGbm9iZWwtZWNvbm9taWNzLXBhdWwtbWlsZ3JvbS1yb2JlcnQtd2lsc29uLmh0bWw="">açık artırma teorisinin geliştirilmesine</a> ve yeni açık artırma biçimleri bulunmasına katkı sağlayan" Paul R. Milgrom ve Robert B. Wilson'a verildi.<ul><li>Bir adım geriden: Açık artırma teorisi güncel hayatta özellikle özelleşen sektörlerdeki şirket ve lisans ihalelerinde karşımıza çıkıyor.</li></ul>

hepatit C ile ilgili hikayeler