Gig ekonomisi bağımsızlığını mı kaybediyor?

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

Avrupa Komisyonu, "gig ekonomisi" çalışanlarının “şirket çalışanları” olarak sınıflandırılmasını zorunlu kılan bir kanun teklifi sundu.

• Gig ekonomisi nedir? Serbest piyasa sistemi olarak adlandırılan gig ekonomisi, geçici iş pozisyonlarının kısa vadeli şekilde bağımsız çalışanlar tarafından doldurulması olarak adlandırılabilir. Gig ekonomisi çalışanlarının en açık örnekleri arasında Uber sürücüleri, Airbnb ev sahipleri ve Amazon gibi e-ticaret sitelerindeki satıcılar yer alıyor.

Koşullar ne? Gig ekonomisi şirketleri, çalışanları “bağımsız yükleniciler” olarak sınıflandırıyor. Böylece şirketler, çalışanlara yönelik yasal korumalar ve yükümlülüklerden muaf oluyor. Covid-19 sürecinde gig ekonomisi çalışanları, herhangi bir yasal güvencelerinin ve sabit gelirlerinin olmaması nedeniyle zorluk yaşarken "yeni çağın çalışma modeli" olarak görülen model, tartışılmaya başlandı.

Komisyonun teklifi: Teklifin kanunlaşması halinde gig ekonomisi çalışanları, “şirketlere bağlı çalışanlar” olarak görüneceği için bulundukları ülkelerin asgari ücret, ücretli izin, işsizlik ve sağlık yardımları gibi çeşitli imkânlarından faydalanabilecek. Uber, Glovo, Deliveroo gibi firmalar, bu düzenlemelerin genellikle saat esnekliği nedeniyle bu çalışma türünü tercih eden çalışanları işi bırakmaya sevk edeceğini savunuyor. Ayrıca artacak işçi maliyetleri nedeniyle teslimat ücretlerinin yükseleceği ve iş yerlerinin mal ve hizmetlere zam yapmak zorunda kalacağı belirtiliyor.

Bir adım geriden: Firmaların gig ekonomisi çalışanları için maruz kaldığı ilk düzenlemeler bunlar değil. Daha önce Uber hakkında birçok ülkede farklı davalarda yaptırım kararları verildi.

• Hollanda’da bir mahkeme, eylül ayında gig ekonomisi çalışanlarına daha iyi haklar ve ücretler için mücadele eden Hollanda Sendikalar Federasyonu’nun açtığı dava sonucunda, Uber sürücülerinin "serbest meslek sahibi olarak kabul edilemeyeceğine ve şirket çalışanı olarak tanımlanmaları gerektiğine” karar verdi. Uber, davayı temyize taşıdı.
• Geçtiğimiz hafta Birleşik Krallık Yüksek Mahkemesi, Uber'in Londra'daki faaliyet modelinin yasalara uygun olmadığına karar verdi. Mahkeme, araç çağırma hizmeti sunan şirketin sürücü ve yolcu arasında "aracı" olarak hareket etmesinin yasa dışı olduğuna ve doğrudan sürücülerle sözleşme yapılması gerektiğine hükmetti. Karar; sadece Uber için değil, Londra'da faaliyet gösteren ve kiralık araç hizmeti veren tüm şirketler için bağlayıcı nitelikte olması açısından önem taşıyor.