Bölünme ya da bölünmeme: Google’ın bütün meselesi bu (2)

Google’ın ABD yargısı tarafından bölünüp bölünmeyeceği konusu gündemdeki yerini koruyor. Bu yazı dizisinin ilki kaleme alındığında ABD’de Adalet Bakanlığı, mahkeme tarafından rekabet yasasını ihlal ettiği tespit edilen Google’a yönelik ihlale son verecek olası tedbirlere ilişkin ilk görüşünü yayımlamıştı. Bu ilk görüşte bakanlık, davranışsal tedbirlerin yanı sıra şirketin bölünmesine yol açacak yapısal tedbirlerin de alınabileceği yönünde mahkemeye görüş sunmuştu. 

İlk yazıda Adalet Bakanlığı’nın başarılı sonuç vermeyen American Tobacco, United Shoe Machinery ve IBM gibi şirket bölünmeleriyle ilgili tarihsel tecrübeyi, temyiz sürecinin uzunluğunu ve ilk değerlendirmesinde altını çizdiği yapay zeka değişkeninin ilgili pazarı kökten değiştirme ihtimalini göz önüne alarak bir sonraki değerlendirmesinde Google’ın bölünmesi gerekliliğini bir ihtimal olarak yinelese de kuvvetli bir biçimde dile getirmeyeceğini öngörmüştüm. Yanılmışım!

Adalet Bakanlığı, çok daha ayrıntılı bir biçimde hazırlanan ikinci görüşünde davranışsal tedbirlerin yanı sıra yapısal tedbir taleplerini de kuvvetli bir vurguyla mahkemeye sundu. Bölünme talebi, mahkeme tarafından kabul görürse Google Chrome derhal, Android ise belirli koşullara bağlı olarak bir süre sonra elden çıkarılacak.

Kısaca özetlemek gerekirse Adalet Bakanlığı’nın tedbir talepleri şu şekilde:

• Uygulamaları ön yüklü hâle getirme gibi tercihli davranışlar ve ödemeler yasaklanacak. 
• Google, kendi ürünlerinin iOS cihazlarda ön yüklü hâle getirilmesi karşılığında Apple’a milyarlarca dolar ödeme yaptığı için Apple’a parasal değer katan herhangi bir anlaşma önerilemeyecek.
• Web yayıncıları ve Google’ın arama piyasasındaki rakiplerini dışlamaya neden olan herhangi bir anlaşma yapılamayacak. 
• Google Play ya da diğer ürünlere koşullu erişim yasaklanacak.  
• Google ürünlerini varsayılan olarak sunan mobil operatörlerle bu ürünlerden elde edilen gelirin paylaşımının önünü açan anlaşmalar yasaklanacak.  
• Google’ın rakiplerine yatırım yapması yasaklanacak. 
• Google’ın tarihi incelendiğinde farklı hizmetler için Doubleclick ve ADX gibi kritik rakipleri satın alarak yoluna devam ettiği görüldüğü için şirketin rakiplerini devralması yasaklanacak. 
• Google Chrome, kesin bir biçimde elden çıkarılacak.  
• 5 yıllık bir izleme sürecinin sonunda rekabet hâlâ tesis edilmediyse Android elden çıkarılacak.  
• Google’ın arama sonuçlarında kendi hizmetlerini üst sıralarda gösterme gibi kendini önceleme pratikleri yasaklanacak. 
• Rakiplerin marjinal maliyet fiyatlandırmasıyla arama endeksine erişimine izin verilecek.
• İçerik üreticilere kolaylıkla arama endeksinden çıkış olanağı sağlanacak.
• Rakiplerin kullanıcı ve reklam verilerine ücretsiz erişmesine olanak tanınacak. 
• Rakiplere marjinal maliyet fiyatlandırmasıyla sendikasyon lisansı sağlanacak. 
• Reklamverenlere belirli aralıklarla arama sıralama raporu sunulacak.  
• Reklamverenlere anahtar kelime eşleşme opsiyonu sunulacak. 
• Arama reklam ihaleleri ve veriye erişimle ilgili aylık raporlar sunulacak.
• Tarayıcıya kullanıcılar için tercih ekranı konulacak.

Bunun yanında yukarıda özetlenen koşullara uyumun takibi için bir teknik komite kurulacak ve iç uyumluluk görevlisi atanacak. Adalet Bakanlığı’nın görüşünde uyumun teknik takibiyle ilgili de son derece ayrıntılı düzenlemeler mevcut.

Tedbirler çok ağır 

Doğrusunu isterseniz Adalet Bakanlığı’nın tedbir taleplerini çok ağır buldum. Bu tedbirler Google’ın genetiğinin değiştirilmesi anlamına gelir. Peki bu talepler karşısında Google’ın önerileri neler? 

Google da yakın zamanda kendi tedbir önerilerine ilişkin görüşlerini açıkladı. Görüşte paylaşılan ayrıntılara göre mahkeme kararı, herhalükârda temyize götürülecek. Bununla birlikte söz konusu rekabet davası, Google’ın sözleşmeleriyle ilgili olduğu için sözleşmelere ilişkin tedbir talepleri dikkate alınacak. Ancak Google, sözleşmelerle ilgisi olmayan yapısal tedbirlerin davanın kapsamını aştığı kanaatinde...

Türkiye’de yapısal tedbir kararları alınabilir mi?

Bu davaya ilişkin akla gelen sorulardan bir diğeri de ülkemizde şirket bölünmeleri için yapısal tedbir kararları alınıp alınamayacağı… Esasında “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun” uyarınca Rekabet Kurumu’nun böyle bir yetkisi mevcut. Ancak bu yetki, elbette koşullara tâbi. 

Kanunun 9’uncu maddesine göre rekabet kurallarının ihlal edilmesi hâlinde ilgili teşebbüslere rekabetin tesisi için yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışlar ve teşebbüslerin belirli faaliyetlerini, ortaklık paylarını ya da mal varlıklarını devretmeleri şeklindeki yapısal tedbirler nihai kararda bildirilebilir. 

Fakat davranışsal ve yapısal tedbirler, ihlalle orantılı ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli olmalıdır. Yapısal tedbirlere, ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği durumlarda başvurulur. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi hâlinde ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre verilir. Görüldüğü üzere rekabet kanunu, yapısal tedbirleri ancak davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin tespiti hâlinde başvurulacak bir araç olarak tanımlar. 

Hakimin Google hakkındaki nihai kararını ise merakla bekliyoruz.