Dostumuz

ve düşmanımız aynı yerden gelir diyebilir miyiz? Şayet dost ve düşman kelimeleri aynı dilden gelmiştir.

Osmanlı Türkçesinde دشمن kelimesi hem düşman hem de düşmen olarak okunurmuş. Kökeni Farsça duşman (دشمن ) da “hasım” anlamındadır, Eski Türkçe karşılığı yağı / yagı sözcüğüdür. Eski Farsça (Avestaca) biçimi duşmanah- şeklindedir.

İngilizce kökenli distopi gibi bir kelimeden bilebilirsiniz, Eski Farsça duşmanah kelimesinin başındaki duş- “kötü” anlamındadır. Hint-Avrupa Anadili *dus- haline kadar takip edilebilen bu sözcüğün izleri Fransızca veya İngilizce kaynaklı distopi, disfazi, disleksi gibi kelimelerde de görülebilir.

Düşman kelimesinin ikinci kısmı, Eski Farsçadaki manah da Hint-Avrupa Anadilinde bir köken bulur: *men-. Bu köken “akıl ve düşünce ile ilgili” kelimeler türetmiştir. Latince demonstro ve İngilizce demonstrate, Latince mens ve İngilizce mental, mind, ve Hint-Avrupa dillerinde daha nice “akıl” ve “düşünce” ile ilgili kelime bu aynı Hint-Avrupa Anadili köke uzanır. Hatta bazı dilbilimciler İngilizce man “erkek, insan” kelimesini de aynı köke bağlamıştır.

Bu oluşumuyla Farsça duşman, “kötü düşünen kişi” anlamına gelir, ve bizce çok şairane bir oluşumdur.

Etrafınızda tadıp beğendiğiniz kişilerin bol, kötü düşünen kişilerin de az olmasını dileriz. Ve ünlü bir kamyon arkası yazısının dediğini unutmayın: “eski kaşardan tost, eski düşmandan dost olmaz...”

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi