Batı Şeria'nın İlhakı

İsrail’de 2 yılda 3 erken seçim gerçekleşmesine sebep olan hükümet krizi, Likud partisi lideri Başbakan Binyamin Netanyahu ve rakibi Mavi-Beyaz İttifakı lideri Benny Gantz’ın koalisyon hükümeti kurmak konusunda anlaşmasıyla sona ermiş, ülkede ilk kez kurulan bir hükümetin programında Batı Şeria’nın bir kısmının (%30'u) ilhakı yer almıştı. 

• İlhak nedir? İlhak, bir devletin tek taraflı olarak başka topraklar üzerinde egemenliği ilan etmesi anlamına geliyor. Uluslararası hukuk bu eylemi yasaklıyor.
   
• Batı Şeria’nın durumu:1948’deki Arap – İsrail Savaşı sonrasında Ürdün tarafından ilhak edilen, 1967’deki Altı Gün Savaşı sonucunda ise İsrail tarafından işgal edilen Batı Şeria, 1995’de gerçekleşen Oslo görüşmeleri ile Filistin Otoritesi’nin tek başına, İsrail’in tek başına ve iki yönetimin bir arada kontrol ettiği olmak üzere üç bölüme ayrılmıştır. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve Uluslararası Adalet Divanı Batı Şeria’yı İsrail işgali altında olarak tanımlamaktadır.
   
• Orta Doğu Barış Planı: ABD Başkanı Donald Trump’ın bu yılın Ocak ayında “Yüzyılın Planı” adıyla açıkladığı “Orta Doğu Barış Planı”, Batı Şeria’da uluslararası hukuka aykırı şekilde inşa edilen yerleşim bölgelerinin İsrail tarafından ilhak edilmesini öngörüyordu. Plan, ayrıca Kudüs’ün İsrail’in başkenti olarak kabul edilmesini, Filistinli mültecilerin topraklarına dönmemesini, Ürdün Vadisi’nin İsrail yönetiminde kalmasını ve Filistin’in kendisine koşulan şartları yerine getirmesi hâlinde bağımsız bir devlet olmasını içeriyordu. Plan, Batı Şeria’daki Filistin yönetimi ve Gazze’de yönetimi elinde bulunduran Hamas’ın yanı sıra, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler gibi kurumlar tarafından da tepkiyle karşılanmıştı.
   
• Koalisyon anlaşması: Netanyahu ve Gantz arasında bu yılın nisan ayında imzalanan koalisyon hükümeti sözleşmesi, 1 Temmuz’da Batı Şeria’daki bazı illegal yerleşimlerin ilhak edilmesini öngörüyordu. ABD ve İsrail yetkililerinden oluşan ortak komisyon, sözde barış planının ardından söz konusu bölgelerin "ilhakı" için Batı Şeria'da haritalandırma sürecine başlamıştı ve Başbakan Netanyahu 17 Mayıs’ta yaptığı konuşmada “ilhakın” vaktinin geldiğini söylemişti.
   
• Tepkiler: İsrail’in ilhak planına ABD dışında destek veren ülke olmazken Arap Birliği girişimi planı “savaş suçu” olarak tanımladı. Avrupa Birliği ilhakın “İsrail ile AB arasındaki ilişkileri etkileyeceğini”, Birleşmiş Milletler de “iki devletli çözüm girişimine zarar vereceğini” ifade etti. Birleşik Krallık, Rusya, Çin, Ürdün, Türkiye ve pek çok ülke yönetimlerinden de ilhaka karşı açıklamalar yapıldı. İlhak planı Gazze ve Batı Şeria’nın yanı sıra, ABD ve Avrupa ülkelerinde ve hatta İsrail’in başkenti Tel Aviv’de de sokak eylemleriyle protesto edildi. 400 Yahudi akademisyen de ilhak planını ırk ayrımına dayalı apartheid rejimine benzetti ve "insanlığa karşı suç" olarak tanımladı.
   
• Erteleme kararı: Gelen tepkiler üzerine ilk olarak 17 Haziran’da Başbakan Netanyahu “harita netleşmediği gerekçesiyle ve koalisyon ortaklarının da itirazlarını da göz önüne alarak” ilhak tarihini erteleyebileceğini duyurdu. 29 Haziran’da Netanyahu’nun koalisyon ortağı Gantz’ın “koronavirüsle ilgisi bulunmayan her şey virüs sonrasına bırakılmalı, 1 Temmuz kutsal bir tarih değil” açıklamasında bulundu. Netanyahu bu açıklamaya “Gantz'ın bu konuda bir söz hakkı bulunmadığını, Amerikalılarla gizli görüşmeler yürütüldüğünü” söyleyerek tepki gösterse de Netanyahu’nun yardımcılarından Ofir Okinus, ilhak planının temmuz ayının sonlarına doğru uygulamaya konacağını duyurdu. Ülkedeki sağcı muhalefet, Netanyahu’nun “Gantz’ın ve Arapların baskısından dolayı pes ettiğini” söyleyerek planın ertelenmesine tepki gösterdi.
   
• Olası gerekçeler: The New York Times gazetesinde yer alan bir makalede, uluslararası tepkinin yanı sıra ABD Başkanı Trump’ın kasım ayında yapılacak başkanlık seçimini kaybetme ihtimalinin, Demokrat Parti’nin adayı Joe Biden’ın ilhak planını desteklememesinin ve koalisyon ortağı Gantz’ın toplumsal desteği giderek azalırken tabanında kalan seçmenin büyük kısmının ilhaka karşı olmasının planın ertelenmesinin arkasında sebepler olabileceği iddia ediliyor.
   
• Sonuç: İsrail'in planı uygulaması hâlinde, bölgede şiddetin artmasından, hatta yeni bir “İntifada’nın” tetiklenmesinden, barış ihtimalinden daha da uzaklaşılmasından endişe ediliyor. Uluslararası kamuoyunun ortak bir tepki koyabilmiş olmasının önemi de ortaya iyice çıkıyor. Barıştan yana bu baskının artarak devam etmesi, yaşanabilecek yeni felaketlerin önlenmesinde kilit durumda gözüküyor.