Almanya'da Neckarwestheim 2, Isar 2 ve Emsland nükleer santrallerinin tüm reaktörleri Cumartesi günü saat 12.00’den önce devre dışı bırakıldı. Böylece Almanya'da kalan son 3 nükleer santral de kapatılarak, ülkenin 2011 yılından beri devam eden nükleer enerjiden çıkış süreci tamamlanmış oldu.

Ülkedeki tüm reaktörlerin kapatılmasının ardından nükleer reaktörlerin sökülmesi ve reaktörlerin devre dışı kalması nedeniyle ortaya çıkan radyoaktif atıkların depolanması için çözümlerin bulunması bekleniyor.

Açıklamalar: Almanya Enerji Bakanı Robert Habeck, reaktörlerin kapatılmasının ülkenin enerji güvenliğini etkilemeyeceğini söyleyerek, geçmişte nükleer santrallerde yaşanan kazalara parmak bastı.

Tepkiler: Hükümetin nükleer reaktörleri kapatma kararına karşı çıkanlar da oldu. Aralarında Nobel ödüllü bilim insanlarının da bulunduğu ABD’li bir grup akademiysen, bir açık mektup yayımlayarak hükümeti aldığı karardan vazgeçmeye çağırdı. Mektupta şu ifadelere yer verildi:

"İklim değişikliğinin gezegenimizdeki yaşam için oluşturduğu tehdit ve Rus doğal gazının kesilmesi nedeniyle Almanya ve Avrupa'nın içinde bulunduğu bariz enerji krizi göz önünde bulundurulduğunda, sizi Almanya'da kalan son nükleer santralleri işletmeye devam etmeye çağırıyoruz."

Almanya’nın nükleerden çıkış süreci

1979 yılında Pensilvanya'daki Three Mile Adası nükleer santralinin kısmen erimesi ve 1986 yılında yaşanan Çernobil felaketinin etkisiyle, 2000 yılında Alman hükümeti nükleer enerjiyi aşamalı olarak kaldırma sözü vermişti. Fakat bir başka hükümetin göreve gelmesiyle bu karar ertelendi.

2011 yılında Japonya'da yaşanan Fukuşima nükleer sızıntısı sonucunda artan nükleer karşıtı protestolarla birlikte, Angela Merkel hükümeti, nükleer enerjinin güvenlik gerekçeleri nedeniyle 2022 yılına kadar tamamıyla terk edilmesi kararı aldı. Hükümet, nükleerin terki ile doğacak enerji açığını doldurmak için yenilenebilir enerji yatırımlarını artırmanın yanı sıra Rusya’yla birtakım anlaşmalar yaptı. Geçtiğimiz yıl Rusya’nın doğal gaz akışını keserek Avrupa’nın enerji güvenliğini tehlikeye düşürdüğü Kuzey Akım boru hatları da bu anlaşmalar çerçevesinde inşa edildi.

Kararla devre dışı bırakılan 11 nükleer reaktörün ardından, 2021 yılında Almanya, 30 yıldır faal durumda olan 3 nükleer santralini daha kapatmıştı. Kalan 3 nükleer santralinse 2022 sonuna kadar tamamen kapatılacağı ifade edildi. Ancak santrallerin kapatılması sürecinde birtakım engellerle karşılaşıldı.

2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle Avrupa’ya doğal gaz akışının azaltılması Avrupa’da büyük bir enerji krizine neden oldu. Savaş öncesi 30 avro seviyelerinde seyreden Avrupa doğal gaz vadeli kontratları, Rusya’nın enerji arzını azaltmasının ardından 335 avro seviyesine kadar yükseldi. Avro Bölgesi üretici enflasyonu ise yükselen enerji fiyatlarının etkisiyle Ağustos 2022’de %43,4’e kadar yükselerek tüm zamanların zirvesini kaydetti.

Alman hükümeti enerji krizine karşı tüketimin azaltılması, doğal gaz depolaması yapılması, düşük maliyetli enerji üreticilerinin kârlarına sınırlama getirilmesi gibi önlemlerin yanı sıra; ülkedeki son 3 santralin kapatılmayarak Nisan 2023’e kadar çalışır durumda tutulması talimatı verdi. Santraller enerji krizi sırasında Almanya’ya enerji güvenliğini koruması konusunda yardımcı oldu ve 2022 yılında ülkenin toplam enerji üretiminin %6’sını karşıladı. Buna rağmen, enerji krizinin nispeten çözülmüş olması ve santraller için verilen sürenin dolması nedeniyle Almanya, bir süre gecikilmiş dahi olsa santralleri kapattı.

Kömür kullanımı

Nükleer enerjiden çıkış kararıyla birlikte Almanya’nın nükleerden doğan enerji açığının çeve dostu yenilenebilir enerjiyle kapatılması bekleniyordu. Fakat durum pek de beklenildiği gibi olmadı. Ülkenin elektrik üretiminde yenilenebilir enerjinin payı yıllar içinde istikrarlı bir şekilde arttı. Fakat yenilenebilir enerji kullanımıyla birlikte kömür kullanımında da bir gözle görülür bir artış kaydedildi.

Almanya İstatistik Ofisi tarafından yayımlanan verilere göre Almanya, 2022 yılında elektrik üretiminin %30’undan fazlasını linyit ve antrasit tipi kömür kullanımı ile karşıladı. 2021 yılında kapatılan nükleer santrallerin ardındansa bu oran 3 puandan fazla arttı.

ABD merkezli kâr amacı gütmeyen bir STK olan Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu (NBER), kömür kullanımındaki artışın etkilerini hesaplamak amacıyla bir araştırma yayımladı. Araştırmada, ülkede nükleer enerjinin yerini çoğunlukla kömür santrallerinden elde edilen enerjinin aldığı ve bunun da yılda 36 milyon ton daha fazla karbondioksit salımına ya da emisyonlarda yaklaşık %5'lik bir artışa yol açtığının tespit edildiği ifadelerine yer verildi.

Araştırmada ayrıca, kömür kullanımındaki artışın yol açtığı hava kirliliği nedeniyle yaklaşık 12 milyar avroluk sosyal maliyete sebep olduğu ve yılda yaklaşık 1.100 kişinin bu yüzden solunum veya kardiyovasküler hastalıklardan dolayı hayatını kaybettiği belirtildi.

Nükleer enerji: fayda-zarar

Nükleer enerji, atmosfere sera gazı salımı yapmaması ve sıfır emisyonlu olması bakımından Avrupa Birliği tarafından bir "yeşil enerji" kaynağı olarak kabul ediliyor. Nükleer Enerji Enstitüsü raporlarına göre ABD, 2020 yılında nükleer enerji kullanımıyla, 100 milyon arabanın yaptığı salıma eşit olan 471 milyon metrik tondan fazla karbondioksit emisyonunu önledi.

Verilere göre karbon emisyonlarının yanı sıra üretim verimliliği açısından da nükleer en iyi seçenek. Bunu bir perspektife oturtmak gerekirse, standart bir nükleer reaktörün ürettiği enerji, 3 milyondan fazla güneş panelinin veya 430'dan fazla rüzgar türbinin ürettiği enerjiye eşdeğer. Ayrıca nükleer reaktörler, bu enerjiyi çok daha ufak bir alana ihtiyaç duyarak sağlayabiliyor.

Her şeye rağmen, nükleer enerjinin faydalarının yanında birtakım riskleri de mevcut. Bu risklerin en önemlisi, nükleer erime riski olarak öne çıkıyor. Bir kaza sonucu nükleer santralin çekirdeğinin erimesi durumunda bölgeye yayılabilecek olan radyasyon, hem çevre hem de insanlar için ciddi sonuçlara neden olabilir.

Nükleer erime için en büyük örnek, 1986 yılında yaşanan Çernobil Nükleer Felaketi. Ukrayna’nın Pripyat şehrinde yer alan Çernobil Nükleer Santralinin dört numaralı reaktöründe erime sonucu patlama meydana gelmiş, reaktörden çıkarak çevreye yayılan radyasyon bölgede en az 4 bin ila 93 bin insanın ölümüne neden olmuştu. Patlamanın ardından radyasyon sızıntısı nedeniyle Pripyat yaşanmaz hale gelmiş, bölgedeki insanların önemli bir kısmı tiroid kanseri ve lösemi gibi hastalıklara yakalanmıştı. Bölgeden yayılan radyasyon atmosfere de karışmış, çevre ülkelerdeki kanser vakalarının da artmasına neden olmuştu. Felaketin etkileri günümüzde dahi devam etmekte.