AB Dışişleri Bakanları toplantısının ardından

22 Şubat’ta bir araya gelen Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları’nın gündemi oldukça yoğundu. Bakanlar, bir gün boyunca Belarus’tan Etiyopya’ya, Myanmar’dan Hong Kong’a kadar uluslararası politikanın tüm sıcak konularını ele aldı. Toplantının ilgiyle takip edilmesine neden olan iki önemli konu başlığı vardı: Rusya ve ABD ile ilişkiler nasıl ilerleyecek? Bu iki başlık aslında AB’nin küresel stratejisini belirleyecek ve liderler zirvelerinde de ele alınacak önemli alt başlıkları içeriyor. Gelin toplantı gündemini ve sonuçlarını kuş bakışı inceleyelim.

• Rusya'ya yaptırımlar: Muhalif lider Aleksey Navalni’nin hapis cezasının onanmasından sonra AB’nin Rusya’ya yaptırım uygulayacağı malumun ilamıydı. Toplantı öncesinde hem Brüksel hem de Moskova geri adım atmayan söylemlerde bulunuyordu. Rusya Dışişleri Bakanı, “Moskova’nın canını acıtacak” yaptırımlar gelirse ilişkilerin tamamen kopacağının sinyalini vermişti.
   
• Kapsam: Yaptırımların Navalni’nin tutuklanmasına sebep olan dört kişi hakkında olduğu açıklanırken kişiler hakkında detay verilmedi. Rusya, bu karara oldukça sert bir tepki verdi. Rusya Dışişleri Bakanlığı, kararın uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve bağımsız bir devletin yargı kararını etkileme girişimi olduğunu açıkladı.
   
• Neden önemli: Rusya’ya uygulanan yaptırımlar, AB’nin 7 Aralık 2020’de yürürlüğe soktuğu Küresel İnsan Hakları Yaptırım Rejimi’ne dayandırılıyor. Söz konusu rejim, insan hakları ihlallerinde bulunan kişilerin hesaplarını dondurmayı ve bu kişilere seyahat kısıtlamaları getirilmesini öngörüyor. Rusya’nın bu yaptırımlardan sonraki tavrı, AB’nin insan hakları adına attığı adımların etkisini de gösterecek.
  
  • Bazı uzmanlar, Moskova-Brüksel ilişkilerinde “yeni normalin" yaptırım rejimi olduğunu söylüyor. Gazete Duvar'dan Mühdan Sağlam’ın analizine göre Rusya, Avrupa’nın enerji bağımlılığına güveniyor ve AB ile Avrupa’yı birbirinden ayırıyor. İspanya merkezli La Vanguardia gazetesi, AB’nin enerji bağımlılığının yanı sıra Orta Doğu’daki uluslararası ihtilaflarda da Rusya'yla iş birliğine muhtaç olduğunu; bu nedenle de diyalogu sürdürmekten başka çaresinin olmadığını belirtiyor.
     
• Polonya Dışişleri Bakanlığı, Rusya’nın Kuzey Akım-2 projesiyle birlikte özellikle Ukrayna üzerinde demokrasiye aykırı faaliyetlerine devam ettiğini ileri sürüyor ve projenin iptal edilmesini istiyor.
   
• Transatlantik ilişkiler: ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, toplantıya video konferans yöntemi ile katıldı. Böylece AB’nin Biden yönetimiyle ilk üst düzey teması gerçekleşti.
   
• Neden önemli? AB’nin transatlantik politikasının bel kemiğini, İran ve Çin'le olan ilişkilerde “ABD'yle ortak hareket etmek” oluşturuyor. ABD ve AB’nin uluslararası politikadaki iş birliği alanlarının konuşulduğu toplantıda ön plana çıkan konular şöyle:
  
  
  • Çin’le ilişkiler: AB’nin Çin ile ekonomik ilişkilerini düzeltmek için bir ticaret anlaşması imzalamaya çalıştığı ve eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde başlayan ticaret savaşının etkisini azaltmaya çalıştığı biliniyor. Biden yönetimi ise Çin rejimine karşı ön yargı ile yaklaşıyor ve insan hakları ihlallerine dikkat çekiyor. 19 Şubat’ta Münih Güvenlik Konferansı’nda konuşan Biden, AB’yi ve tüm partnerlerini Çin’in uluslararası ticarette uygulamış olduğu haksız rekabete karşı birlik olmaya davet etti. 22 Şubat toplantısında Çin ile ilgili ne tür bir tartışma yapıldığı açıklanmadı.
     
  • AB, diyalog umuduna rağmen Çin’e uyarıda bulunmaktan çekinmedi. Çin’in Temmuz ayında Hong Kong’da uygulamaya başladığı ulusal güvenlik yasasını eleştiren temsilciler, Hong Kong'daki sivil toplumun yanında olduğunu ifade etti. Toplantıda, söz konusu baskıların Brüksel-Pekin ilişkilerini olumsuz etkileyeceğinin altı çizilirken Çin için bir yaptırım kararı çıkmadı.
     
• Kapsamlı ortak eylem planı: Toplantı sonrasında açıklamalarda bulunan AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, ABD’nin İran’la yapılan nükleer anlaşmaya geri döneceği konusunda iyimser olduklarını duyurdu. Nitekim Biden’ın seçim kampanyasındaki dış politika hedeflerinde de anlaşmaya geri dönüş sinyalleri belirgindi. İran kanadı ise anlaşma müzakerelerinin yeniden başlaması için ABD’nin yaptırımlarının kalkması gerektiğini vurguluyor.
   
• Diğer güncel sorunlar: Şubat ayının başında askerî darbenin gerçekleştiği Myanmar için kısıtlayıcı tedbirlere hazır olunduğu belirtildi. Öte yandan insani yardım ve sorunların çözümü için iş birliği sinyali verildi.
   
• Aralık 2020’de Venezuela’da gerçekleşen seçimleri tanımayan AB, hükümet kanadından 19 kişiye demokrasi karşıtı eylemleri nedeniyle yaptırım uyguladığını açıkladı.
   
• Belarus’ta devam eden protestolara dikkat çeken bakanlar, uygulanan yaptırımların artırılabileceğini belirttiler.
   
• Etiyopya ve Sudan arasında devam eden Tigray sınır anlaşmazlığına dikkat çekildi ve bölgeye insani yardım yapılması konusunda karar alındı.
   
• Son olarak Covid-19 ile mücadelede insan haklarını önceleyen bir kurtarma planı ve 2021 yılı için insan hakları önceliklerini açıklayan bir belge yayımlandı.
   
• Yazarın yorumu: 2021 yılının AB için insan hakları savunuculuğu ile jeopolitik liderlik arasında bir köprü kurma yılı olacağı anlaşılıyor. Mart ayında gerçekleşecek AB Liderler Zirvesi’nde Türkiye ve Doğu Akdeniz ile ilgili çıkacak kararlarda Türkiye’nin insan hakları karnesine vurgu yapılacaktır.