Kelime ile ilgili hikayeler
Lord ve Leydi
Yabancı kelimeler oldukları belli olsa da, kökenleri hâlâ ilgi çekici olabilir değil mi?
25 Nis 2023
Ramazan Bayramı
Ramazan Bayramı yaklaştıkça, bu özgün kelimenin birkaç olası kökenbilimsel açıklamasını inceleyelim dedik.
18 Nis 2023
ittifakSeçim ve savaş zamanları gündemde, dillere oturan kelimelerden biri de kelimesidir. Çoğumuz belki 1. Dünya Savaşı’nda İttifak Devletleri ifadesiyle karşılaştık bu kelimeyle, belki de ülkemizde son yılların ittifak siyaseti ile. Her zaman olduğu gibi, önemli ve yüklü bazı kelimelerin kökenlerini anlamak, o kelimelerin kullanımları konusunda bakış açımızı genişletebilir. Kelimelerin biçimbilimine yabancı olmayan okurlar ittifak kelimesinin Arapça kökenli olduğunu görebilirler. ...Devamını Oku
07 Mar 2023
*(s)ḱeh₃Hint-Avrupa Anadili , günümüzdeki birçok kelimeyi doğurmuştur. Hint-Avrupa Anadili *(s)ḱyeh₁-mós olarak evrilince, ilk adımda Germen Anadili *skadwaz olarak gelişen kelime, günümüzde “gölge” anlamlarına gelen İngilizce shadow ve shade, Almanca Schatten, Felemenkçe schaduw , ve Norveççe skodde gibi sözcükleri türetmiştir . Germen Anadili yerine başka bir daldan takip edince, Hint-Aryan Anadili *ćyaHmás karşımıza çıkıyor. Buradan hem Sanskritçe śyāmá ( श्याम ), hem de Eski Fars...Devamını Oku
17 Oca 2023
Dostumuzve düşmanımız aynı yerden gelir diyebilir miyiz? Şayet dost ve düşman kelimeleri aynı dilden gelmiştir. Osmanlı Türkçesinde دشمن kelimesi hem düşman hem de düşmen olarak okunurmuş. Kökeni Farsça duşman ( دشمن ) da “hasım” anlamındadır, Eski Türkçe karşılığı yağı / yagı sözcüğüdür. Eski Farsça ( Avestaca ) biçimi duşmanah- şeklindedir . İngilizce kökenli distopi gibi bir kelimeden bilebilirsiniz, Eski Farsça duşmanah kelimesinin başındaki duş- “kötü” anlamındadır. Hint-Avrupa ...Devamını Oku
10 Oca 2023
Çok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır.Umut kelimesi Eski TürkçÇok yakın anlamlara sahip bu iki kelimenin, yakın ama farklı kökleri vardır. Umut kelimesi Eski Türkçe kökenlidir. Eski Türkçe um- kökü, aynı anlamını koruyarak günümüze kadar gelmiştir. Aynı kökten türeyen başka sözler, örnek olarak Eski Türkçe umuğ, umunç “beklenti”, günümüz Türkçesinde ne yazık ki artık pek kullanılmamaktadır. Bu Eski Türkçe biçimler, ilk olarak “umulan nesne” anlamına sahip olup, sonradan fiil olarak “umma eylemi” anlamına genişlemiş olabilirler . Ses ve ...Devamını Oku
27 Ara 2022
1901 yılında ABD’nın New York eyaletinin başkenti Buffalo’da “Pan-Amerikan Fuarı” (Pan-American Expo1901 yılında ABD’nın New York eyaletinin başkenti Buffalo’da “Pan-Amerikan Fuarı” (Pan-American Exposition) düzenlenmiştir . Fuarın bir parçası olarak Frederic Thompson ve Eric Dundy adlı iki kişi “Ay’a Yolculuk” (A Trip to the Moon) adlı bir eğlence tasarladılar. Ziyaretçilerin bindikleri uzay aracının adı, Latince “Ay” anlamına gelen Luna idi. 1902 yılında Thompson ve Dundy, Kuzey Amerika’nın ilk kalıcı eğlence parkı olan “Denizaslanı Parkı”nı (Sea Lion Park) kiraladılar ve...Devamını Oku
20 Ara 2022
Spektrum Son Düzlük #14Son Düzlük’te bu hafta Arayüz Kampanyası'nın Direktörü Nevzat Taşçı ile 18-30 yaş arası genç seçmenin Türkiye'de siyasete bakışını, tercihlerini ve eleştirilerini konuştuk. Parlamento Yakın Geçmiş #6: Evren’in Türkiyesi. Altıncı bölüm 12 Eylül 1980 Darbesi sonrası Kenan Evren cumhurbaşkanlığındaki Türkiye’ye odaklandı. Askerî yönetimin etkisinden çıkarken ülke siyasetindeki dinamiklerin ve aktörlerin nasıl değiştiğini inceledi. Kalıpsız, Kuralsız, Önyargısı z: Yaratıcılığa Al...Devamını Oku
09 Kas 2022
taarruzBüyük Taarruz’daki sözcüğünün de Arapça kökenli olduğu ortada. Ancak o kadar da açık olmayan, taarruz sözcüğünün arz ile olan kökdeş ilişkisidir. Türkçeye ilk adımda Arapça taˁarruḍ تعرّض “engel olma, müdahele etme” mastarından geçmiştir . Bu kelimenin kökü ise Arapça ˁaraḍa عَرَضَ fiilidir. ˁaraḍa kelimesinin anlamları sayıca fazladır : “belirme, yoluna çıkma, var olma, sunma” gibi geniş anlamlara sahiptir. Geniş anlamlar diyoruz çünkü nihai ˁ-r-ḍ ع ر ض kökünün “genişleme” ...Devamını Oku
30 Ağu 2022
SvahiliKenya, Uganda ve Tanzanya’nın resmi dillerini biliyor musunuz? Bir tanesi Avrupa sömürgeciliğinin bir sonucu olarak, tabii ki İngilizce iken, bu ülkelerin diğer resmi dili adı verilen bir dildir . Svahili ilginç bir dildir. Dil ailesi olarak, büyük ihtimalle Nijer-Kongo dilleri denilen ailenin bir üyesi olarak görülür. Ancak Arapça dahil olmak üzere birçok dilden birçok kelime ödünç almıştır. Buna dilin kendi adı da dahil. Çünkü dikkat ederseniz Svahili ismi , Türkçede de kul...Devamını Oku
02 Ağu 2022
Kazakistanülkesinin adının sonundaki ekin Farsça yerleşim yeri, kent belirten +stan/+istan olduğunu daha önce de öğrenmiştik. Kelimenin ilk kısmının kökeni ise, ilginç bir şekilde kez- köküdür aslında. Hafif bir ses değişimi ile kaz- biçimini aldıktan sonra, “dolaşma” anlamını somutlaştırmak için +ek/+ak ekini alır. Muhtemelen ilk anlamı gezgin kelimesine benzeyen kazak sözü, zaman içinde “akıncı, gerilla” gibi bir anlama bürünmüştür . Bu anlamıyla Kazakistan , “maceracılar, akıncılar ...Devamını Oku
03 Haz 2022
Bölümü çok uzatmadan burada sonlandıralım, eğer daha fazla tekrar ödünçleme kelime görmek isterseniz Twitter üzerinden @KelimeKosesibize ulaşabilirsiniz. - Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici
11 Mar 2022
EksileriFazlasıyla Avrupa dillerinden etkilenen ve açıkça Hint-Avrupa dili yapısını taşıyan bu dilin, evrensel bir dünya dili olarak ortaya atılması, adeta Avrupa’nın dil alanında dünya üzerindeki egemenliğini iddia etmektedir. Bir Türkçe, Çince, Japonca konuşanı ya da yerel Afrika, Güney Amerika, Okyanusya dillerini konuşan birinin neden Esperanto’yu asla kullanmak istemeyeceği anlaşılabilir. Grameri bu açıdan, bu dilleri konuşan kişilere yabancı gelebilir. Avrupa dillerinden aldığı...Devamını Oku
02 Şub 2022
Kelime Köşesi’ninKelime Köşesi, iki haftada bir yayımladığı bültenlerinin her bir sayısında bir kelimeye odaklanıyor. Ancak yayın, kelimenin yalnızca etimolojik geçmişini anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda ilgili kelimeden yola çıkarak okuyucusuna kültürel ve tarihî bilgiler de sunuyor. Biz de bu hafta yayıncısı Ata Leblebici ile kısa bir sohbet gerçekleştirdik. Önce Kelime Köşesi’yle başlayalım. Etimolojiyle olan ilişkin nereden ve nasıl başlıyor? Bu alanda bir yayın yapmaya nasıl karar verdi...Devamını Oku
17 Haz 2021
Bu hafta ilk bültenleriyle aramıza katılanlar ve heyecan duydukları alanlarBu hafta ilk bültenleriyle aramıza katılanlar ve heyecan duydukları alanlar: Tutto 'nun yaratıcısı Büşra Erkara , İtalya'da gündelik hayatta en çok kullanılan deyimlerden biri olan “Tutto a posto!” , yani “her şey yolunda” deyiminden ilham alarak bültenini oluşturuyor. Bizi telaşsız bir akşamüstü saatinde mutfağında yemek hazırlarken sohbete davet ediyor. Okur Öncesi 'ni oluşturan gölge yazar Kaan Göktaş ; yeni çıkan kitapları, gündemdeki konulara dair okuma önerilerini, hiç ...Devamını Oku
10 Mar 2021