'Buradan Nereye?' anlatıyor: Kültür-sanat alanına yeni çözümler getirmek istiyoruz

Türkiye kültür-sanat ortamında süregelen ilişkiler ağını ve yapısal sorunları yeniden ele almayı hedefleyen "Buradan Nereye?" oluşumu; forumlar, komisyonlar ve kampanyalar üzerinden çalışmalarıyla adından söz ettiriyor. "Daha demokratik, örgütlü, müşterek, şeffaf, adil ve katılımcı bir kültür-sanat ortamını birlikte yaratabilir miyiz?" sorusuyla yola çıkan oluşumun, yerel yönetimlerin kültür politikalarından taleplerini İstanbul özelinde hazırladığı Müşterek Kültür kampanyası yeni tartışma başlıkları açtı. Kampanya, yerel seçimler sonucunda seçilen ve önümüzdeki beş yıl boyunca İstanbul’da kültür politikalarını uygulayacak tüm kamu ve kültürel aktörlere yönelik olarak kültür politikalarından beklentileri temellendiriyor.

Oluşumun son çalışması Müşterek Kültür kampanyasını merkeze alarak "Buradan Nereye?"nin kapsadığı tartışma başlıklarını ve neler yapmak istediklerini sorduk.

Müşterek Kültür kampanyası ile adından söz ettiren "Buradan Nereye?" oluşumu tam olarak nedir, kimlerden oluşuyor ve hangi talepler üzerine böyle bir oluşuma gidilmesi fikri doğdu?

Ekim 2023’te 18. İstanbul Bienali küratörünün seçimiyle ilgili İKSV tarafından yapılan açıklamalar sonucu kültür-sanat alanında şeffaflık ve hesap verebilirlik tartışmaları ön plana çıktı. İKSV’ye Açık Mektup girişimiyle, farklı kurumlarda yaşanan benzer problemleri kamusal alanda tartışabilmek için farklı illerden inisiyatifler, Ekim ayında kendi aralarında toplanmaya başladı. Bu toplanmalar düzenli aralıklarla düzenlenen toplantılara dönüştü. Bu toplantılarda 18. İstanbul Bienali vakasının yanı sıra farklı kurumlarda gözlemlenen benzer şeffaflık sorunları konuşuldu. Daha sonra, konuşulan vakaların yapılandırılmış forum formatında tartışılması fikri oluştu. Böylece Ocak 2024’te ilk forum düzenlendi. O günden bu yana İstanbul, İzmir, Mersin, Eskişehir ve Ankara’da forumlar yapıldı, çalışma komisyonları oluşturuldu ve yerel yönetimlerin kültür politikalarına yönelik Müşterek Kültür kampanyası başlatıldı.

"Buradan Nereye?", Türkiye’de katılımcı, şeffaf, adil ve hesap verebilir bir kültür-sanat ortamı için yeni bir çerçeve öneren ve bu alanda yapısal değişimler yaratmayı amaçlayan bağımsız inisiyatif ve kişilerin biraraya gelerek kurdukları bir oluşum. Kültür-sanat alanındaki farklı konu ve vakaları odağına alan herkese açık ve yarı yapılandırılmış forumlar düzenliyoruz; "Buradan Nereye?"nin parçası olan inisiyatif ve kişilerden oluşan, daha küçük gruplar hâlinde biraraya geldiğimiz, farklı bir müştereklik ve örgütlülük deneyimi sunan çalışma komisyonlarını örgütlüyoruz; belirli bir konuya yönelik farkındalık yaratmak, dikkat çekmek, savunuculuk yapmak ve kültüre katılımı artırmak için kampanyalar düzenliyoruz.

Bu oluşum özellikle yerel yönetimlerin kültür politikalarına yönelik bir platform mu, yoksa farklı kurumlarda yaşanan sorunları ya da eksiklikleri de odağına alıyor mu?

"Buradan Nereye?" olarak odağımız örgütlü, müşterek, şeffaf, adil ve katılımcı bir kültür-sanat ortamı oluşturmak. Kültür-sanat alanına geniş ölçekte bakıyoruz. Şu ana kadar forumlarda ve komisyonlarda ele aldığımız konular arasında şeffaflık, hesap verebilirlik, emek, mobbing, güvencesizlik, kültür politikaları, bağımsızlık ve örgütlenme gibi pek çok başlık var. Bunların hepsi birbirinden bağımsız olarak düşünülemeyecek ve ele alınamayacak konular. Bunu düşünmek ve ele almak için biraraya gelmesi gereken pek çok aktör var. Bu yüzden bağımsız inisiyatif ve kişiler olarak, kültür-sanat alanını kamu (hem merkezi hem yerel), sivil toplum, akademi ve özel sektör paydaşları ile birlikte yeniden düşünmek ve yeni çözümler geliştirmek istiyoruz.

Yerel yönetimlerin kültür politikaları, aslında Mart ayındaki yerel seçimlerin hemen ardından özellikle ele almak istediğimiz bir konu oldu. Nisan ayındaki Yerel Yönetimler ve Kültür Politikaları - İlişkiler, Deneyimler, Yöntemler ve Çelişkiler başlıklı 7. forumumuzda, yerel yönetimlerin kültür politikaları ve kültür-sanat alanındaki uygulamalarını, farklı ilişkilenme, deneyim ve örnek vakalar ile tartıştık. Bu forumun ardından, yerel yönetimlerin kültür politikalarından beklentileri temellendirmek ve yerel seçim sonrası dönemdeki ortak talepleri belirlemek ve stratejik plan sürecine katkıda bulunmak için "Yerel Yönetimden Talepler" belgesini oluşturduk.

Yerel yönetimlerin kültür politikalarını tartışmaya açtığınız Müşterek Kültür kampanyası neleri kapsıyor? Bu kampanya fikriyle nasıl bir yol haritası izlenmek isteniyor ve nasıl bir farkındalık hedefleniyor?

Müşterek Kültür kampanyasını, yerel seçimler sonucunda seçilen ve önümüzdeki beş yıl boyunca İstanbul’da kültür politikalarını üretecek ve uygulayacak tüm kamu aktörlerine ve bu politikaların bir parçası ve paydaşı olması öngörülen kültürel aktörlere yönelik hazırladık.

Kampanya, odağına "Daha demokratik, örgütlü, müşterek, şeffaf, adil ve katılımcı bir kültür-sanat ortamını birlikte yaratabilir miyiz?" sorusunu alıyor ve bu soru etrafında şekillenen bir tartışma ortamı yaratmak ve katılımcı bir kültür-sanat ortamı için yeni bir çerçeve sunmak istiyor. Kampanyamız ile tüm kültür kurumlarını, kent mücadelesi öznelerini, sivil toplum örgütlerini, meslek kuruluşlarını, kültür-sanat alanında akademik çalışmaları olan üniversite ve enstitüleri, inisiyatifleri, bağımsız çalışanları ve kültür alanında faaliyet gösteren özel şirketleri daha demokratik, örgütlü, müşterek, şeffaf, adil ve katılımcı bir kültür-sanat ortamını birlikte tartışmaya ve oluşturmaya davet ediyoruz.

Kampanya kapsamında sosyal medya hesabımızda paylaştığımız içerikler aracılığıyla bu alandaki temel ihtiyaçları, talepleri, süregelen problemleri ve bir örüntü hâline gelen vakaları yaygınlaştırmak, görünür kılmak ve daha çok tartışılması için insanları cesaretlendirmek istiyoruz.

Bu kampanya şimdilik yalnızca İstanbul'da mı devam ediyor? Gelecek dönemde Türkiye geneline de yayılacak mı?

Müşterek Kültür kampanyasının arkasındaki "Yerel Yönetimden Talepler" belgesi ve belgede yer alan vakalar, yaşama ve çalışma pratikleri İstanbul'da olan kişilerin yer aldığı Yerel Yönetimlerden Talepler Komisyonu tarafından İstanbul'a özel olacak şekilde hazırlandı.

Yerel yönetimlerin kültür politikaları, doğası gereği yerele ait; yerelden yola çıkan ve yereldeki aktörler tarafından oluşturulması gerekiyor. Ancak belgenin ve kampanyanın odağına aldığı talepler, aslında kültür alanındaki evrensel üç temel kavrama dayanıyor: Kültür Hakkı, Kültürel Haklar ve Sanatsal ve Kültürel İfade ile Yaratıcılık Özgürlüğü.

Hazırladığımız bu belge ve kampanyanın şimdiden İstanbul dışındaki başka inisiyatif ve oluşumlara ilham verdiğini ve onların da benzer bir belge ve kampanya hazırlık sürecinde olduğunu biliyoruz. Buna inandığımız için de diğer şehirlerdeki bağımsız inisiyatif ve kişileri destekliyoruz ve onların hazırlayacağı belgeleri heyecanla bekliyoruz. Bu tip çalışmaların ve kampanyaların Türkiye geneline yayılmasını arzuluyoruz ancak bunun, ilgili yerel aktörlerin girişimi ve talepleri ile oluşmasını önemsiyoruz.

Sadece kampanyalar yoluyla mı farkındalık yaratmayı hedefliyorsunuz? Başka hangi başlıkları açmayı düşünüyorsunuz?

"Buradan Nereye?" olarak üç temel çalışma alanımız var: Forumlar, komisyonlar ve kampanyalar. Devam eden Müşterek Kültür kampanyamızın yanı sıra Mart ayında İstanbul’da düzenlenen "Emek, Mobbing ve Güvencesizlik" başlıklı 6. forumu takiben Temmuz ayında kurulan Örgütlenme Komisyonu, kültür-sanat emekçilerinin örgütlenmesinde en işlevsel hukuki yapının ne olabileceği konusu üzerine çalışıyor.

Bu oluşuma herkes katılabiliyor mu? Özellikle çağrıda bulunduğunuz kurum ya da kişiler var mı?

"Buradan Nereye?" herkesin katılımına açık bir oluşum ve tamamen gönüllülük bazında işliyor. Düzenlediğimiz forumlarda, kampanyalarda ve oluşturduğumuz komisyon çalışmalarında belirli iletişim ve çalışma ilkelerine dikkat ediyoruz. (Bu ilkeleri de internet sitemizde bulabilirsiniz.) Aynı kaygıları paylaştığımız ve birlikte emek vermeye istekli herkesin bu iletişim ve çalışma ilkelerine uyarak yer alabileceği bir oluşum olmayı önemsiyoruz. Dolayısıyla katılımcı, şeffaf, adil ve hesap verebilir bir kültür-sanat ortamı isteyen herkes bize katılabilir.

Yerel yönetimler ve tüm sanat bileşenleri açısından acilen giderilmesi gerektiğini düşündüğünüz bariz eksiklik ya da problemler nedir size göre?

Hak Temelli Kültür Politikaları, Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik, Süreklilik ve Sürdürülebilirlik, Araştırmaya Dayalı Kültürel Planlama ve Finansal Güvence ve Altyapısal İyileştirme başlıklarını önceliklendirerek oluşturduğumuz Müşterek Kültür kampanyası, aynı zamanda kültür-sanat alanındaki temel ihtiyaç ve eksiklere de işaret ediyor. Her bir başlığın altında ayrı ayrı sıralanan taleplerimiz, İstanbul’da geçen yıllarda tanık olduğumuz ve öznesi yerel yönetimler olan uygulamalardan seçilen örnek vakalar ile destekleniyor. 

Bu örnek vakalar ile taleplerin somut bir şekilde ifade edilmesini ve kültür aktörlerinin ötesinde genel kamunun da bu alanda bir farkındalığa sahip olmasını amaçladık. Şu anda yürüttüğümüz örgütlenme çalışmasında da böyle bir yöntem ile ilerliyoruz. Bu başlıklardan hiçbirinin, birbirinden bağımsız olarak düşünülemeyeceğini ve bütüncül bir şekilde düşünmeden hayata geçirilen strateji ve politikaların, kültür alanının ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak olacağını ve potansiyelleri daraltabileceğini düşünüyoruz. Bu nedenle tek bir eksik ya da problemden bahsetmek mümkün değil ama bu başlıklar altında birbirini doğuran bir dizi problem ve eksikliğe işaret etmek niyetindeyiz.

Sizi takip edenlere, yeni duyanlara ve merak edenlere bir çağrınız var mı? 

Öncelikli olarak Müşterek Kültür kampanyamızı paylaşarak ve yaygınlaştırarak bize destek olabilirsiniz. Aktif rol almak ve belirli alanlarda çalışmak isterseniz de iletişim adreslerimizden bize ulaşarak komisyonlara katılabilirsiniz.