AB’nin enerji krizi toplumsal öfkeyi artırıyor

Rusya merkezli enerji şirketi Gazprom, geçtiğimiz günlerde Kuzey Akım-1 üzerinden Avrupa’ya taşınan doğal gazın teknik aksaklıklar nedeniyle 3 gün durdurulduğunu ve çalışmaların tamamlanmasının ardından gaz akışının devam edeceğini açıklamıştı. Ancak şirket, cuma günü yaptığı açıklamada “Kuzey Akım-1’deki operasyonel problemler giderilinceye kadar boru hattındaki gaz tedariki tamamen durduruldu” diyerek gaz akışının yeniden başlama tarihinin belli olmadığını açıkladı. 

Kuzey Akım-1, geçtiğimiz yıl Rusya’dan Avrupa’ya ithal edilen doğal gazın %35’ini taşıması nedeniyle AB enerji arzı için büyük önem taşıyor. Gazprom her ne kadar doğal gaz akışının durdurulmasının teknik problemler nedeniyle yaşandığını söylese de Rusya’nın 24 Şubat 2022 tarihinde Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından doğal gaz ve petrol ihracatını Ukrayna’ya destek veren ve Rusya’ya ağır yaptırımlar uygulayan AB’ye karşı siyasi ve ekonomik bir koz olarak kullandığı birçok siyasetçi ve uzman tarafından dile getiriliyor.

“Enerji Saldırısı”

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski de, Gazprom'un gaz akışını kesmesine yönelik yaptığı açıklamada "Bu günlerde Rusya, Avrupa üzerindeki enerji baskısını daha da artırmaya çalışıyor. Rusya, her Avrupalının normal yaşamını yok etmek istiyor. Bütün Avrupa'yı, her devleti zayıflatmak ve sindirmek istiyor. Bu kış Rusya, tüm Avrupa'ya karşı bir enerji saldırısına hazırlanıyor” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray da "Rusya, enerjiyi Avrupa'ya karşı bir baskı aracı olarak kullanıyor" diyerek Gazprom'un kararına tepki gösterdi.

Haziran ayında Rusya’dan yapılan açıklamada, Kuzey Akım-1 üzerindeki doğal gaz akışının %20 kapasite ile yapılacağı açıklanmış, daha önce de Rusya tarafından “dost olmayan ülkeler” olarak tanımlanan AB ülkelerine enerji ödemelerini ruble ile yapma zorunluluğu getirilmiş ve bunu reddeden ülkelere gaz akışı kesilmişti. Rusya’nın enerji konusundaki bu hamlelerinin AB ülkelerinin Ukrayna’ya verdiği askerî ve maddi yardımları azaltmak ve enflasyonu tetikleyerek AB genelinde bir ekonomik kriz yaratmak amacı taşıdığı yorumları ağırlık kazanmıştı.

AB’nin enerji krizi

Ukrayna’nın işgali nedeniyle Rusya’ya uygulanan ekonomik ve finansal yaptırımlar, tüm dünyada bir enerji ve gıda krizinin yaşanmasına neden oldu. Enerji fiyatlarının artması beraberinde yüksek enflasyon sorununu da getirerek AB ülkelerinde %9 seviyesine ulaşan enflasyon son 25 yılın rekorunu kırdı. 

Her ne kadar Rusya’ya alternatif enerji tedarikçileri bulma çabaları devam etse de, AB’nin en büyük enerji tedarikçisi olan Rusya’dan yapılan ithalatın büyük oranda azaltılması kıtada bir enerji krizi yarattı. Almanya, Fransa ve İtalya gibi AB’nin en büyük ekonomileri sanayi üretiminin de aksamaması için çeşitli tedbir paketleri hayata geçirerek enerji tüketimini azaltacak çeşitli önlemler almaya başladılar. 

Enerji krizinden en çok etkilenen ülkelerden olan Almanya, ekonominin itici gücü olan sanayi üretimini devam ettirebilmek ve artan enflasyona karşı tüketicileri korumak için 65 milyar avroluk bir tedbir paketinin hayata geçirileceğini duyurdu. Hükümet tarafından yapılan açıklamada “Beklenen yüksek fiyat artışlarına karşı vatandaşlar ve enerji sektöründeki şirketler desteklenmelidir.” ifadeleri kullanıldı. Ayrıca, artan elektrik ücretlerinden vatandaşların daha az etkilenmesi amacıyla elektrik fiyatlarının dizginlenmesi ve şebeke ücretlerindeki artışın sınırlandırılması için çeşitli önlemler alınacağı belirtildi. 

AB ülkeleri içerisinde Almanya’nın Rusya’dan enerji ithalatına en bağımlı ülkelerden biri olduğu ve sanayi ihracatının da ülke ekonomisinin itici gücü olduğu düşünüldüğünde Almanya’nın enerji krizinden en çok etkilenen ülkelerden biri olduğunu söylemek mümkün. Ülke genelinde alınan önlemlere ek olarak Şansölye Olaf Scholz, enerji krizine karşı birlik olarak önlem alınması gerektiğini ve bu anlamda AB’ye yeni önlemler konusunda baskı yapacaklarını açıkladı.

Toplumsal öfke artıyor

AB genelinde artan enerji fiyatları ve yüksek enflasyon toplumsal huzursuzluğun da artmasına yol açıyor. Çek Cumhuriyeti’nde 70 bin kişi, enerji fiyatlarının kontrol altına alınması talebiyle hükümeti protesto etti ve AB ile NATO’ya karşı tepki gösterdi. Haber kaynaklarına göre, aşırı sağ ve aşırı soldan grupların bir araya geldiği protestoda, katılımcılar Çek Cumhuriyeti’nin askerî olarak tarafsız olması ve Rusya’dan doğal gaz ithalatının devam etmesi gerektiğini savundular. 

AB genelinde yapılan anketler, toplumun önümüzdeki dönemde sosyal huzursuzlukların artacağını ve yaşanan enerji krizi nedeniyle bu kış yeterince ısınamayacaklarını düşündüğünü gösteriyor:

Protestoların ardından Çek Cumhuriyeti hükümeti, AB ülkelerini önümüzdeki hafta acil bir toplantıya çağırdıklarını ve enerji krizine karşı ortak bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini ifade etti.

Alternatif arayışları

Şubat ayında Ukrayna’nın işgalinin başlamasının ardından AB ülkeleri, Rusya’ya olan enerji bağımlılıklarını azaltmak amacıyla çeşitli politikaları hayata geçirdiler. Uzun vadede yenilenebilir enerji kaynaklarına yatırım yapılmasının enerji bağımsızlığını artırma yönündeki temel hedef olduğu belirtilse de kısa vadede petrol ve doğal gaz ithalatı için alternatif kaynaklar aranıyor. 

İtalya, Cezayir’le doğal gaz anlaşması yaparken Almanya Senegal ve Katar gibi alternatif tedarikçilere yöneliyor. Özellikle ABD, AB’nin Rus enerjisine bağımlılığını azaltmak için Katar’la diplomatik temaslarını artırdı ve LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) tedariki için altyapı çalışmalarına başlandı. AB Konseyi Başkanı Charles Michel’in de bu hafta Katar’ı ziyaret ederek LNG ithalatının hızlandırılması yönünde görüşmeler yapacağı açıklandı. Kıta dışında aranan alternatif tedarikçilere ek olarak, Avrupa’nın ikinci büyük gaz tedarikçisi olan Norveç de bu süreçte üretim kapasitelerini artırarak enerji krizinin etkilerini azaltma yönünde önemli adımlar attı. 

AB ülkeleri, 2027 yılına kadar Rusya’ya enerji bağımsızlıklarını sona erdirmeyi amaçlıyorlar. Bu süreçte enerji krizi, yüksek enflasyon ve toplumsal huzursuzlukları önlemek için de AB’nin bir bütün olarak ortak politikalar ve destek paketleri üretmesi gerektiğini savunuyorlar.