Vibe-check kültürü, yeni bir savaş türünün toplumsal meşruiyet zeminini oluştururken rasyonelliği tamamen devre dışı bırakarak bireyleri algoritmik önerilerin duygusal konforuna hapsediyor. Nihayetinde savaşlar, çatışmalar derinleşiyor ve en hayati krizler, sonsuz bir ekran kaydırma döngüsünün içinde, anlamını yitirmiş birer "vibe" olmaktan öteye gidemiyor.

Yazı: Ümit Alan

Amerikalı yazar, şair, dansçı, oyuncu, yönetmen ve daha bir sürü şey olan Maya Angelou’ya atfedilen o meşhur sözü muhtemelen duymuşsunuzdur:

“Öğrendim ki, insanlar onlara ne söylediğinizi unutur, ne yaptığınızı unutur, ama onlara nasıl hissettirdiğinizi asla unutmazlar.”

İronik bir şekilde hisler hakkındaki bu meşhur bu sözün Maya Angelou’ya ait olduğuna dair bilgi de bir histen ibarettir. Çünkü kanıtı yoktur. Hatta alıntı araştırma sitelerinin en meşhuru Quote Investigator, bu sözün Carl W. Buehner adlı bir din adamına ait olması ihtimalinin daha kuvvetli olduğunu belirtir.

• Bana kalırsa vibe-check kültürünü de en iyi bu alıntı özetler. Çünkü rasyonel bir varlık olduğu iddia edilen insan, aslen hislerden ibarettir ve irrasyoneldir.

Vibe-check kültürü de neymiş sorusuna geçmeden önce “vibe” ifadesinin nereden geldiğine bir bakalım. Tahmin etmesi güç değil: Bildiğimiz “vibration”dan (titreşim) geliyor. Bu da aslen Fransızca bir kelime ama İngilizceye de sızmış. Zaten Fransızcada da Latince vibrare (titremek) fiilinden türetilmiş.

Nihayetinde artık Türkiye internet jargonuna da girdi denilebilir.“Bundan X vibe’ı alıyorum, şundan y vibe’ı alıyorum” şeklinde günlük kullanımlarına rastlamışsınızdır muhtemelen. Benim gibi kullanılıyor olmasından hoşlanmıyor da olabilirsiniz ama dil maalesef bizim hoşlanıp hoşlanmamanıza göre esneyebilen bir varlık değil. Bir kelimenin dile gireceği varsa giriyor bir şekilde. Her neyse şimdi titreyerek kendimize gelelim ve vibe-check kavramına gelelim.

Vibe-check nedir?

Vibe-check, Cambridge sözlüğüne göre birinin nasıl hissettiğini, size nasıl hissettirdiğini, bir yerdeki veya durumdaki ruh hâlinin ne olduğunu öğrenme eylemi. “Hissiyat kontrolü” diye Türkçeye çevirirsek çok eksik olmaz. Lakin dilimize çevrilmiş hâlini kullanırsak da sosyal medya jargonuna girmiş bulunan vibe kelimesinden uzaklaştığımız için yeterince anlaşılmaz. O nedenle çevirmeden devam edeceğim affınıza sığınarak.

YAZININ DEVAMI