<a fr-original-style="" href="https://www.instagram.com/sima_ozkan/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sima Özkan</a>Bu hafta konumuz, iklim krizini konu edinen çocuk kitapları ve çocuk edebiyatındaki Greta etkisi. Observer’da yayımlanan bir makaleye göre, Birleşik Krallık’ta özellikle çocuk yayıncıların “Greta Thunberg etkisi” dediği şeyin bir parçası olarak gençleri gezegeni kurtarmaya teşvik etmeyi amaçlayan kitaplarda bir patlama yaşandı. Paylaşılan verilere göre, iklim krizine, küresel ısınmaya ve yaban hayatına dair yayımlanan yeni çocuk kitaplarının sayısı son bir yılda iki katından fazla arttı. Satışlar da ikiye katlandı. Çevre sorunları hakkında kitap okuyan gençlerin ve çocukların sayısındaki büyük artıştan ülkemiz de nasibini aldı ve raflardaki çeşitlilik, hem kurgu hem kurgu dışı alanında her geçen gün artıyor. Çünkü, bilmek korumaktır.&nbsp;Bu hafta, yakın zamanda kitabı yayımlanan ve iklim krizine odaklanan, usta bir yazarla yaptığım kısa bir röportaja da yer vermek istedim. Şiir, öykü, masal, roman türlerinde doksanın üzerinde kitap yazmış olan Mavisel Yener, en yeni kitabı "İklim’i Ne Değiştirdi Böyle?"de değişen iklime eğildi ve aşırı… aşırı… aşırı tüketilen her şeyin yuvamız Dünya’mızı üzdüğünü öğrenen ve gezegenimiz için bir şeyler yapmaya kendi evlerinden başlayan iki kardeşin hikâyesini anlattı. İşte kitaba dair sohbetimiz...<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklim krizi hakkında çocuklara yazmaya ilk nasıl karar verdiniz?</li></ul>Çocukların ilham alabileceği, eğleneceği, düşüneceği, tartışıp fikir yürütebileceği, yaratıcı düşünme yetisini kullanabileceği, aynı zamanda kitap okumayı sevebileceği, çevre ve iklim konusunda yaşanan sorunlara kayıtsız kalınmaması yönünde iletiler veren bir kitap hazırlamak istedim. Çünkü iklim ve biyoçeşitlilik krizi konusunda tarihi bir dönüm noktasında olduğumuzu düşünüyorum. &nbsp;İklim’i Ne Değiştirdi Böyle, küresel iklim sorununun ortaya çıkmasında ve çözümünde insanın rolünü aile ve aile ilişkileri üzerinden anlatan mizahi bir öykü kitabı. Kurguyu, sorumluluğu doğrudan çocuk karakterlere yükleme hatasına düşmeden, bu sorumluluğun hepimize ait olduğunu duyumsatarak yaptım. “Redhouse Kidz” konuya duyarlı davranarak kitabı en güzel biçimde yayımladı, “Öykü Akarca” harika resimler yaptı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kitapta belirttiğiniz, “İklim daha da değişirse kuraklık, kıtlık, sert hava olayları gibi pek çok sorun yaşayabiliriz,” ifadesi aslında son birkaç yıldır ülkemizde ciddi şekilde deneyimlemeye başladığımız çevre sorunları… Peki sizce iklimi ne değiştirdi böyle?</li></ul>İklim krizine neden olan sosyo-ekonomik modellerden başlayarak, yasaların yetersizliğine, yeryüzünü hor kullanan egemen sınıfların duyarsızlığına dair uzun bir yanıt verebilirim size. Ama bu kitapta çocuklara söylediğim tek şey var: “Her şeyi değiştirmeye hazır mısın?” Kahramanlarımız İklim ile Asaf, aileleriyle birlikte nasıl bir aktivist davranış sergiliyorlar, bunu kitapta görüyoruz. İpucu verir gibi olmasın ama, kitapta “iklim” sözcüğü aynı zamanda özel isim olarak da kullanılıyor. İklim ve kardeşi Asaf adındaki karakterler üzerinden yaptığım metaforda, iklimi neyin değiştirdiği ve çözüm yollarıyla ilgili farkındalık oluşturmaya çalıştım.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sizin atıklarınızı azaltmak, tüketim alışkanlıklarınızı değiştirmek adına yaptığınız seçimler nelerdir?</li></ul>Sizi, bizim evin bodrumuna davet etmek isterdim. Orası bir tamir atölyesi gibi. Kullanmadığımız her türlü eşyayı orada işe yarar hale getiriyor eşim; yenisini almak yerine eskisini tamir etmek hem zevkli hem de çevre adına çok önemli. İzmir’de bahçeli bir evde yaşadığımız için, pek çok ürünü kendimiz yetiştiriyor, toprağın veriminden yararlanıyoruz; sebze yıkadığımız suları lavaboya dökmek yerine bitkilere veriyoruz. Çöplerimizi ayrıştırıyoruz, neredeyse bütün atıkları gübreye çeviriyoruz. Böcek ilaçlarının kuşlara ve diğer canlılara zarar verdiğini biliyor, bahçemizde kimyasallar kullanmıyoruz.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İklim kriziyle mücadelede çocuklara önerebileceğiniz ilk bireysel çözüm nedir?</li></ul>İklim ve biyoçeşitlilik krizi konusunda tarihi bir dönüm noktasında olduğumuzu düşünüyorum. &nbsp;Kendimizi, canlılar âlemini bu krizden kurtarabilmek için belki de son şansımızı kullanıyoruz. Bireysel çözümler de çok önemli. Örneğin her çocuk bir çevre aktivisti olup bilgilerini başkalarıyla paylaşabilir. Evdeki yetişkinlere, ihtiyacımızdan fazlasını almamak, diş fırçalarken musluğu açık tutmamak, klima kullanmak yerine pencere açmak gibi öneriler sunabilirler. Her çocuk bu öncülüğü yapsa, yetişkinler de belki kendilerine çeki düzen verirler.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kitapta, “Hepimiz her şeyden sorumluyuz aslında,” diye belirttiğiniz gibi siz de sorumlu olduğunuzu düşündüğünüz noktaları kendi evinizde değiştirmeye çalışırken ailenizden bu konuda destek almakta zorlanıyor musunuz?&nbsp;</li></ul>Hayır, hiç zorlanmadım, eşim doğa dostu evler tasarlayan bir mimar olduğu için bu konuda beni de bilinçlendirdi; çocuklarımıza da rehberlik ediyor. Bu konuda birimiz pes edecek olsa diğeri onu uyarıyor. Kitabımda da söylediğim gibi, daha iyi bir gelecek için hepimiz her şeyden sorumluyuz.<img src="https://images.aposto.com/2022/8/4/1662662396441.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="2.65" width="550" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Ve bilmek korumaktır diyen her yaştan çocuklar ile oyundaşları için ilk iklim krizi kitaplığı!📚&nbsp;İklim’i Ne Değiştirdi Böyle?, Mavisel Yener, Resimleyen: Öykü Akarca, Redhouse Kidz, 8+ yaş📚 Başka Bir Gezegen Yok, Nil Ormanlı Balpınar, Timaş Genç, 11+ yaş📚 Nat. Geo. Kids: Küresel Isınma, Alper K. Ateş, Beta Kids, 9+ yaş📚 Küçük Toplayıcının Büyük Macerası, Sinan Yaşar, Tudem Yayınevi, 9+ yaş📚 Protesto, Eduarda Lima, Koç Üniversitesi Yayınları, Çeviren: Selin Örnek, 6+ yaş📚 Yarın Hava Güzel Olacak, Rosie Eve, Sırtlan Kitap, Çeviren: Füruğ Karagöz📚 Son Ayı, Hannah Gold, Timaş Genç, Çeviren: Gizem Şakar, 10+ yaş📚 İklim Dansı, Gül Ezgi Kahraman, Resimleyen: Başak Arslan, Nesin Yayınevi, 3-7 yaş📚 Dünyayı Kurtaran Öfke, Megan Herbert, Notabene Yayınları, Çeviren: Gülfer Kırbaş, 8+ yaş📚 Susuz Çağın Çocukları, Selda Yaşar, Resimleyen: Orhan Ata, Paraşüt Kitap, 9+ yaş📚 Hepimiz Greta’yız, Valentina Giannella, A7 Kitap, 9+ yaş📚 Dünyayı Değiştirebilirsin, Lucy Bell, Erdem Yayınları, Çeviren: Sima Özkan, 9+ yaş📚 Yaprak, Sandra Dieckmann, KVA Çocuk, Çeviren: Sedef Özge, 5+ yaş📚 Suda Kaybolmak, Vladimir Tumanov, Günışığı Kitaplığı, Çeviren: Mine Kazmaoğlu, 9+ yaş📚 Kuzey Kutbu’na Gidiyoruz!, Nilay Dalyan, Resimleyen: Ece Zeber, Redhouse Kidz, 9+ yaş📚 İklim Dansı, Gül Ezgi Karaman, Resimleyen: Başak Arslan, Nesin Yayınevi, 3+ yaş📚 İklim Değişimi, John Woodward, Tübitak Yayınları, Çeviren: Deniz Candaş, 10+ yaş

Dünyahali

Çocuk edebiyatındaki Greta etkisi!

Bilmek Korumaktır

Bize biraz masalcılığın püf noktalarından bahseder misin?Masalcılığın püf noktası: Görürsen görürler, hissedersen hissederler! Çocukluğunuzu düşünün. Masal anlatan dedeleri düşünün, bazıları dişsizdir ne söyledikleri anlaşılmaz ama herkes o masal anlatırken ağzının içine düşer. Bizim yaptığımız şey güzel konuşma sanatından çok uzak, doğallığa çok yakın. Ne kadar hissedersen o kadar iyi görürler. O yüzden yaşlı nineler, dedeler unutulmaz masal anlatıcısıdır. Çünkü onların gizli ajandaları yok, sınırlamaları ve yapaylıkları yok. Tamamen o bağ ve doğallık içinde masallarını anlatıyorlar.&nbsp;Geçen hafta biraz değinmiştin bu konuya ama ben biraz açmanı isteyeceğim. Masallar hep mutlu mu sonlanır?Geleneksel masalların çoğu mutlu biter. Daha önce döngüden bahsettik ya geleneksel masallar aslında seni korkunla yüzleşmeye götüren masallardır. Bir insanı &nbsp;korkularına götürüyorsan karşılaştırdığın korkuyla yüzleştirip üstesinden gelmesini sağlarsın. Bu çok önemli bir şeydir. Bir çocuğu korkularıyla yüzleştirdikten sonra başarıyla çıktığını da anlatmanız gerekir. O yüzden ben bazı masalları anlatmam. Mesela Andersen masallarını çok fazla anlatmayı tercih etmem çünkü Andersen masallarının birçoğu kötü bitiyor ama mutlu son ile biten masallar umut verir. Başarılı olabileceğini, düştüğünde ayağa kalkıp yoluna devam edebileceğini anlatır. Bir tür geleneksel masal var yalnızca iyi bitmeyen o da uyarı masallarıdır. Onlar eğitmek amacıyla kullanır -Bunu yapmazsan bu olur- gibi... Ben onları anlatmayı tercih etmiyorum.<img src="https://images.aposto.com/2021/4/2021-05-20T16:26:32.013Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="Artem Sapegin - Unsplash" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Senden masal dinledikten sonra “ben de masalcı olmak istiyorum” diyenler oluyor mu?&nbsp;Tabii oluyor. İlk 7 sene içinde 500’den fazla öğrencim olmuştu, sonrasında bu sayı artarak devam etti. Çoğu insan ya gösteriden sonra ya da radyo programımı dinledikten sonra “ben masalcılık öğrenmek istiyorum” diye geliyor. O yüzden çok şanslıyım. Ektiğim tohumların sonuçlarını görüyorum. Bu işi profesyonel olarak yapan öğrencilerim de var. Ancak bu sadece başlangıç, bir masalcı yetiştirmek yıllar alır. Bin bir masal, bin bir masalcı... Benim için masalcı yetiştirmenin en zor tarafı örnek alma konusu. Her masalcı kendisi olmalı, öğrencilerime söylediğim en önemli cümle ‘Bir masalcıyı örnek almayın, kendiniz olun.’ Çünkü sanatçı olmak özgün sesi bulmaktır, otantik olmaktır. Mesela Avrupa’da rockçı masalcı da var, bahçıvan kıyafeti giyerek bir bahçede masal anlatan insanlar da var. Yani masalcılık her tür ortamda yapılabilir bunu bilerek de özgün masal gösterisi yapabilirsiniz. Öğrencilerimi buna alıştırmaya çalışıyorum. Bu konuda önemli olan insanın kendini geliştirmesi. Mesela eğitim de şart değil masalcılıkta. Masalcılıkta olmazsa olmaz olan şey ‘anlatmak.’ Dolayısıyla anlatabilmek için çok okumak ve özgün olmak çok önemlidir.&nbsp;Bu dünyanın masalı nasıl sonlanacak sence?Bazı insanlar bana diyorlar ki ‘Ooo Judith bugünlerde masalları sen anlatmıyorsun, büyüklerimiz anlatıyor bize.’ Evet, kötü bir anlatıcı var galiba son dönemlerde dünyada. Reklam dünyasının bize verdikleri de masal aslında ama ortada karamsar bir masalcı var diye biz de barış, umut, birlik ve mutluluk anlatan masallardan vazgeçmemeliyiz. Tam tersine ona paralel giderek, tüketimin o kadar önemli olmadığını gösteren masallar anlatmalıyız. Ama masalların en önemli rolü bir araya gelmektir. Biz birbirimizden kopuyorsak, insanlarla komşularımızla iletişim kurmuyorsak kötüye gideceğiz. Ara ara bir araya gelmek, birbirimize bakmak ekran olmadan sohbet edebilmek, aynı hayalleri paylaşmak önemli. Bu bizi belki karanlıktan tek başına çıkarabilecek bir şey değil ama bu karanlık zamanlarda da hayatın sürmesini belki de her şeyin daha iyi gitmesini sağlayacaktır eminim.

Page

“Görürsen görürler, hissedersen hissederler!”

Masal anlatıcısı Judith Malika Liberman röportajı: Bölüm 2.

Bir masalcı ne anlatır bize? Judith Malika Liberman yetişkinlere masallarıyla bilinen, bize gerçekliği en eskilerin diliyle aktaran bir isim. Sadece sohbet ederken bile gerek tarzı gerek ses tonuyla alıp bu gerçeklikten masallar dünyasına götüren hikaye anlatıcısının dünyasına giriş yapıyoruz.Masal nasıl bir yol oldu senin için?Derler ya “Çocukken kazana düşmek” diye. Bir kazanın içine düştüm ben de çocukken. 70’lerde ailemin kurduğu bir komün vardı. Burada her tür halk sanatına ilgi duyuluyordu. O dönemde insanlar Avrupa’da moderniteden uzaklaşıp eski yaşam tarzlarına merak salmışlardı. Annem ve babam arkadaşlarıyla beraber bu halk sanatlarını kapsayan bir dernek kurdular. Bu süreçte annemlerin arkadaşlarından masalcılıkla ilgilenenler oldu. Ben de genç yaşta bu alanın içine atıldım. Dernek bünyesinde masalla ilgilenen insanlar vardı ve masal festivalleri düzenlenirdi. Dolayısıyla çocukluğumda sürekli masal dinleme fırsatı kazandım. İlk eğitimimi 14 yaşındayken aldım, 19 yaşındayken Paris’te konservatuvarda masal anlatıcılığı bölümünü okudum. Sonra da okullarda, kütüphanelerde, kitabevlerinde, huzur evlerinde masallar anlatmaya başladım. Bir süre Amerika’da çalıştım. Orada da büyük bir masalcılık hareketi var ama Türkiye’ye geldiğim zaman burada masalcılık alanında yeniden canlanma olmamıştı. Avrupa’da, Amerika’da 70’lerde başlayan yeniden canlanma hareketi Türkiye’de siyasi ve politik koşullar nedeniyle yaşanmamıştı. Gündem çok başkaydı. Aynı zamanda Türkiye’de o dönemlerde sözlü anlatımlar, halk sanatları kaybolmamıştı.&nbsp;Masal anlatıcılığı nedir peki? Ne bekliyor, ne arıyor, ne buluyoruz masallarda?Masalcı sadece masal ile ilgilenmez. Benim sanatım sözlü bir sanattır: Deyiş vardır içinde, deyin vardır, şiir vardır... Sözlü aktarılan her şeydir masal. O yüzden ben masalcılık demiyorum buna, anlatma sanatı demeyi tercih ediyorum. Çünkü yazı olmadan iki kişinin arasında kurulan bağdan bahsediyoruz burada. Mükemmel bir şey bu. Kalıcılığı ve keskinliği var ve sözlü bir şekilde aktarılan her şey duygusal olduğu ve belli bir kontekst ile beraber yapıldığı için fazla hatırlanır ve daha fazla duygusal bağ kurulmasına olanak sağlar.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2021/4/2021-05-14T22:20:25.030Z_sm.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" alt="Zoltan Tasi - Unsplash" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Herkesin hayatı bir hikayedir. Senin masalına değinelim, masal anlatıcısı masalını nasıl yaşıyor?Hayatı masal olarak var sayıyorsun ya hani, herkes masalı pozitif olarak düşünür ama masal pozitif bir şey değildir. Zor ve uzun yollardan geçersin masalda, kurdun midesinde kaybolursun... İşte benim masalım da öyle. Benim de kuyunun dibine düşüp kaybolduğum oldu, beni de kurtlar yuttu. Masal aslında simgesel yolculuktur.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(48, 64, 98); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(48, 64, 98); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Birçok masalın amacı; senin en büyük korkularınla yüzleşmeni, onların üstünden geçip onlara rağmen yolculuğunu devam ettirmeni ve eve dönüş yolunu bulmanı sağlamaktır.&nbsp;</blockquote>İnsanlarda masal konusunda bir önyargı var. Masal gibi bir düğün, masal gibi bir yaşam... Hayır, masalların sadece sonu pozitiftir. Kurgu böyle olmalıdır zaten. Hayatında bir sürü kaosla karşılaşırsın ve arayışa çıkarsın, en büyük korkunla yüzleşip güçlenirsin. Bu deneyiminden bir kazanımın olur ve eve döndüğünde daha güçlü olursun.Dolayısıyla herkesin hayatı bunu takip eder, önemli olan farkındalık diyorsun?&nbsp;Evet, zaten hayatın bu döngüyü takip ettiğini fark etmiyorsan depresyona girersin. Hayatına baktığın zaman 2 farklı şekilde bakabilirsin biri kronolojik, olması gereken şeylerin listesi gibi, gün sıralaması, olay zamanlaması. Eğer birbirini takip eden olaylar dizisi olarak görüyorsan hayatı o zaman sebep kaybedersin, amaç kaybedersin, anlam kaybedersin. Hayatın tadı, lezzeti kalmaz. Dikkat edersen buna doğru bir hareket var insanlarda. İnsanlar artık daha fazla -yapılması gerekenler- listesi çıkarıyorlar. Aslında hayatına nefis ajandaları, proje takip etmek için excell tabloları koyduğun zaman kıskaca giriyorsun. Excell tablosu döngü değil, çizgidir. Tüm listeler çizgiseldir. İşte ana sorun o. Oysaki hayat çizgi değil, hayat döngüdür. Hayatı döngü olarak görmüyorsan koparsın. Birçoğumuz için kaybettiğimiz ilk döngü: Mevsimdir. Mesela 1 seneyi sadece birbirini takip eden 12 ay olarak görüyorsan bir döngüden kopuyorsun. Halbuki her yeni mevsimi kutlamak, hayatının ritmini ona göre ayarlamak önemli. Gün içinde bile bir döngü vardır. Bir amacın var mı? Neredesin? Bunları fark etmek önemli. Biz hepimiz birer kahramanız. Hepimizin yolculuğu bu şekilde.&nbsp;Judith ile sohbet çok uzundu, bu röportajın devamı da önümüzdeki haftanın bültenine yerleşti. Masal anlatıcısıyla masalın derinlerine inmeye haftaya devam edeceğiz.

masal ile ilgili hikayeler