Covid-19 etkisi ve cinsiyet eşitsizliği

Koronavirüs salgınıyla ezberleri bozan ve her adımda farklı önlemler almayı gerektiren yeni bir hayata merhaba dedik. İlk vakanın açıklanmasıyla, daha önce deneyimlemediğimiz bir sürecin içine girdik ve hayatlarımızdaki bu ani değişim birçok noktada olumsuzluklarla sonuçlandı. Ekonomi, hane içi görevler, akademi, eğitim gibi alanlarda cinsiyet eşitsizliğinin arttığına tanık olunması da bu olumsuzlukların arasında yer alıyor.

• Salgının cinsiyet temelli etkileri: Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin “Covid-19’un Kadına Etkisi” raporuna göre pandemi süreci, salgın öncesinde var olan eşitsizlikleri derinleştiriyor.
   
• Hane içi durum: Evde kalma tedbirlerinin geçerli olduğu dönemde, sosyal stres ve ekonomik belirsizliğin cinsiyete dayalı hane içi şiddeti artırdığı görüldü. 2013-2016 yıllarında Batı Afrika’daki Ebola salgını döneminde kadınlar ve çocukların cinsel şiddete maruz kalma oranı da artmıştı.
   
• Okulların kapanması ve hane halkının ev içerisinde vakit geçirmek zorunda kalması sebebiyle ev içi işler arttı. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) 2019 tarihli raporuna göre dünya genelinde kadınlar, ev işlerine ve çocuk bakımına erkeklere oranla 2-10 kat daha fazla zaman harcıyor. Her ne kadar pandemi sürecinde erkeklerin ev içi işe katılımları 5 kat artış gösterse de kadınların hâlâ erkeklerden 4 kat fazla ücretsiz ev işi yaptığı tespit edildi.
   
• İstihdam: Salgın sebebiyle işten çıkarılma, ücretli veya ücretsiz izne ayrılma, hastalık riski veya hane içi ihtiyaçlar nedeniyle işten ayrılma, iş yerini kapatma, faaliyetler durduğu için çalışmayı bırakma gibi nedenlerle cinsiyet ayrımı olmadan iş alanında problemler görüldü. Fakat, işten çıkarılan kadın sayısının erkeklerden fazla olduğu ve normalleşme dönemine geçilmesiyle, işsizlik sorunlarının erkekler tarafından daha kolay aşıldığı ortaya çıktı.

• Türkiye İstatistik Kurumu'nun verilerine göre Türkiye’de pandemi öncesi, kadınların işsizlik oranı %16,3 ile erkeklerden çok daha yüksek düzeydeydi. Koronavirüs salgını dönemi ve sonrasında düşen emek talebi karşısında, bu işsizlik oranlarıyla karşılaşan kadınların erkeklere göre çok daha riskli konumda oldukları tespit edildi. Bu sebeple kadınları daha yüksek bir oranda işsizliğin beklediği belirtildi.
   
• Akademi: Sokağa çıkmanın tehlikeli bir hâl alması ve dünyada çoğu ülkenin farklı şekillerde de olsa evde kalma tedbirleri uygulamasıyla kadınların toplumsal cinsiyet temelli ev içi yükleri arttı. Bu sorumlulukların artması, kadın akademisyenlerin üretkenliğini de olumsuz etkiledi. Pandemi sürecinde, kadın akademisyenlerin yayın yapma ve projeye katılma oranlarının azaldığı görüldü.
   
• Eğitim: Dünya çapındaki birçok hükümet, salgının yayılmasına karşı önleyici bir tedbir olarak okulların kapatılmasını uygulamaya koydu. Öğrencilerin güvenliği açısından gerekli olsa da bu uygulamaların gelişmemiş bölgelerde kız çocukları için büyük riskler oluşturduğu saptandı. Toplumsal cinsiyet rolleri sebebiyle ev işlerine katılması beklenen kız çocuklarının, erkek çocuklara oranla eğitimden uzaklaştığı görüldü. 
   
• İlk dalgada hazırlıksız yakalandığımız bu salgın sürecinin ne tür cinsiyet eşitsizliklerine sebep olduğu türlü raporlar ve araştırma notlarıyla ortaya konuldu. Türkiye’deki vakaların artışı ve başka ülkelerde ikinci dalganın ortaya çıkmasıyla pandemi başlangıcındaki tedbirlere geri dönülüp dönülmeyeceği konuşuluyor. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu, böyle bir döneme geri dönme ihtimalimizde bu olumsuz sonuçların tekrarlanmaması ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin teşvik edilmesi için dikkat edilmesi gereken hususların belirtildiği “Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden COVID-19” başlıklı bir bilgi notu yayımladı.