Krizin sonu: Süveyş Kanalı açıldı

29 Mart 2021, öğle saatleri… Son bir haftayı günlük gemi trafiği telaşesinden oldukça uzak, iki yakası arasında sıkışıp kalan 400 metre uzunluğundaki devasa bir gemi eşliğinde geçiren Süveyş Kanalı’nda inanılmaz bir telaş var. Çöl ıssızlığında daha da güçlü yankılanan korna sesleri, sevinç çığlıklarına karışıyor. Dünyanın farklı yerlerinden gelmiş birçok gazeteci, yaklaşık bir haftadır yerinden oynatılamayan geminin ilk hareket anının fotoğrafını çekmek için pozisyon almış bekliyor. Geminin kurtarma çalışmalarını yürüten ekibin gerginliği ise zirveye ulaşmış durumda. Kurtarma faaliyetlerine katılan şirketlerden biri olan Boskalis Westminster’ın CEO’su Peter Berdowski alandaki gerilimi şu sözlerle anlatıyor: “Elbette, herkes coşkuluydu; ancak gemi süzülmeye başladığında herkes nefeslerini tuttu. Zira karşı tarafa saplanmadan önce römorklar ile çabucak kontrol altına alınması gerekiyordu. Aksi takdirde her şey daha kötüye gidebilirdi.” Kurtarma ekibinin endişelerine rağmen ilk dakikalar sorunsuz bir şekilde atlatıldı ve yaklaşık bir haftadır kanalda sıkışıp kalan Ever Given isimli gemi, yeniden suda süzülmeye başladı. Kanalda uzun kuyruklar oluşturan 400'e yakın geminin yolcuklarına devam etmesi ve kanalın normal trafik akışına dönmesinin ise bir haftayı bulması bekleniyor.

• Ne oldu? Malezya’dan Hollanda’nın Rotterdam şehrine doğru yola çıkan Ever Given adlı kargo gemisi, 23 Mart’ta Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlayan Süveyş Kanalı’na girdikten altı kilometre sonra dış dünyayla irtibatını tamamen kaybetti. Geminin kaptanının verdiği bilgilere göre, o esnada hızı 75 kilometreye kadar varan sert rüzgârlar ve kum fırtınası nedeniyle manevra kabiliyetini kaybeden gemi, kanala çapraz bir şekilde sıkıştı. Geminin işletmesinde sorumlu olan Tayvan merkezli Evergreen Group, her ne kadar kazadan hava şartlarını sorumlu tutsa da şirketin yakıttan tasarruf etmek için gemiye olması gerekenden daha fazla konteyner yüklediği ve bu konteynerlerin bir nevi yelkenli etkisi yaparak kazada rol oynadığı da iddialar arasında yer alıyor. Kanalın işletmesinden sorumlu Süveyş Kanalı Otoritesi (SCA) ise insan hatası veya teknik problem olasılığı üzerinde duruyor.
  
  
• Kazanın maliyeti: Küresel nakliyatın %10-12’sinden sorumlu olan Süveyş Kanalı’nın gemi trafiğine kapanması, kahve üreticilerinden petrol şirketlerine kadar birçok sektörde tedarik zincirinde kesintilerin yaşanmasına sebep olurken küresel ticaret altyapısının kırılganlığını da bir kez daha gözler önüne serdi. Kazayı “Bu çok büyük bir gemi, dolayısıyla çok büyük bir problem” diye açıklayan Londra merkezli küresel denizcilik yayını Lloyd’s List geminin sıkışık kaldığı her günün, dünya ticaretinde 9,6 milyar dolarlık kayba yol açtığını belirtti. Bu da Ever Given’ın kanalda sıkışık kaldığı her saatte 400 milyon dolar kaybedildiği anlamına geliyor. Süveyş Kanalı Otoritesi, Mısır’ın günlük kaybının 12 ila 14 milyon dolar civarında olduğunu öngörüyor. Moody’s Investor Service ise kanalın kapanmasının küresel konteyner nakliye kapasitesinde %15 oranında düşüşe neden olduğunu ve bu durumun dünyanın birçok yerindeki limanlarda gecikmelere yol açacağını savunuyor.
  
  
• Uzun kuyruklar: Normal şartlarda Süveyş Kanalı’nda her gün ortalama 51,5 gemi geçiyor, bu da altı günlük tıkanıklığı göz önüne aldığımızda 300’ü aşkın geminin yolculuğunun sekteye uğradığını gösteriyor. Ever Given’ın kurtarıldığı pazartesi günü, kanalın iki yakasında bekleyen gemi sayısının 360’ı geçtiği tahmin ediliyor. Elbette, altı gün boyunca kanalda beklemektense yolu iki hafta uzatmayı ve günlük 26 bin dolar ek yakıt masrafını göze alarak Ümit Burnu'nun etrafından dolaşmayı tercih eden gemiler de bulunuyor. Hatta, Ever Given’ın kardeş gemisi Ever Greet de Rotterdam’a gidiş için Ümit Burnu’nu tercih eden gemiler arasında yer alıyor. Diğer yanda, kanalda bekleyen gemileri bulunan IKEA, Caterpillar gibi birçok şirket muhtemel zararlar için önlemler almaya başlarken on binlerce canlı hayvanın taşındığı gemilerde ise yem sıkıntısı baş göstermeye başladı. Bekleme süresinin uzaması Asya merkezli ihracat şirketleri ve Avrupa merkezli ithalatçılar üzerinde çok büyük bir baskı oluştururken bekleyen gemiler arasında petrol ve LNG taşıyanların yer alması nedeniyle petrol fiyatları da yükselişe geçti.
  
  
• Kurtarma çalışmaları: Küresel ticaretin uğradığı zararın boyutlarına rağmen kurtarma çalışmalarının neden daha hızlı gerçekleştirilmediğini anlamak için kanalın ve geminin boyutlarını karşılaştırmakta fayda var. Süveyş Kanalı, 275 metre genişliğinde; kanala çapraz bir şekilde sıkışan Ever Given ise 400 metre uzunluğunda. Yani, Eyfel Kulesi’nden 76 metre, New York’taki Özgürlük Heykeli’nden de dört kat uzun. Tüm bunlara, geminin taşıdığı 224 bin tonluk konteyner de eklendiğinde gemiyi hareket ettirmek inanılmaz güç bir hâl alıyor. Üstelik, bölgedeki hava şartları ve kanaldaki gelgitler de çalışmaları zorlaştırabiliyor. Esasen, Ever Given’ın karaya oturduğu ilk anlardan itibaren makine operatörleri, mühendisler ve römorkör kaptanlarından oluşan büyük bir ekip, zamana karşı yarışmaya başladı. Sadece mühendislik ve fizik kurallarını değil doğa olaylarını da dikkate alan kurtarma ekipleri, üç aşamalı bir plan hazırladı. İlk adım, geminin baş kısmının altında kalan toprak ve çamurun temizlenmesi, ikinci adım ise geminin hareketine alan açmak için baş kısmının altında kalan kumun vakumlanarak çıkartılmasıydı. Bu iki plan uygulanırken bir yandan da 11 römorkör ve iki güçlü deniz römorkörü Ever Given’ı çekerek yerinden oynatmak için sürekli çabaladı. Gemi kurtarılana kadar, 30 bin metreküp kum ve çamur çıkarılırken kanal duvarlarının küçük bir kısmı da yıkılmak zorunda kaldı. Neyse ki, kurtarma çalışmaları, planın üçüncü aşaması olan gemideki konteynerler, yakıt ve suyun boşaltılmasına gerek kalmadan sonuç verdi.
  
  
• Şimdi ne olacak? Ever Given, hâlihazırda bir römorkör filosu yardımıyla kanalın en geniş kısmı olan Büyük Acı Göl’e çekilirken Süveyş Kanalı, trafiğe yeniden açıldı. Gemi, burada kapsamlı bir incelemeye tutulacak ve yola devam etmesine engel bir hasarın olup olmadığına karar verilecek. Limanda oluşan gemi kuyruklarına gelince; Ever Given’ın hareket etmesinin hemen ardından sıradaki ilk gemiler motorlarını çalıştırarak kanaldan geçmeye başladı. Dünya Denizcilik Konseyi’nin verilerine göre normal şartlarda Süveyş Kanalı’nın günlük kapasitesi 106 gemi ile sınırlı; ancak Süveyş Kanalı Otoritesi’nin kanaldaki yoğunluğu azaltmak için sayıyı yükseltmesi bekleniyor. Inchcape Shipping Services'e göre, 30 Mart sabah saatleri itibarıyla kanaldaki gemi sayısı azalacağı yerde artarak 421'e ulaşmış durumda, bu da önümüzdeki günlerde kanalın kapasitesinin artırılmasının aciliyetini gözler önüne seriyor. Öte yandan, her ne kadar Ever Given'ın işletmesinden sorumlu Evergreen Group, şu ana kadar hiçbir tazminat talebiyle karşılaşmadıklarını açıklasa da Fitch Ratings, Süveyş Kanalı'ndaki tıkanmanın sigorta şirketlerine milyonlarca avroya mal olacağını öngörüyor. Kanaldaki gemi trafiğinin normale dönmesinin ardından ise kazanın nedenlerinin araştırılması ve sorumlular hakkında soruşturma açılması bekleniyor.