Birleşmiş Milletler: Fosil Yakıt Şirketlerinin Kazançları Ahlaksızca

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, fosil yakıt şirketlerinin son dönemde rekor kıran kazançlarını grotesk bir açgözlülüğün eseri ve ahlak dışı olarak nitelendirdi.

Pandemi sonrası hızla eskiye dönen talep ile beraber Rusya’nın Ukrayna’yı işgali üzerinden doğan arz problemleri enerji şirketlerinin kârını rekor seviyeye çıkardı.

Guterres, büyük enerji şirketlerinin sadece bu yılın ilk çeyreğinde ulaştığı yaklaşık 100 milyar dolarlık gelir için enerji şirketlerine ve finansal destekçilerine özel, “beklenmedik vergi” uygulanmasını önerdi. 

➡️ Beklenmedik Vergi: Daha önce 1997’de Tony Blair hükümeti tarafından da uygulanan bu vergi, tek seferlik olmak üzere uygulanan bir vergi türü. Bu verginin hedefinde, kendilerinin sebep olmadığı “beklenmedik” bir değişimden gelir elde eden şirketler var.

Belki de bu verginin en büyük özelliği normalde fosil yakıt şirketlerine sağlanan indirimlerden bu verginin etkilenmemesi olacak. Önceki yıllarda sağlanan indirimler sayesinde BP ve Shell son dönemde İngiltere’ye neredeyse hiç vergi ödememiş.

İllüstrasyon: Adweek

📈 Savaş Zamanında Rekor Kârlar

Vergi indirimleri ve son dönemde yaşanan gelişmelerden sonra BP, 8 milyar dolar ile son 14 yılın en yüksek kârına ulaştı. Bir diğer enerji devi Shell 11 milyar dolarlık kâr ilan ederken, Exxon Mobil, 18 milyar dolarlık rekor kâra ulaştı.

Dünya çapında bireylerin doğalgaz faturalarını ödemekte zorlandığı, gıdaya ulaşmakta zorluk çektiği bir dönemde, düşük gelirli ailelerin açlık sınırına itilmesi ve orta gelirli ailelerin ciddi kesintilere gittiği bir dönem içerisinde bu durum tepki topladı.

Guterres, bu savaş ortamında, fosil yakıt şirketlerinin en yoksul insanların ve toplulukların sırtından elde ettiği ve iklime büyük bir maliyeti olacak rekor kârlar elde etmesini ahlak dışı ilan etti.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri aynı zamanda, tüm hükümetleri bu aşırı kârları beklenmedik vergi ile vergilendirmeye ve fonları bu zor zamanlarda en savunmasız insanları desteklemek için kullanmaya çağırdı.

Özellikle İngiltere’de bu verginin alınması ciddi şekilde konuşulmaya başlandı ve şirketlerin 26 Mayıs sonrası gelirlerinin hedeflenmesi planlanmakta.

Fotoğraf: Scott Dalton / Oxfam America

Bununla beraber BP ve Shell, Rusya’daki yatırımlardan çıktıklarını belgeleyerek büyük bir vergi kesiminden kurtuldular. Buna ek olarak şirketler son dönemde kazandıkları gelir ile sattıkları hisselerini geri aldılar. Bu geri alış şirketlerin değerini artırdı. 

Bu sebeplerden dolayı “beklenmedik vergilerin” düşünülenden daha az gelir getirmesi bekleniyor.

🟢 "Yeşil badana"

İronik olan şeylerden biri de BP’nin sadece İngiltere’de 1 milyon dolara yakın bir bütçeyi sosyal medyada çevre dostu yatırımlarının reklamına harcaması olmuş. Eco-Bot.Net tarafından yapılan bir çalışma, bu harcamanın yarısının rekor bütçeyi açıklamadan önceki haftaya yayılacak şekilde planlandığını gösteriyor.

Greenpeace Birleşik Krallık, bu reklamların tamamı ile “sosyal izin alınması” üzerine planlandığını belirtiyor. Yani şirketin yaptığı yeşil badanalar ile, kaba bir tabir ile “kazanıyor ama çalışıyorlar” imajı verilmeye çalışılıyor.

Reklamların neredeyse hepsi Birleşik Krallık için iyi ve çevreci olan çözümlere odaklanırken, hiçbiri enerji fakirliği yaşayan insanlardan ve vergilendirilmeyen rekor kârlardan bahsetmiyor.

1970'ten itibaren petrol ve doğalgaz endüstrisinin yıllık kâr getirisi

Yapılan bir başka çalışma, bu durumun 1970’lerden beri devam ettiğini gösteriyor. Fosil yakıtlar, özellikle petrol ve doğalgaz, yatırımcılarına son 50 yılda her gün 2,8 milyar dolar saf kâr kazandırmış.

Arzın dönem dönem suni olarak sınırlandırılması ve 52 trilyon dolarlık bir finansal güç ile, petrol ülkeleri ve fosil yakıt şirketleri neredeyse tüm politikacıları ve sistemleri elinde oynatabilmiş.

London School of Economics, Londra Üniversitesi Akademisi ve Carbon Tracker adlı STK tarafından onaylanan ve hazırlık aşamasındaki bu çalışma, Dünya Bankası’nın verilerine dayanmakta. Bu veriler üzerinden yapılan çalışma, daha sonra küresel petrol ve gaz satışından ortaya çıkan rantı, yani tüm üretim bedeli çıkarıldıktan sonra ortaya çıkan kazanılmamış kârı hesaplıyor.

🔴 İklim krizini çözmek istiyorsak bunun durması gerek

İklim krizinin en büyük suçlusu fosil yakıtlar. Bununla birlikte proje içerisinde çalışan uzmanlar her gün 2,8 milyar dolarlık rant ve IMF’nin son verilerine göre her gün 16 milyar dolarlık vergi indirimi sağlanan fosil yakıt sektörünün, iklim krizi tartışmalarını politik olarak istediği yere çekebileceğini belirtiyor.

Her ne kadar son dönemde gelir kapıları azalsa da, Rusya-Ukrayna savaşı bu gelirin neredeyse iki katına çıkmasına sebep oldu. Ama artık hem enerji güvenliği hem de iklim krizine çözüm olması için, hükümetlerin bu aşırı geliri vergilendirmesi ve sağlanan vergi indirimleri ile devlet yardımlarını kesmesi gerekiyor.

Burada oluşacak kazanç ile yenilenebilir enerji ve batarya teknolojisine odaklanan ve yerel, adil bir enerji dağıtım sistemi kurulabilir.

Özellikle son dönemde, enerji güvenliğini sağlamak ve Rusya gazından bağımsızlık ilan etmek için iklim krizine yönelik çözümlerin kullanılması ele alınıyor. Avrupa İklim Vakfı’nın yayımladığı son rapor ülkelerin bu konularda atabileceği adımları ele almış. 

Bu adımların içerisinde agresif bir şekilde yenilenebilir enerji projelerinin kurulması, enerji verimliliği ve elektriklendirme projelerine geçiş ve doğalgaz boru hatları yerine önümüzdeki 36 ay boyunca sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ithalatının geçici olarak artırılması var. 

Asıl hedefte ise doğalgaz kullanımını ilk olarak belirli bir seviyede tutmak ama en azından 2025’te hızlıca azaltmak ve yeni doğalgaz altyapısına yönelik yatırım yapılmasının önüne geçmek var.

🖋️ Beklenmedik bir çözüm?

Aslında önerilenler Uluslararası Enerji Ajansı’nın 2050’de Net Sıfır Planı’ndan çok da uzakta değil. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik işgali bazıları için fosil yakıta geri dönüş demek olsa da, bence uzun dönemde, kalıcı bir alternatif olarak görülen doğalgazın bile, düşündüğümüzden daha hızlı bir şekilde yerini yenilenebilir enerji projelerine bırakmasına yol açacak.

Her kriz, aslında eski sistemin artık sürdürülemeyeceği bir dönüşüm sürecidir. O yüzden burada sürekli tekrarladığımız bir deyişi bir daha tekrarlayalım; iklimi değil, sistemi değiştir!