İkisi arasından tost sözcüğünün hangi dilden geçtiği bazı okuyucularımız için daha açık olabilir. İn

İkisi arasından tost sözcüğünün hangi dilden geçtiği bazı okuyucularımız için daha açık olabilir. İngilizce toast “tost, kızartmak” sözcüğü bize tostu bahşetmiştir. Büyük olasılıkla Geç Latince *tostare “kızartmak” fiilinden İngilizceye geçmiştir. Aynı Geç Latince kökten İspanyolca tostar, İtalyanca tostare gibi fiiller de türemiştir.

Kökü takip ettiğimizde Geç Latincenin ardında geçmiş zaman çekimli Latince tostus “kurudu”, yalın hali Latince torrere “kurutmak” sözcükleri ile karşılaşırız.

Eğer şanslıysak, bazı sözcüklerde Latince gibi yazılı örnekleri bulunan dillerden daha da gerisine, yazılı örneği olmayan Hint-Avrupa Anadiline ait bazı kökleri geri inşa edebiliriz. Tıpkı bir ağacın köklerini takip ederek gövdesine ulaşmak gibi, bir sürü sözcüğün köklerini takip ederek de bir gövdeyi oluşturabiliriz.

Bu yaklaşımla Latince torrere “kurutmak” sözcüğünü takip ederek karşımıza Hint-Avrupa Anadiline ait *ters- “kurumak, kuruluk” kökü çıkıyor.

Bu gibi kelimelerde başta verilen yıldız işareti *, sözcüğün yazılı örneği olmadığına işaret etmektedir.

Şimdi de, gövdeden ayrılan köklerin izinde, günümüzde var olan kelimelere erişebiliriz. Böylece Hint-Avrupa Anadili *ters kökünü izleyersek, karşımıza Latince terra “toprak” çıkar mesela, devamında bize Fransızca Angle-terre şeklinden türeyerek İngiltere ismini verecektir.

Ya da Mersin’in ilçesi Tarsus ismini bulabiliriz aynı Hint-Avrupa Anadili kökten. Daha da doğuya gidersek Avestaca tarşna- fiil kökünü buluruz, “kurumak, kurutmak” demektir. “Ağzım kurudu” ifadesinin mecazlaması ile “susatmak” anlamına da genişlemiştir Avestaca tarşna-. “Susatmak” anlamından Farsça taşne تشنه “susamış” sözcüğü türemiş, bu sözcük ise Türkçeye “susamış” ve mecazen “çok istekli” anlamlarında teşne olarak geçmiştir.

Avestaca sözcük başka bir dalda daha da genişleyerek “susatan şey” anlamının devamında “ekşi” imasını da alır, ve Farsça torş/turş ترش “ekşi” sözcüğünü üretir. Farsça turşî ترشی “ekşimiş, ekşi” ise son olarak Türkçeye turşu olarak varır.

O zaman acı biber turşusu sevenlerin, ardından bir yudum su içmek istemeleri doğaldır. Hele hele biber turşusunu dilimleyip ekmek arasına koyanlar iyi bir eşleştirme yapmaktadırlar.

Ne de olsa tost acı söyler...

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi

Twitter'da @KelimeKosesiçıkıyor