Ramazan Bayramı

Bayram kelimesinin kökenini düşündüğümüzde, hangi kökten gelmiş olabilir?

Böyle durumlarda benzer duyulan bazı diğer kelimeler üzerinden ilerleyebiliriz. Bayılmak fiili ile Türkiye Türkçesi argosunda türetilen geçişli baymak fiilinin ortak bir kökü var gibi. Mayışmak fiili ile bağdaştırılan bu fiiler, Clauson ve Nişanyan’a göre “gevşemek, çökmek” anlamına gelen ortak bayıl-/mayış- kökünden gelmektedir.

Böylelikle bayılmak fiili günümüzdeki iki anlamını, “gevşemek” anlamının hem doğrudan alınması hem de mecazlanması yollarıyla elde etmiştir.

Eğer ki siz de bayram fiilinin kökünü bayılmak ile ilişkilendirdiyseniz tebrikler, bayram kelimesinin önerilen bir kökenini buldunuz.

Kâşgarlı Mahmud, Divanü Lûgat-it-Türk’te bayram kelimesinin Türkçe kökenli olduğunu, ve Orta Türkçede baδram biçiminin kullanıldığını yazmıştır.

Starostin, Dybo, ve Mudrak da benzer bir şekilde bayram kelimesini Ana Türkçe (Proto-Türkçe) olarak kabul eder ve Ana Moğolca *bayar “sevinç, neşe, mutluluk” kökeni ile bağlarlar.

Ancak bu kelimeyi tartışmalı yapan bir tane görüş daha bulunmaktadır.

Clauson ve Nişanyan’ın ortak görüşü Türkçe bayram kelimesinin, Farsça baḏrām “neşe/zevk ile dolu bir yer” kelimesinin alıntı olduğunu dile getirirler. Clauson’a göre “şüphesiz” olan bu bağlantıyı, Nişanyan Ana İrancaya kadar takip etmiş ve *pati-rāma- kökenini çıkarmıştır.

Sevortyan’a göre Kâşgarlı Mahmud’daki Orta Türkçe baδram açıklaması olası bir Farsça alıntıyı çürütmektedir. Eren’e göreyse Clauson, Farsçadaki bayrām “İslamî kutlama, festival” biçimini göz ardı etmiştir.

Artık çoğu kaynakta bayram kelimesinin Türkçe kökenli bir kelime olduğu yazmaktadır.

Kelime Köşesi olarak bütün okuyucularımızın Ramazan Bayramını şimdiden kutlarız!

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi