Bir tabu olarak regl

Sözlükler, toplum içerisinde yerleşmiş ve kullanılmaya devam eden kelimeleri de literatürüne alıyor. TDK "kirli" kelimesinin tanımını "aybaşında durumunda bulunan (kadın)" şekilde güncellemişti. Sosyal medyada görülen onca tepkiye rağmen, sözlükte herhangi bir değişim görülmedi. Bu eylemsizlik ise reglin ülkede hâlâ tabu olduğunu ve “kirli” kelimesinin bu anlamıyla kullanıldığını hatırlattı.

Bir kadın/trans birey hayatının ortalama 2.535 gününü regl olarak geçiriyor. Bu yaklaşık yedi yıllık menstrüel hijyen ürününe ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor. Peki, temel ihtiyaç olan bu ürünlere kadınların/trans bireylerin ulaşımı ne kadar kolay?

Dünyada pek çok kadın menstrüel hijyen ürünlerine erişemiyor. Kadın haklarına dair konuşulan gündemlerde ise regl yoksulluğu hep arka planda. Bu meselenin Afrika ve Güneydoğu Asya’daki köylere mahsus olduğu sanılırken; Avrupa, Amerika ve Türkiye’de de yoksulluk sebebiyle bu ürünlere ulaşamayan binlerce insan var. Global olarak bir eşitsizlik sorunu olan regl konusunun tabu hâline gelmesi pek çok kadın, trans birey ve kız çocuğunun hayatını zorlaştırıyor.

• Vergi adaletsizliği: Regl olan bireylerin en temel ihtiyaçlarından hijyenik ped ve tamponlar ülkemizde %18 KDV ile vergilendiriliyor. Eczaneden aldığımız herhangi bir ilaç için %8 vergi öderken menstrüel hijyen ürünleri için %18 KDV ile karşı karşıya bırakılıyoruz. Kadınlar erkeklerle aynı pozisyonlarda çalıştığında daha az ücret alırken, temel ihtiyaçları için daha fazla vergi ödüyorlar.
   
• Kanun teklifi: CHP İstanbul Milletvekili Sera Kadıgil, kadınların ve trans bireylerin menstrüel dönemde zorunlu ve temel olarak kullanmak zorunda oldukları hijyen ürünlerindeki vergi oranının düşürülmesi için kanun teklifi vermişti. Birçok ülkede kadın hareketinin başarılı mücadesi sonucu kaldırılan bu verginin, Türkiye'de kaldırılması için imza toplanmıştı.
   

Dünyadan örnekler: 
 

• Kanada hükümetinin yıllık 36 milyon dolar gelir sağladığı tampon vergisi, kitleler tarafından cinsiyetçi ve adaletsiz bulunmaktaydı. Çevrim içi bir kampanya ile tepkiler ortaya konuldu, sonucunda, tampon vergisi kaldırıldı.
   
• Yeni Zelanda’da Başbakan Jacinda Ardern, 95 bin kız öğrencinin hijyen ürünlerini almaya gücü yetmediği için regl döneminde okula gitmediğini belirterek bundan sonra kız öğrencilerin ped ihtiyaçlarının karşılanacağını duyurdu. 
   
• İskoçya Parlamentosu ise menstrüasyonu normalleştirmek amacı ile Şubat 2020’de tüm kadınlar için ücretsiz hijyenik pede erişim hakkına onay veren ilk ülke oldu.
   
• Kenya, ise 2004 yılında bu vergiyi sıfırlayan ilk ülkeydi.
   
• Ruanda’da genç kızların ve kadınların % 18'inin menstrüel hijyen ihtiyaçlarını karşılayamadıkları için okula gidemediğini belirtilerek, bu ürünlere getirilen vergi kaldırıldı. (Ruanda, %61 ile dünyada mecliste kadın oranı en yüksek ülke)

Duyarlı kurumlar:
 

• İzmir Barosu: 2019 yılında aldığı bir kararla Baro’nun kadın çalışanlarına her ayın belirledikleri bir günü menstrüasyon regl izni verdiğini duyurmuştu.
   
• Tunceli Belediyesi: Belediye Kadın Meclisi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitlik Komisyonu, her ayın belirledikleri bir günü kadın çalışanlarına regl izni verdiğini bildirmişti.
   
• Zomato: Kadınların ve trans bireylerin yılda 10 gün regl izni kullanabileceği belirtilmişti.

Konuşmamız Gerek!
 

Tabuları yıkmak, ihtiyaçlarımızı duyurabilmek için önce Konuşmamız Gerek! Türkiye’de regl yoksulluğu ile mücadele eden ilk sosyal girişim Konuşmamız Gerek (We Need to Talk) ile tanışın. Ekip, temel hijyen ürünlerine erişimin kısıtlanmasının hijyenin yanı sıra saygınlıkla ilgili olduğunu düşünüyor. Erişim zorluğu durumunda birçok sağlık problemi ile yüz yüze kalınabilecekken, bu ürünlerin lüks ürünler gibi vergilendirilmesinin ve erişilmezliğinin insan hakkı ihlali olduğunu savunuyorlar. Saha çalışmalarıyla Türkiye’de regl yoksulluğundan en çok etkilenen üç kırılgan gruba; mevsimlik tarım işçilerine, mültecilere ve köy okullarına giden kız çocuklarına ihtiyaç duydukları ürünleri ulaştırıp onları regl olmak konusunda bilgilendiriyorlar.

İlayda ve Bahar, iki genç doktora öğrencisi kadın tarafından 2016’da kurulmuş ve bütün gönüllülerin, benim de yer aldığım, toplumsal cinsiyet eşitliği için çalışan genç kadınlardan oluştuğu bu topluluğun bir mesajı var.

“Regl yoksulluğu; toplumsal cinsiyet eşitliği, tabular ve üreme hakları meselesinin tam da kesişiminde. Sağlık hakkı ve kadınların öz saygınlığını ilgilendiren bir konu ve çözümlenmesi gerek."