AB-Türkiye ilişkileri fasit daireye dönüştü

2020 yazını Doğu Akdeniz gündemi ile meşgul olarak geçirdik. Aradan geçen bir yılda AB Liderler Zirveleri, pozitif gündemin oluşturulması yönünde karşılıklı iyi niyet göstergeleri ve istikşafi görüşmeler tansiyonu düşürdü. Yine de gelinen noktada Ankara’nın somut adım beklentilerinin AB tarafından karşılanmadığı görülüyor. Son olarak 24-25 Haziran tarihlerinde Brüksel’de bir araya gelen Avrupalı liderler yayımladıkları sonuç bildirisinde, yoğun gündemlerinin yanı sıra Türkiye’ye de özel başlık ayırdılar. Son Zirve’nin yankılarına ve geri planını birlikte inceleyelim.

Birkaç adım geriden:  2020 sonlarında AB’den Türkiye’ye karşı yaptırım kararı çıkması bekleniyordu. 10-11 Aralık 2020 tarihlerinde gerçekleşen Zirve’den yaptırım kararı çıkmadı. Türkiye’nin tutumuna göre alınacak kararlar Mart ayına ertelendi. 25-26 Mart 2021’de gerçekleşen Zirve’de  “pozitif gündem” adımı atıldı. Türkiye’ye Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, vize serbestisi, düzensiz göç ile mücadelede destek gibi konularda destek vaadi verildi. Haziran Zirvesi’nde ise bu vaatlerin üzerinden somut bir şekilde geçilmediği görüldü.

Doğu Akdeniz’de sakin yaz: Cumhurbaşkanı Erdoğan, 14 Haziran’da Yunanistan Başbakanı Kiriakos Miçotakis ile Brüksel'de görüştü. Görüşme öncesinde Fransa basınına demeç veren Miçotakis, iki ülkenin NATO müttefiki olduğuna ve görüş ayrılıklarına rağmen çözüm bulma gerekliliğine dikkat çekti. Aynı gün Yunanistan merkezli Real gazetesi Türkiye İHA’larının Ege’deki faaliyetlerinin kaygı verici olduğu yönünde manşet attı.

Türkiye başlığı: 24-25 Haziran Zirvesi’nin sonuç bildirgesinin Türkiye başlığında sekiz madde sıralanıyor. Bu maddelerin ilkinde, AB'nin Doğu Akdeniz’de “stabil ve güvenli” bir ortam beklediği vurgulanıyor.

Göç yönetişimi: Son Zirve’nin basına yansıyan en önemli gündem maddelerinden biri, AB’nin Suriyeli sığınmacılara vermeyi taahhüt ettiği 3 milyar avroluk yardım paketi oldu. Paketi basına duyuran Almanya Şansölyesi Angela Merkel, Türkiye ile AB arasında 18 Mart 2016’da mutabakata varılan Geri Kabul Anlaşması’nın uzatılmasına dair bir rapor verdiğini de açıkladı. 

Ankara ise bu paketin göç ile mücadelede iş birliği sağlamaktan  oldukça uzak olduğunun altını çiziyor. Dışişleri Bakanlığı’nın 28 Haziran tarihli Zirve değerlendirme açıklamasında “Önerilen yeni mali yardım paketi, Türkiye’ye değil, Suriyeli sığınmacılara yönelik olup, esasen AB’nin kendi huzur ve güvenliğinin teminatı için atılacak bir adımdır.” ifadeleri yer alıyor.

Suriyelilere yönelik  mali yardım paketleri yalnızca Türkiye’yi değil, bölgede sığınmacılara ev sahipliği yapan Ürdün ve Lübnan’a da verilecek. Bu paketler hükümetlere değil yalnızca Suriyeliler ile ilgili projelere aktarılacak. Türkiye’nin alacağı yardımlar, her yıl birer milyar dolar olmak üzere üç yıla yayılacak.

Gümrük Birliği’nin güncellenmesi: Gümrük Birliği’nin güncellenmesi konusu, 18 Mart mutabakatından beri masada duruyor ve bu konudaki beklenti her Zirve öncesi dile getiriliyor. 14 Haziran’da AB Komisyonu Kıdemli Başkan Yardımcısı Valdis Dombrovskis ve AB Komisyonu Ekonomiden Sorumlu Üyesi Paolo Gentiloni ile görüşen Ticaret Bakanı Mehmet Muş, Zirve öncesinde Türkiye ve AB ticaretinin geliştirilmesi için Gümrük Birliği’nin önemine vurgu yapmıştı.  Zirve sonrasında, konu ile ilgili “teknik çalışmaların başlatıldığı” yönünde duyuru yapıldı. Güncelleme sürecinin başlatılması ihtimali, Gazete Duvar yazarı Sezin Öney tarafından Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de sakin bir dönem geçirmesi ile ilişkilendiriliyor ancak güncellemeye kesin gözle bakılmıyor.

Ne söylendi: Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, son zirvenin bir hayal kırıklığı olduğunu belirtti ve AB’yi “güçsüz ve plansız” olarak niteledi. On birinci Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ise AB üyeliği sürecinde Türkiye’nin de hataları olabileceğine dikkat çekti. Almanya radyosu ARD’ye açıklamalarda bulunan Gül, “Kendi irademizle AB kurallarını fasıl fasıl iç mevzuatımıza yansıtmayı ve AB standartlarını yakalamayı beceremedik. Türkiye’nin noksanlığı da bu oldu.” dedi.