AB Liderleri Türkiye hakkında karara varamıyor

Yaklaşık bir yıldır AB – Türkiye ilişkilerinin geleceği, AB liderlerinin toplantılarından takip edilmeye çalışılıyor. Üyelik müzakerelerinin devamına dair bir gelişme yaşanmazken AB tarafı Doğu Akdeniz’deki sondaj faaliyetleri nedeniyle Türkiye’ye yaptırım uygulamayı gündemde tutuyor. Türkiye ise yaptırım gündemlerine karşın geri adım atmayacağını öne sürse de Doğu Akdeniz konusunda uluslararası aktörlerle bir araya gelmeye özen gösteriyor. Özetle Ankara – Brüksel hattındaki ilişkilerin “stratejik ortaklığın” devamı ya da durdurulması yönünde dönüştüğü görülüyor.

• Birkaç adım geriden: AB liderleri için 2020 yılında toplanmak hayli zor oldu. 17 - 21 Temmuz tarihleri arasında toplanan liderler yalnızca Covid-19 kurtarma paketinin kabulü üzerine yoğunlaştı. Pandemi önlemleri nedeniyle eylül ayında sürekli ertelenen Doğu Akdeniz temalı zirve ise 1-2 Ekim tarihlerinde gerçekleştirildi. Bu zirveden Türkiye’yle ilişkilerin “pozitif gündem”  bağlamında ele alınması kararı çıktı. Buna göre Avrupa Konseyi, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki “yasa dışı faaliyetlerini” durdurması hâlinde; Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, göç konusunda iş birliği, ticaretin kolaylaştırılması gibi konularda Türkiye’yle ilişkilerin normalleşmesine hazır olduğunu ilan etti. 10 - 11 Aralık’ta gerçekleşen zirvede ise Türkiye’nin pozitif gündem için gerekli adımlar atmadığını dile getiren liderler, Mart 2021 Zirvesi’ne kadar Ankara’ya zaman tanıdı.

• 25 - 26 Mart Zirvesi: Mart 2021 Zirvesi, neredeyse ekim ayından bu yana ilgiyle bekleniyordu. Uzmanlar, AB’nin karar almak için Transatlantik partneri ABD’de Biden yönetiminin başlamasını beklediği görüşündeydi. Ekim ayındaki zirvenin sonuç bildirgesinde, Doğu Akdeniz konusunda çok taraflı bir konferansın düzenlenmesi kararı da çıkmıştı. Konferansın niteliği, AB’nin Doğu Akdeniz’i üye ülkeleri Yunanistan ve GKRY ile Türkiye arasındaki bir sorundan ziyade, uluslararası bir sorun olarak değerlendirdiğini gösteriyor. Mart Zirvesi’nin sonuç bildirgesinde de böyle bir konferansın düzenlenmesi çağrısında bulunuldu ancak net bir tarih verilmedi. Öte yandan Türkiye’yle Yunanistan’ın Kıbrıs sorunu için BM kararları çerçevesinde diyaloga girmesi teşvik edildi.

• Teşvik Paketi: AB, Türkiye’yle ilişkilerin seyrini değerlendirmeyi haziran ayındaki zirveye ertelerken sonuç bildirgesinde iş birliği için vaatlerde bulundu. “Kademeli, orantılı ve geri dönülebilir şekilde iş birliği geliştirme” olarak tanımlanan vaatlerin içeriği;

• Gümrük Birliği’nin güncellenmesini içeren ekonomik iş birliği,
• Halk sağlığı, iklim değişikliği, terörizmle mücadele gibi konuları içeren bölgesel diyaloğun sürdürülmesi
• İnsandan insana iletişimin (people to people contact) mobiliteyi de içerecek düzeyde geliştirilmesi olarak özetleniyor.

• Sonuç bildirgesinde göç yönetimi konusuna özel olarak değiniliyor. Türkiye’nin sığınmacı krizinde oynadığı rolün önemine atıf yapılırken iş birliği ve diyaloğun artırılmasının üzerinde duruluyor. Zirveden sonra demeç veren Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, mülteci sorunuyla ilgili olarak “Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin yaşadığı insani krize destek vermenin önemli olduğunu düşünüyoruz.” açıklamasında bulundu.

• Brüksel merkezli haber ajansı Euractiv’in haberine göre, göç yönetimi konusu AB liderlerini ikiye bölüyor. Almanya, Bulgaristan gibi ülkelerin mültecileri Türkiye’de tutma politikalarına karşın Fransa, Yunanistan ve GKRY’nin Türkiye’ye daha çok yaptırım uygulanmasını talep ettikleri iddia ediliyor.

• Çekinceler: Zirveden hemen önce Türkiye gündemini değiştiren İstanbul Sözleşmesi’nden çekilme kararı ve HDP’ye kapatma davası açılması AB tarafından kaygıyla karşılandı. Liderler; Türkiye’de siyasi partiler ve medya üzerinde baskı olduğunu, kadın haklarının tehlike altında olduğunu açıkladı. 

• Yaptırım olasılığı: AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’in, Liderler Zirvesi’nde AB-Türkiye siyasi, ekonomik ve ticari ilişkilerindeki gidişat başlıklı 16 sayfalık bir rapor sunduğu belirtiliyor. Konsey tarafından paylaşılmayan raporda Borrell’in "Türkiye'deki kötüye gidişat" nedeniyle AB’nin pozitif adımlar atmadan önce beklemesini tavsiye ettiği öne sürülüyor.

• Ankara’ya ziyaret: Yaptırım veya teşviklerin kararı henüz alınmadı ancak AB Liderleri diyaloğu sürdürmek için bir adım attı. AB Konseyi Başkanı Charles Michel'in sözcüsü Barend Leyts; Michel ve von der Leyen’ın 6 Nisan’da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı ziyaret edeceklerini duyurdu.