Aposto! Gündem gözünden: 2021'de dünya

Janset Atacan & İlkim Emirler

İstifalar, darbeler, suikastler

2021’in ilk ayında İtalya’da başbakan Giuseppe Conte ve hükümeti istifasını duyurdu, yeni başbakan Mario Draghi oldu. Geçtiğimiz aylarda da Avusturya Şansölyesi Sebastian Kurz hakkındaki yolsuzluk ve rüşvet iddialarını takiben görevinden ayrıldı, siyaseti bıraktığını açıkladı. 

Myanmar’da 1 Şubat’ta ordu yönetime el koydu ve Ang San Suu Çi ev hapsine gönderildi. Cuntanın lideri Min Aung Hlaing, ordunun iktidarı ele geçirmesinden altı ay sonra yeni kurulan geçici hükümetin başbakanı oldu. 

Twitter

Şubat ayında Ermenistan’da dönemin başbakanı Nikol Paşinyan’ın darbe girişimi olarak nitelendirdiği olayda Genelkurmay Başkanlığı, Paşinyan ve hükümetinin istifa etmesini istedi. Ülke ordunun istifa çağrısına destek verenler ve Paşinyan taraftarları olarak ikiye ayrıldı. Bu süreçte Paşinyan istifa etse de haziranda gerçekleşen seçimleri %53,9 oy alan Paşinyan kazandı.

Birkaç ay sonra Sudan’da da başarısız olarak değerlendirilen bir darbe girişimi gerçekleşti. Yaklaşık bir ay sonra ordu geçiş hükümetini feshetti. Hamduk görevine dönse de halkın ikiye ayrılması ülkedeki gerginliği artırdı. Haiti Devlet Başkanı Jovenel Moise evinde uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetti. Tunus'ta da Cumhurbaşkanı Kays Said, parlamentoyu feshetti.

Rusya dış politikasında gerginlikler

Rusya’nın muhalif lideri Aleksey Navalni, zehirlendikten sonra tedavi için gittiği Almanya'dan dönüşünde tutuklandı. Birkaç ay sonra Rusya ve Çekya ilişkileri 18 Rusya diplomatının Rusya istihbaratına çalıştığına yönelik iddialarının ardından gerildi. Rusya’daki 20 Çekya diplomatı istenmeyen kişi ilan edildi. 

ABD-Ukrayna dostluğundan çekinen ve Ukrayna’nın NATO’ya yakınlaşmasını kaygıyla takip eden Rusya, Ukrayna’yı bölgesel tehdit olarak görmeye başladı. Ukrayna sınırına asker konuşlandırmaya başlayan Rusya; NATO, ABD ve AB ülkeleri tarafından uyarılsa da sınırdaki askerî faaliyetlerine devam etti. Belarus ise savaş çıkması hâlinde Rusya'nın yanında yer alacağını duyurdu. 

Rusya, Ukrayna’yı ocak ayında işgal edeceğine yönelik iddiaları reddetti. ABD’den eski Sovyet ülkelerinin NATO’da yer almaması için garanti isteyen Rusya’nın talebi henüz kabul edilmedi, ancak iki ülke Ukrayna gerginliğini görüşmek üzere bir araya gelmeye karar verdi. 

Tarihî değişimler, transatlantik ilişkileri

ABD, Afganistan’dan 20 yıl sonra çekildi. Taliban, Kabil’in kontrolünü ele geçirdi. Cumhurbaşkanı Eşref Gani ülkeyi terk etti. Taliban, uluslararası kamuoyunun kendisini tanıması için çağrıda bulundu. Afganistan'dan çıkış bir insani krize dönüştü.

ABD, Avustralya ve Birleşik Krallık; Avustralya'nın ABD tarafından sağlanan teknolojiyi kullanarak nükleer enerjili denizaltılar geliştireceği bir güvenlik paktı açıkladı. Fransa, iş birliğini Avustralya'nın Fransa merkezli Naval Group'la yaptığı 40 milyar dolar değerindeki denizaltı üretimi anlaşmasının da sonu anlamına geldiği için eleştirdi. Fransa ve Birleşik Krallık arasında çıkan balıkçı krizi de iki ülke ilişkilerini olumsuz etkiledi. 

ABD’nin Teksas eyaletinde altıncı haftadan sonra kürtajı engelleyen bir yasa kabul edildi. Yüksek Mahkeme’nin yasanın yürütmesini durdurmayı dörde karşı beş oyla reddetmesi ülke genelinde protestolara neden oldu. 

Avrupa Birliği’nde kırılmalar, yeni hükümetler

Polonya ve Belarus sınırında göçmen krizi çıktı. AB Belarus yönetimini sınırdaki göçmenleri "silah olarak kullanmakla" ve sınırı geçmeye teşvik etmekle suçladı. Belarus yönetimi de Polonya'nın sınırda "insanlık dışı tutum" sergilediğini iddia etti. ABD, Kanada ve AB, Belarus'a yönelik yaptırımlarını genişletti. Belarus da karşılık olarak AB ve Birleşik Krallık'a yönelik yaptırım kararı aldığını duyurdu. Polonya ve AB'nin hukukun üstünlüğü, kürtaj yasağı, LGBTİ+ hakları, mülteci kabulü gibi konularda karşı karşıya gelmesi Polexit ihtimalinin konuşulmasına neden oldu.

Almanya’da Angela Merkel, 16 yıldır sürdürdüğü görevinden ayrıldı. Ülkenin yeni başbakanı Olaf Scholz oldu. Sosyal Demokrat Parti (SPD), Yeşiller ve Hür Demokrat Parti'nin (FDP) oluşturduğu koalisyon hükümeti göreve başladı. 

Konstantinos Tsakalidis

IPCC raporu ve COP26

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporunda insan etkisinin dünyanın ısınmasına yol açtığı kesin şekilde ortaya kondu.

Kasım 2021'de gerçekleşen ve "Dünya için son şans" olarak tanımlanan 26'ncı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP26) 100'den fazla lider orman kaybını durdurma ve metan emisyonlarını azaltma sözü verse de zirve, beklentileri karşılamadığı gerekçesiyle eleştirildi. 

Kongre baskını

ABD’de Kasım 2020'de gerçekleşen seçimlerde Joe Biden'ın başkan seçilmesinin ardından 6 Ocak'ta seçimi reddeden Donald Trump destekçileri Kongre binasını bastı. Olayda 4 protestocu ve 1 polis yaşamını yitirdi. Biden 20 Ocak'ta yemin ederek görevine başladı.  

İş dünyası

2020 yılında pandemiyle başlayan çip krizi bu yıl da etkisini sürdürdü. Honda, General Motors, Toyota gibi şirketler aralıklarla üretimi durdururken Apple dâhil birçok teknoloji şirketi de kısıtlı sayıda üretim gerçekleştirdi.

İtalya’da temmuz ayında gerçekleştirilen G20 Zirvesi’nde küresel asgari kurumlar vergisi konusunda anlaşıldı.

Reddit'te bir araya gelen bireysel yatırımcılar, batmakta olan GameStop ve AMC Entertainment gibi şirketlerin hisselerinden yüklü miktarlarda alım yaparak piyasalarda sert dalgalanmalara yol açtı.

The Wall Street Journal

Ever Given adlı gemi, 24 Mart'ta Süveyş Kanalı'na çapraz bir şekilde sıkıştı. Altı gün süren çalışmaların ardından gemi, 29 Mart'ta yeniden yüzdürüldü. Kanalda uzun kuyruklar oluşturan 400'e yakın geminin kanaldan geçişi ise 3 Nisan'da tamamlandı. 

"Soykırım"

ABD’de toplam 100’den fazla Kongre üyesi, Başkan Joe Biden’a 24 Nisan’da yapacağı konuşmada 1915 Olayları'nı “Ermeni soykırımı” olarak tanıması için çağrıda bulundu. Biden, Ronald Reagan'dan sonra 1915 Olayları'nı "soykırım" olarak tanıyan ilk ABD Başkanı oldu.

İsrail - Gazze

İsrail'in mayıs ayının başında Kudüs'te Ramazan için bir araya gelen Filistinlilere müdahalesiyle başlayan İsrail-Hamas çatışmaları 20 günden uzun süre devam etti. İsrail'in Filistin'e gerçekleştirdiği hava saldırıları ve Hamas kontrolündeki Gazze'den İsrail'e fırlatılan roketler sebebiyle 200'ün üzerinde kişinin yaşamını yitirdiği aktarıldı. Mısır’ın ara buluculuğunda bir ateşkes anlaşmasına varıldı. İnsan hakları kuruluşları, İsrail’i de Hamas’ı da savaş suçu işlemekle itham etti. Anlaşmadan kısa süre sonra İsrail’de Naftali Bennett başkanlığında yeni hükümet kuruldu.

Pegasus, Pandora

17 medya kuruluşunun katılımıyla yayımlanan Pegasus Project; birçok ülkenin İsrail merkezli NSO Group tarafından geliştirilen Pegasus yazılımını kullanarak politikacıları, gazetecileri, aktivistleri izlediğini ortaya çıkardı.

150 medya kuruluşunun iki yıllık çalışmalarının sonucunda ortaya çıkarılan Pandora Papers, 330'dan fazla politikacı ve yüksek kamu görevlisinin vergi cennetlerinde şirketler açtığını gösterdi. Belgelerde Türkiye’den de isimler yer aldı.