Svahili

Kenya, Uganda ve Tanzanya’nın resmi dillerini biliyor musunuz? Bir tanesi Avrupa sömürgeciliğinin bir sonucu olarak, tabii ki İngilizce iken, bu ülkelerin diğer resmi dili adı verilen bir dildir.

Svahili ilginç bir dildir. Dil ailesi olarak, büyük ihtimalle Nijer-Kongo dilleri denilen ailenin bir üyesi olarak görülür. Ancak Arapça dahil olmak üzere birçok dilden birçok kelime ödünç almıştır. Buna dilin kendi adı da dahil.

Çünkü dikkat ederseniz Svahili ismi, Türkçede de kullandığımız bir kelimeye çok benzemektedir. Arapça sahil سَاحِل kelimesinin kırık çoğul hali savahil سَوَاحِل “sahiller” olarak çekimlenir. “Sahillerden (gelen)” veya “sahillerden (olan)” anlamlarında ise savahilî سَوَاحِلِىّ kullanılır.

Bu sahilî oluşumunu Türkçe askerî, tarihî, siyasî gibi kelimelerin oluşumlarıyla karşılaştırabiliriz.

Bu açıdan Svahili, sahil halkı, sahilden gelen insan demektir. Bir dil adı olarak bizzat sahillerin dili anlamındadır. Doğu Afrika’nın kıyı ülkelerinin diline gayet yakışır bir isim gibi duruyor.

Peki sahil kelimesi nereden gelmektedir? Arapça shl ل ح س ‎ kökünü takip ettiğimizde sahala سَحَلَ kelimesine varmaktayız. “Yontmak, soymak, tıraşlamak” anlamlarındaki sahala سَحَلَ kökünün fail veznindeki çekimi sahil kelimesidir.

Yani sahil kelimesi “yontulmuş, kıyılmış” anlamındadır. Bu oluşum biçimini Türkçe kıyı kelimesinin kıymak/kıyılmak fiilinden oluşumu ile karşılaştırabiliriz. Su tarafından yontulan, kıyılan toprağa kıyı, ya da sahil denmektedir.

Böyle düşününce Svahili halkının adının “yontulmuş toprakların insanları” demek olması da oldukça etkileyici.

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Twitter'da @KelimeKosesi