“25 haftada 25 yıl geriye gittik”

“25 haftada yaklaşık 25 yıl geriye gittik.” Bu sözler dünyanın en zenginlerinden biri olan Bill Gates’in küresel sorunları çözme amacıyla kurduğu Bill&Melinda Gates Vakfı’nın 2020 Goalkeepers Raporu’nda geçiyor. Rapor oldukça çarpıcı; zira pandeminin geniş çaplı etkisinin kasvetli bir resmini çiziyor. Resmin en can alıcı noktasında ise son 6 ayda sayıları %7 artan aşırı yoksulluk seviyesindeki bireyler var. Asya Kalkınma Bankası’na göre, yalnızca Asya’da 160 milyon kişi yoksulluk sınırının altına düşmek üzere. Yakın tarihli bir Birleşmiş Milletler (BM) raporuna göre ise Latin Amerika’da bu rakam yaklaşık 45 milyon. 20 yıl sonra ilk defa yükselişe geçen yoksulluk rakamlarını Bill Gates, “İşte bu gerçekten endişe verici” diyerek yorumluyor. Dünya çapında aşı teminatının 1990’lı yıllardaki seviyelere düşmesi, gıda güvensizliğinin artması, okulların kapanmasıyla artan eğitim kaybı, gelir eşitsizliği ve Covid-19 aşısının zengin ülkelerin tekeline alınması ihtimali ise pandemi kasvetinin gittikçe derinleştiğini gösteriyor. BM’nin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nın 2030’a kadar tamamlanması ise artık başarılması zor bir hayal gibi duruyor.

• Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları: 2015’te 193 ülke tarafından kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları; yoksulluğu ortadan kaldırmak, demokratik yönetim ve barışı yapılandırmak, cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmak, iklim değişikliği ve afet riskine karşı önlem almak ve ekonomik eşitsizliğin önüne geçmek başlıklarını kapsayan 17 maddeden oluşuyor. BM’nin hükümetler ve sivil toplum kuruluşlarıyla ortak çalıştığı küresel eylem planı kapsamında tüm dünyanın karşı karşıya kaldığı ana sorunların 2030’a kadar çözülmesi hedefleniyor. Düşük gelirli ülkelerin pandemi sürecinde yaşadıkları problemlerin BM’nin zaman çizelgesinde bir değişikliğe neden olması ise çok yüksek bir ihtimal; nitekim yoksulluk ve hastalıkla mücadelede son 20 yılda ilk kez gerileme görüldü.
   
• Ekonomik durum: Her ne kadar gelişmiş ülkeler tarafından ekonomiye 18 trilyon dolarlık teşvik paketleri pompalanmış olsa da Uluslararası Para Fonu, dünya ekonomisinin 2021’in sonuna kadar yaklaşık 12 trilyon dolarlık kümülatif kayba uğrayacağını öngörüyor. Endüstriyel üretim ve tüketici harcamaları hâlâ geçen yılki seviyelerin oldukça altında. Pandemi döneminde iyice gün yüzüne çıkan gelir eşitsizliğinin ise kış aylarında daha da artması bekleniyor. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün araştırmasına göre, salgının ilk altı ayında işlerini kaybedenler toplam 3,5 trilyon dolar gelir kaybına uğradı. 2020’de öngörülen küresel çalışma saatleri kayıpları ise yaklaşık 245 milyon kişinin mesaisine denk geliyor.
   
• Kaybedenler: Zengin ülkelerin çoğu teşvik programlarıyla hasarı azaltmayı başarırken gelişmekte olan ülkeler ise devasa kamu borçları ve cari açık arasında bocalıyor. Hindistan ve Latin Amerika ülkeleri ise pandeminin mağlupları olarak öne çıkıyor. Hindistan’da Başbakan Narendra Modi’nin ekonomik aktiviteyi durma noktasına getiren önlemleri sonucu 120 milyondan fazla kişi işini kaybederken ülke ekonomisi son 3 ayda %24 küçüldü. Bir BM yetkilisinin resesyonlar ve artan fakirlik nedeniyle “10 yıl kaybettiğini” iddia ettiği Latin Amerika’da ise Meksika’nın gayrisafi yurt içi hasılasında %17, Peru’nunkinde ise %27’lik küçülme yaşandı.
   
• Açlık ve kıtlık riski: Önlemler nedeniyle ekonomik aktivitelerin durma noktasına gelmesi ve işsizliğin artması çoğunluğu kayıt dışı sektörlerde çalışan yaklaşık 2 milyar insanın da çeşitli derecelerde yoksunluklarla karşı karşıya kalmasına neden oluyor. BM’nin Dünya Gıda Programı Yönetici Direktörü David Beasley, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada yeni bir açlık ve kıtlık dalgasının tüm dünyayı tehdit ettiği uyarısında bulundu. Pandemi öncesinde 135 milyon kişi akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalırken bu rakam 2020’de ikiye katlanmış durumda. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 22 milyon, Nijerya’da 4,3 milyon, Burkina Faso’da ise 3,3 milyon kişinin gıda güvenliği yok. 20 milyon kişinin gıdaya erişmekte sıkıntı yaşadığı Yemen’de ise 3 milyon kişi koronavirüs nedeniyle açlıktan ölme riskiyle karşı karşıya.
   
• Aşıya erişim: Northeastern Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırmaya göre, Covid-19 aşısının ilk 2 milyar dozu ülkeler arasında eşit bir şekilde dağıtılırsa ölümlerin %61’inin önüne geçilebilir. Zengin ülkelerin aşıyı kendi tekellerine alması durumunda ise ölümlerin iki katına çıkması çok yüksek bir ihtimal. Dolayısıyla Covid-19 aşısının keşfi, üretimi ve dağıtımı konusunda eşitlikçi bir yaklaşım, küresel ekonominin düzelmesi ve toplumsal zararın hafifletilmesi için hayati bir önem taşıyor. Bill ve Melinda Gates, “Yoksulluk ve hastalıkla mücadelede kaydedilen ilerlemeyi yıllardır kutladık; ancak mevcut gerçekle dürüstçe yüzleşmeliyiz. Bu ilerleme artık durdu” diyor ve ekliyor “Küresel bir krize ulusal bir çözüm bulunamaz.”