2022 MFRR Medya ve Basın Özgürlüğü İhlalleri İzleme Raporu

Rapora göre, 2022 yılı, bağımsız medyaya yönelik sistematik baskının devam ettiği Türkiye'de basın özgürlüğü için yıkıcı bir yıl oldu. MapMF, Türkiye'de 362 kişi veya medya kuruluşunun dahil olduğu toplam 167 basın özgürlüğü ihlâli kaydetti. Türkiye dünyada gazetecileri en çok hapse atan ülkelerden biri olmaya devam ediyor. Raporun yayımlandığı tarihte 41 gazeteci hapisteydi.

AKP hakkında eleştirel haber yapan gazeteciler tutuklanma ve kovuşturmayla karşı karşıya kalıyor. Bu arada, gazetecilere yönelik artan fiziksel saldırılar düşmanca ve tehlikeli bir çalışma ortamına katkıda bulunuyor. Özellikle Kürt medyası, hem gazetecilik faaliyetleri hem de etnik kökenleri nedeniyle büyük bir baskıyla karşı karşıya.

Şubat ayında ‘’Ses Kocaeli’’ adlı yerel gazetenin sahibi ve genel yayın yönetmeni Güngör Arslan ofisinin önünde vurularak öldürüldü. Arslan, kendisini susturmak için cinayet emrini verdiği söylenen Ülkü Ocakları'nın eski Kocaeli İl Başkanı Ersin Kurt'u eleştiren yazılar yazmıştı.

Bağımsız medyayı ve eleştirel gazetecileri susturmayı amaçlayan, belgelenen vak’aların yarısından fazlasını (%53,3, 89 ihlal) sistematik olarak kullanılan hukuk yoluyla gerçekleştirilen taciz oluşturmaktadır. Keyfi gözaltılar, hapis cezaları, sınır dışı etmeler ve polis baskınları Türkiye için belgelenen vakaların yaklaşık dörtte birini (%24,0, 40 ihlal) oluşturmaktadır.

Kaydedilen ihlâllerin %13.2’sini farklı terörizm suçlamalarını da içeren yargısal mahkûmiyetlerden (22 ihlâl) oluşmaktadır. Gazeteciler ayrıca düzenli olarak taciz kampanyalarına maruz kalmış ve internet üzerinden fiziksel şiddet ve ölüm tehditleri almışlardır.

Basın özgürlüğüne bir başka büyük darbe de dezenformasyon yaymakla suçlananların üç yıla kadar hapis cezasına çarptırılmasını öngören kapsamlı yeni bir yasayı Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin geçen Ekim’de çıkarmasıyla geldi. Aynı paket yasanın bir parçası olarak, internet haber portalları resmi haber medyası olarak kabul edildi ve bu portalların yetkililer tarafından çıkarılan "düzeltmeler’’i yayınlamaları da zorunlu kılındı. Buna ek olarak, Temmuz ayında yürürlüğe giren "Basın Ahlâk Esasları" başlıklı bir yönetmelik, yetkililerin medya içeriğini "ahlaka" dayalı olarak sansürlemesine olanak tanıyarak özellikle LGBTİQ+ ile ilgili haberleri etkileyecektir.

Bu arada hükümet kontrolündeki Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) medya kuruluşlarına ayrımcı bir şekilde yaptırım uygulamaya ve web sitelerine erişimi engellemeye devsam etti. Mahkemeler yüzlerce haber hakkında erişim engelleme kararı verdi. Kasım ayında İstanbul'da meydana gelen bombalı saldırının ardından Türk makamları yayın yasağı kararı almış ve sosyal medyaya erişimi kısıtlamıştır.

Türkiye'de gazeteciler çoğu protestoları takip ederken ve genellikle polis tarafından (66 hedef gazeteci ile 21 vaka) fiziksel şiddete maruz kalmıştır. MapMF'de kaydedilen bu gibi fiziksel şiddet vakalarının (33 ihlal) yaklaşık üçte ikisi (%63,6) devletin güvenlik güçleri tarafından gerçekleştirildi. Bu arada kadın gazeteciler de polis tarafından cinsel saldırıya ve tacize uğradı.

^[1] https://halktv.com.tr/siyaset/erdogan-hdp-kararinin-ardindan-telefona-sarildi-iste-o-konusma-727804h

^[2] https://www.anayasa.gov.tr/media/8438/2021-2-spk-ara-karar.pdf

^[3] https://www.anayasa.gov.tr/media/8594/2021-2_spk_ara_karar-9_3_2023.pdf

^[4] https://www.mapmf.org/explorer?f.year=2022&f.country=Turkey. Proje Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilmektedir. Geçmiş raporlar MapMF web sitesinden indirilebilir ve bu rapor için uyarılara, sürekli güncellenen ve izleme ortakları tarafından belgelenen tüm uyarıları toplayan ve görselleştiren Uyarı Gezgini aracılığıyla erişilebilir.

^[5] https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/03/20230331-15.pdf

^[6] https://tr.euronews.com/2021/12/20/cumhurbaskan-erdogan-dan-turk-liras-mevduatlar-icin-yeni-duzenleme-ac-klamas