Martin Van Buren

Yıllardan 1840, ve Amerika Birleşik Devletleri’nin sekizinci başkanı , ikinci dönemi için adaylığını öne sürmüştü.

Martin Van Buren diğer başkanlardan biraz farklıydı. Amerikan bağımsızlığından sonra doğmuş olan ilk başkan, ve İngilizceyi ikinci dili olarak konuşmayı öğrenmiş olan gelmiş geçmiş tek başkandır (Anadili Felemenkçeydi).

Başkanlığı sırasında 1837 ekonomik krizini yönetmek durumunda kalmış, öncülü Andrew Jackson’ın Amerikan yerlilerinin topraklarını işgal etme politikalarına devam etmiş, 1836’da Texas’ın Meksika’dan bağımsızlığını ilan edip özerk bir cumhuriyet olmasına şahit olmuştu. Van Buren bu şartlar altında tekrar seçilebilme kampanyasına başladı.

Amerika’da başkanlık seçimlerinde ağıza oturan kısa sloganlar hep çok popüler olmuşlardır. 1950’lerde Dwight Eisenhower için “We Like Ike” (Ike’ı Seviyoruz, Eisenhower’ın lakabı Ike idi), veya Obama için “Hope” gibi sloganlar akla geliyor.

Martin Van Buren’ın da bunlara benzer sloganları vardı: “Vote for O.K.” (O.K.’e Oy Verin) ve “Van Buren is O.K.” (Van Buren O.K.dir). Van Buren, New York’un Kinderhook kasabasında doğmuştu, ve rivayete göre Vote for O.K. / O.K.’e Oy Verin sloganında O.K. kısaltmasının açılımı Old Kinderhook’tu – yani Yaşlı Kinderhook / Kinderhook’lu İhtiyar.

Şüphesiz diğer dillerde olduğu gibi Türkçede de okay veya okey, İngilizce O.K. kısaltmasının okunuşundan gelmektedir. Ancak yukarıdaki öneri, O.K. kısaltmasının nasıl “doğrulama, onaylama” anlamlarında kullanılmaya başlandığını açıklamak için yeterli değil. Bunun için başka bir açıklamaya, 1840’tan bir-iki yıl öncesine gitmemiz gerekiyor.

1838-1839’da Amerika’nın Boston şehrinde bir akım süregelmekteydi, etrafta bir kısaltma cereyanı esiyordu. Bostonlu gençler iki kelimelik ifadeler ve tamlamaları bilerek yanlış yazarak kısaltıyorlardı. İngilizce no go “iptal / gitme / yapma” ifadesi know go yazımıyla K.G. olarak kısaltılmıştı. İngilizce enough said “yeterince söyledim / açık / anlaşılır” ifadesi ise nuff ced yazımıyla N.C. olarak.

Başka bir kısaltma ise İngilizce all correct “hepsi doğru / aynen” ifadesiydi. Bu tabir de oll korrect yanlış yazımıyla O.K. olarak kısaltılmaktaydı. İşte onaylama anlamı burada karşımıza çıkıyor.

Böylece Van Buren is O.K. / Van Buren O.K.dir sloganı “Van Buren doğrudur/haklıdır” anlamlarına ermiş oluyor. Aynı zamanda adamın doğum yerinden alınan anlamın da sonrada kısaltmaya iliştirilmiş olması da çok olasılık dışı değil.

Kelimelerin tarihine bakarken, özellikle kısaltmalarda, eskiden yaşamış insanların yaratıcılığını ve espri anlayışını küçümsememek gerek. Her kelime ve her ifade aslında Falanca dilinden filan köküne sahip çıkmıyor. Bazı kökler yanlış yazımlardan, şakalardan veya kelime oyunlarından doğar.

Burada önemli bir noktaya, kelimebilimde düşülebilecek bir tuzağa değinelim. Bazı kelimelere sonradan anlamlar ve kökler uydurulmuş da olabilir. Şayet Martin Van Buren’ın siyasi hasımları, oll korrect yanlış yazımının önceki başkan Andrew Jackson’ın kötü okuryazarlığından olduğunu iddia etmişlerdir. Ama bunu siyasi emeller için yapmışlardır, ve onların sözü etimolojik köken için yeterli değildir.

O.K. ifadesine atfedilen saçma kelimebilimleri defeden, ve konuya açıklık getiren en önemli çalışma da Allen Walker Read’in The Folklore of O.K. adlı çalışmasıdır. İngilizce okuyabilen tüm okuyucularımıza tavsiye edilir.

Son olarak, O.K. kısaltması için olası bir ihtimal daha görünüyor. Amerikan yerli medeniyetlerinden biri olan Çoktavların dilinde -okeh kelimesi doğrulama anlamı içeren bir son ek olarak karşımıza çıkar. Read dahil bazı kaynaklar O.K. kısaltmasının gerçek kökünün bu ek olabileceği ve oll korrect kısaltmasının sonradan yakıştırılmış olabileceği ihtimalini gözden çıkarmamakta.

Neticede okay kelimesinin Türkçesi VAR: tamam. Kullanım yerine göre onama anlamını tamam veya aynen kelimeleri karşılamaktadır.

Peki Türkçesi olmasına rağmen bu okay kelimesini gözden çıkarmak için bir sebep midir? Yoksa böylesine ilginç bir kelimeyi, tüm dünyanın paylaştığı bir mirası sürdürmek o kadar kötü bir şey değil midir?

Bu sorulara cevabınız ne olursa olsun, siz okay olun yeter...başkandır