AB Liderler Zirvesi'nin sonuçları ve ABD etkisi

Türkiye'de kamuoyu tarafından ilgiyle takip edilen 10 – 11 Aralık AB Liderler Zirvesi’nin sonuçları, henüz başlamadan önce de birçok tartışma ve tahmine sebep olmuştu. Söz konusu tahminler çoğunlukla Türkiye’ye ilişkin çıkacak kararlarla ilgiliydi. Reuters’ın Zirve’den önce sızdırdığı haberler doğru çıktı ve Türkiye’ye yönelik yaptırımlar Mart 2021’e ertelendi. Mart ayının Türkiye için bir önemi daha bulunuyor: ABD Federal Mahkemesi, Halkbank’ın “İran’a yasa dışı yollarla para gönderilmesine aracı olduğu” gerekçesiyle yargılanacağı davayı 1 Mart 2021’e ertelemişti. Öte yandan Brüksel’in Türkiye’ye yönelik yaptırımları ertelemesinde, yeni ABD Başkanı Joe Biden ve ekibini beklemesinin etkili olduğu biliniyor. 

• 2021’i görmeden, Vaşington cephesinden Ankara'yla ilişkilerin ılımlı olmayacağına dair mesajlar gelmeye başladı. Dün ABD Hazine Bakanlığı'nın açıkladığı yaptırımlara göre; Türkiye Savunma Sanayi Başkanlığı ABD'den ihracat lisansı ve ABD merkezli ve uluslararası finans kuruluşlarından kredi alamayacak. Ayrıca Türkiye vatandaşı bazı isimlere çeşitli yaptırımlar uygulanacak. Yaptırımların açıklanmasından sonra ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, Twitter hesabından “Türkiye tüm uyarılarımıza rağmen Rusya’dan S-400 aldı ve testlerini sürdürdü. Rusya’nın savunma sektörüyle ilgili önemli işlemlerine müsamaha göstermeyeceğiz.” paylaşımında bulundu.
   

AB Liderler Zirvesi: Liderler Zirvesi’nde Türkiye’nin dışında bir çok gündem maddesi konuşuldu. Sonuç Bildirgesi’ne bakıldığında, AB’nin kendini ilgilendiren konulara daha çok ağırlık verdiği ve 2020 muhasebesi yaptığı görülüyor. On üç sayfalık bildirgede üç sayfadan fazla bir kısmın AB Bütçesi’nin dağıtımına ayrılması; Birliğin kendi geleceğine ve üye ülkelere “çekidüzen vermeye” daha fazla odaklandığının göstergesi olarak yorumlanıyor. Bildirgenin ana başlıkları aşağıdaki gibi özetlenebiliyor:

• Çok yıllık mali çerçeve ve kurtarma aracı (Yeni Nesil AB): 10 Kasım 2020’de Avrupa Parlamentosu ve üye ülkeleri Covid-19 kurtarma paketi olarak da bilinen 750 milyar avroluk bütçe konusunda uzlaştı. AB Konseyi 2021 – 2027 arasında bütçenin dağıtımını kontrol edecek. Zirve’de bütçenin dağıtımında, üye ülkelerin hukukun üstünlüğü ilkesine uyması beklentisi yinelendi. Ayrıca bütçenin kesinlikle yolsuzluk, kötüye kullanım gibi durumlara kurban gitmemesi gerektiğinin altı çizildi.
   
• Covid – 19: Aşı haberleri her ne kadar umut verici olsa da aşının bulunmasının pandeminin sonu anlamına gelmediği vurgulandı. Üye ülkeler, aşının küresel bir hizmet olarak dezavantajlı ülkelere dağıtımında rol oynayacak. Kısıtlamaların kaldırılması için ise sürekli koordinasyon hâlinde olunacak.
   
• İklim değişikliği: Üye ülkeler iklim değişikliği konusundaki planlarını gözden geçirdi. Buna göre, AB bütçesinin bir kısmının bu hedefler çerçevesinde kullanılması öngörülüyor. 2030’a dek sera gazı salımının 1990’a kıyasla %55 azaltılması öngörülüyor.
   
• Güvenlik: Güvenlik tartışmalarının terörle mücadele kapsamında konuşulacağı, Zirve öncesinde de belliydi. Bu çerçevede Birlik içinde ayrımcılık ve zenofobinin azaltılmasıyla “gerçek teröristler”in tespitinin sağlanması gerektiği belirtildi. Teröristlerin bildirimi için Birlik içinde bir bilgi paylaşımı sistemi kurulacak.
   
• Dış ilişkiler:  Dış ilişkiler gündeminin 1 – 2 Ekim Zirvesi’ne göre daha dolu olduğu görülüyor. Ekim Zirvesi’nde, Türkiye ile ilişkiler ve Çin ile ilişkiler dışında; Ermenistan – Azerbaycan savaşına ve Rusya muhalif lideri Aleksey Navalni’nin zehirlenmesine birer maddeyle atıfta bulunulmuştu. Bu sefer ise Dış ilişkiler, AB’yi stratejik olarak ilgilendiren konulara odaklandı. 
   
• AB – Türkiye ilişkileri: Ekim Zirvesi’nde kabul edilen sonuçlara atıfta bulunulurken Türkiye’nin tek taraflı eylemlerinden dolayı duyulan üzüntü de dile getirildi. Öte yandan Türkiye için öngörülen pozitif ajandanın hâlâ masada olduğu belirtildi. Pozitif ajandanın; ekonomik ve ticari ilişkileri, diplomasiyi ve Suriyeli sığınmacılar konusunda devam eden iş birliğini güçlendirmesi umuluyor. Öte yandan, 11 Kasım 2019’da Türkiye’deki bazı isimlere uygulanan yaptırım listesinin güncelleneceği, Mart 2021’e kadar Türkiye’ye uygulanacak yaptırımlar hakkında bir rapor hazırlanması ve Doğu Akdeniz konusunda uluslararası bir konferans hazırlığına başlanması kararlaştırıldı. Konuyla ilgili olarak Gazete Duvar yazarı Sezin Öney,  AB – Türkiye ilişkilerinin ABD – Türkiye ilişkilerine endekslendiği yorumunu yapıyor.
   
• Yazarın yorumu: Türkiye artık Transatlantik ilişkilerin düzeleceği bir iklimde hareket etmek zorunda. AB Liderler Zirvelerinin kayda değer sonuçları olmaması, gelecek yıl önemli yaptırımlarla karşılaşılmayacağı anlamına gelmiyor. Zira AB’nin yaptırım mekanizmasında üye ülkelerin oy birliği şartı bir kısıtlama yaratırken birleşmiş bir uluslararası ittifakta Ankara’nın aleyhine kararlar alınması daha olası. Artık bir ya da birkaç AB üyesini ikna edip yaptırımları ertelemek mümkün olmayacaktır.