Akaryakıt zammı: "60 litre depo 1.400 liraya dolacak"

Dün gece motorine 1 lira 44 kuruş, benzine 57 kuruş zam geldi. Sektör kaynaklarından alınan bilgiye göre bu gece de motorine 2 lira 34 kuruş, benzine de 1 lira 12 kuruş daha zam gelmesi bekleniyor. Yeni zamlarla motorin 25 lira, benzin 24 lira sınırına dayanıyor.

• Öte yandan: Türkiye'de akaryakıt fiyatları yılbaşından bugüne neredeyse her üç günde bir gelen artışlarla %50'den fazla, son 15 ayda ise %200'e yakın oranda zamlandı.
• Depo kaça dolacak? Zamlarla birlikte ortalama 60 litre depo kapasitesi olan bir aracın sahibi, bir depo benzin almak için 1.400 liradan fazla ödemek zorunda kalacak.

Neden zam yapılıyor? 

Türkiye'de akaryakıt fiyatları, Akdeniz piyasasındaki fiyat ortalaması ile dolar kurunun değişimleri baz alınarak hesaplanıyor. Dünyanın büyük petrol tedarikçilerinden Rusya'ya Ukrayna'ya yönelik işgali nedeniyle uygulanan yaptırımlar şimdilik enerji sektörünü doğrudan hedef almasa da petrol fiyatının yukarı yönde hareket etmesine yol açıyor.

2022 yılının başında Brent petrolün varil fiyatı 78 dolardı. Dün, ABD'nin Avrupa Birliği'yle Rusya'dan petrol ithalatını durdurmayı görüştüğünü açıklaması üzerine varil fiyatı 130 doların üzerini gördü.

Petrol fiyatları tüm dünyada artsa da Türkiye bunu en ağır hisseden ülkelerden biri. Liranın dolar karşısında değer kaybetmeye devam etmesi de akaryakıt fiyatlarındaki artışın sonucunu getiriyor. 2012-2014 arasında Brent petrol fiyatlarının 110 ila 120 dolar arasında değişmesine rağmen fiyatların bu oranda artmaması da dönemin dolar kurunun daha düşük seviyede olmasından kaynaklanıyor.

Kur korumalı mevduat hesabı uygulamasının açıklanmasıyla 11 lira seviyelerine gerileyen doların artış trendini sürdürerek 14,30 lirayı aşmış olması dolar karşılığı satın alınan akaryakıtın maliyetini sürekli olarak artırıyor.

Enflasyona etkisi

Akaryakıt zamları ürünlerin taşıma maliyetini artırdığı için enflasyon üzerinde doğrudan etki yaratıyor. Dünya gazetesi yazarı Alaattin Aktaş, ayın ilk haftasındaki akaryakıt fiyatlarının ay sonuna kadar sabit kalacağı senaryoda bile aylık TÜFE artışına doğrudan 1,07 puan etki edeceğini, dolaylı etkilerin daha da fazla olacağını öngörüyor. Doları baskılamanın giderek zorlaştığını vurgulayan Aktaş, Mart 2022 aylık tüketici enflasyonunun çift haneli olmasını beklediğini ifade ediyor.  

Taksi, dolmuş şoförleri ve kuryeler de işlerinin sürdürülemez noktaya geldiğini söylüyor ve fiyatlardaki artışa acil çare bulunmasını istiyor.

Yeni düzenleme

CHP Milletvekili Ali Haydar Hakverdi, zamların ardından sektörde yaşanacak daralma nedeniyle önümüzdeki süreçte 4 bin istasyonun kapanacağının ve 50 bin kişinin işsiz kalacağının öngörüldüğünü söylüyor. Hakverdi, bu durumda tedarik zincirinin ve başka sektörlerin de bu daralmadan etkileneceğini sözlerine ekliyor.

Sabah Gazetesi haberinde, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun artan maliyetlere rağmen kâr marjları aynı kalan akaryakıt istasyonlarını desteklemek amacıyla Taşıt Tanıma Sistemi'nde bayileri zarara uğratan dağıtıcı şirket komisyonlarının ortadan kaldırılacağını duyurdu. Aradan komisyoncular çıktığında akaryakıt bayilerinin kâr marjlarının dolaylı olarak artacağı, böylece de akaryakıt fiyatları üzerinde yeni bir baskı unsuru olmasının önleneceği ve şirket araçlarına kotayla benzin satma uygulamasının sona ereceği düşünülüyor.

"Zamlar ÖTV'den karşılansın" talebi

Hükümetin geçtiğimiz yıl akaryakıtta eşel mobil sistemiyle alınan vergiden 60 milyar lira feragat ederek akaryakıt fiyatlarını dengede tutmaya çalıştığı biliniyor. CHP Enerji Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Ahmet Akın şimdi de "halkın yükünün hafifletilmesi" için zamların ÖTV'den karşılanmasını ve KDV oranının %1'e düşürülmesini talep ediyor. 

Fatih Altaylı ise 1970'li yıllarda devletin akaryakıtı maliyetinin altına satmasının bedelinin 1980'lerde çok büyük zamlarla ödendiğini hatırlatarak "o gün sürdürülebilir olmayanın bugün de sürdürülebilir olmayacağını, sübvansiyonun kanseri ağrı kesiciyle tedavi etmeye benzeyeceğini" savunuyor.