Afet Psikolojisi

Doğal afet durumunda duygusal direncimizi güçlendirmek ve afetten etkilenen farklı gruplara yönelik yaklaşımımız için izlenebilecek yolları Yuvam Dünya Bilim Kurulu Üyesi Psikolog Dr.Gizem Sürenkök'ü dinliyoruz.

1. Akut afet döneminde, birincil travma yaşayan yani afet bölgesinde bulunan bir insanla iletişim kurarken psikolojik ilk yardım yöntemlerini kullanmalıyız. Bu yöntemleri kullanmak için uzman olmaya gerek yok. Herkesin uygulayabileceği basit bir ilk yardım metodu olan psikolojik ilk yardım için ilk adım olarak, karşımızdaki kişinin davranışlarını izlemeli, gözlemlemeliyiz; soru sormadan, bölmeden, sabır ve şefkatle onu dinlemeliyiz;  ona güven verecek nazik dokunuşlarla temas etmeli ve bağ kurmalıyız; “Yanındayım” mesajı vermeliyiz.

2. Akut afet döneminde, birincil travma yaşayan bir insanla karşılaştığımızda onu güvenli bir alana götürmeliyiz. Pozitif göz teması kurmalı ve sorularına detaya girmeden ama bir şey de saklamadan açıklık ve dürüstlükle cevap vermeliyiz.

3. Akut afet döneminde iletişim kurduğumuz birincil travma yaşayan kişilere “ben buradayım” mesajını verdiğimiz empatik yaklaşımlarda bulunmalıyız. 

4. “Buradasın. Benimle güvendesin. Sen şu anda iyisin.” birincil travma yaşayan bir kişiye söylenmesi gereken sözlerdir.

5. Akut afet döneminde ikincil travma yaşayan, yani afet bölgesinde olmasa da durumdan ve durumun psikolojisinden olumsuz etkilenen insanlarla iletişim kurarken karşılıklı saygıya dikkat etmeliyiz. Karşımızdaki kişi çok yüksek ya da çok duyarsız tepki veriyor gibi gözükse de eleştirmeden durumunu saygıyla karşılamalıyız. 

6. İkincil travma yaşayan bir insanın hissettiği kuvvetli öfke duygusunun yönünü dönüştürmek için kişiyi bir şeyin parçası olmaya, üretmeye, aktif bir rol almaya teşvik etmeliyiz.

7. Normalleşme süreci gündeme geldiğinde önce “normalleşme” kavramını yeniden tanımlamalıyız. Yaşananlardan ders çıkararak ilerleyebilmek için farkındalığımızı geliştirmeliyiz. 

8. Rutinler insana güvenli hissettirir. İyileşmek için rutine dönerek güvenli alana sığınabiliriz.

9. Akut afet döneminde işveren-çalışan ilişkisine her zamankinden daha hassas yaklaşmak gerekiyor. Bu dönemde çalışanlardan tam performans beklenmemeli. Bilişsel süreçlerinin yavaşlama durumuna karşı anlayış gösterilmeli. Liderler ve ekip arkadaşları tarafından çalışanlara sosyal destek ortamı oluşturulmalıdır. 

10. Afet bölgesinde birincil travma yaşayanlar sadece insanlar değil. Bölgede yaşayan insanlar kadar hayvanlar da travma yaşıyor ve korunmaya ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle afet bölgesinde bulduğumuz bir hayvanı güvenli bir alana taşımalıyız. Bölgedeki yetkililere bulduğumuz hayvanları teslim etmeliyiz. Onların tepkilerini gözlemlemeli ve hiçbir şey için zorlamadan anlayışlı davranarak güvende hissetmelerini sağlamalıyız. 

11. Şayet bir hayvanımız varsa ve afetzede bir hayvanı sahiplendiysek ilk başta evdeki hayvanlarla anlaşamayabilir. Bu durumla baş etmesi için ona zaman tanımalı, sevgi ve şefkatle yaklaşmalıyız. 

*Yuvam Dünya Derneği Bilim Kurulu Üyesi Psikolog Dr. Gizem Sürenkök ile Yuvam Dünya İklim Elçisi Kerem Bursin’in röportajından anektodlarla oluşturulmuştur.