Ermeniler bu yıl Paregentan'ı kendi kilise takvimlerine göre 15 Şubat’ta, Rumlar ise Baklahorani'yi Ortodoks kilise takvimine göre 23 Şubat’ta kutluyor. Paskalya’dan 40 gün önce başlayan Büyük Oruç’un habercisi karnavallar, hiç şüphe yok ki en eğlenceli dinî gelenekler. Ne var ki bu gelenekler, özellikle de Baklahorani, on yıllar boyunca doğasına aykırı bir şekilde sürdü.

Yazı: Vartan Estukyan

“İstanbul’da eskiden Rumlar, Ermeniler, Yahudiler, Müslümanlar hep birlikte yaşardı” cümlesi çoğu kişiye romantik gelse de, bende hep bir öfke çağrıştırırdı. "Neden hâlâ birlikte yaşamıyorlar öyleyse?"

• Bu duygu, özellikle de şehrin eski semtlerinin mimarisiyle, sokak isimleriyle karşılaştığımda kendini iyice gün yüzüne çıkarıyor. Bunu Kurtuluş’ta doğmuş, çocukluğunu Yeniköy’de geçirmiş ve ardından yeniden doğduğu semte taşınarak ömrünün şimdiye kadarki kısmını burada yaşamış biri olarak söylüyorum.

Kurtuluş’un isminin aslında Tatavla olduğunu, bu mecrayı takip eden birçokları zaten biliyor. Bu ismin meşhur bir yangın sonrası "Kurtuluş" ismini alması ise kimilerine göre yeni olabilir. Merak etmeyin, bu yazıda ne Kurtuluş’un tarihini anlatacağım ne de sıkıcı konulara değineceğim. Bugün burada, Rumların Baklahorani, Ermenilerin ise Paregentan karnavallarından—belki biraz da nostaljiye kaçarak—bahsetmeye çalışacağım.

İki karnaval da Paskalya’yla doğrudan ilişkili. Ermeniler bu yıl karnavallarını kendi kilise takvimlerine göre 15 Şubat’ta, Rumlar ise Ortodoks kilise takvimine göre 23 Şubat’ta kutlayacak. Paskalya’dan 40 gün önce başlayan Büyük Oruç’un habercisi karnavallar, hiç şüphe yok ki en eğlenceli dinî gelenekler. Ne var ki bu gelenekler, özellikle Baklahorani, onlarca yıl boyunca doğasına aykırı bir şekilde sürdü.

• Rumların "Temiz Pazartesi" gününü kutladığı ve Baklahorani olarak adlandırdığı karnaval, 1941’de dönemin hükümeti tarafından yasaklanmış, 2009’da yeniden canlandırılmış ve 2014’e kadar yine sokaklarda kutlanmıştı.

"Tatavla Karnavalı" olarak da anılan Baklahorani, 2020’de, Şişli Belediyesi Kent Konseyi’nin girişimleri, Kurtuluş Rum İlköğretim Okulu Vakfı Yönetimi’nin katkılarıyla, yine sokaklara taşınmıştı.

‘Hüznün karışmadığı sevinç yoktur’

Ermenilerin kutladığı Paregentan ise hiçbir zaman Rumlarınki kadar görkemli değildi. Çoğu kilise geleneği gibi Paregentan’ın geçmişi de Pagan dönemine dayanıyor. İstanbul Ermeni toplumunun yakın dönem hafıza aktarıcılarından, Agos’un Ermenice sayfalarının eski yayın yönetmeni, 2015’te hayatını kaybeden Sarkis Seropyan, ölümünden bir yıl önce gazetede kaleme aldığı yazıda Paregentan hakkında şöyle yazmıştı:

"... Paregentan, sözlüklere göre, ‘Pagan dönemi şenliği’, ‘iyi yaşama günü’dür. Genel olarak ise, perhiz öncesinde, yemenin, içmenin ve oyunlar oynamanın serbest olduğu Cumartesi gününün adıdır. Yedi hafta süren Büyük Perhiz’in öncesindeki Cumartesi günü yapılan kutlamaya ‘Pun Paregentan’ denir.

...Darda kalanların yardımına yetişen Hıdır-İlyas’ın Ermeni benzeri olan Surp Sarkis’in bu yıl alışılageldiği gibi İstanbul’da sakalını silkelemediğini, buna karşın doğuyu tir-tir titrettiğini kısaca geçip, beceriksiz gençleri başgöz etme geleneğinin damga vurduğu Sahag Bartev gününün de altını çizdikten sonra, Paregentan’a, ne yazık ki hemen geçemiyoruz, çünkü gazetemizin baskıda olduğu 27 Şubat Perşembe, en az Paregentan kadar önemli bir ‘isim kutlama günü’ olan Vartanants Bayramı.

YAZININ DEVAMI