Erişilebilir şehirler

Dar, bozuk ve farklılık gösteren kaldırımlar, kaldırımlara park etmiş otomobiller, kaldırımlara taşan dükkânlar, merdivenlerdeki derinlik farkları, yere yakın banklar, dik rampalar, bozuk asansörler, yetersiz işaretler ve dağınık yapı sebebiyle kavramanın güçleştiği sokaklar, kullanışsız toplu taşıma hatları, ulaşımı güç cazibe alanları... Yaşadığınız şehri deneyimlerken “engellendiğinizi” düşündüğünüz oldu mu? Konu şehirler olduğunda erişilebilirlik, şehri paylaşan herkesi yakından ilgilendiriyor.

• Dünden bugüne: 1960'lı yıllarda ABD'nin Bay Area bölgesinde engelli hakları için mücadele eden aktivistlerden Ed Roberts'ın kaldırım rampası taleplerini ilettiklerinde yetkililerden "Kaldırım rampaları mı? Buna neden ihtiyaç duyuyorsunuz? Engelli insanları sokaklarda görmeyiz ki. Kim kullanacak?" yanıtını aldığı söyleniyor. Bugün ise Avrupa Komisyonu, şehirde yaşayan bireylerin yaşam kalitesini yükseltmek ve herkes için eşit koşullar sunmak amacıyla her yıl Erişilebilir Şehir Ödülleri’yle dünyanın en erişilebilir şehirlerini seçiyor. Yarışma bu yıl, şehirlerin Covid-19 pandemisiyle doğrudan karşı karşıya kaldığı ve kamu hizmetlerine erişimin bu dönemde daha da ön plana çıktığı bilinciyle "Pandemi döneminde kamu hizmetlerine erişim" temasına özel atıfla düzenleniyor. 2020'de 47 katılımcı ülke arasından Polonya'nın 2,7 milyon nüfuslu başkenti Varşova'nın birinci seçildiği yarışmanın 2021 başvuruları 9 Eylül'e kadar sürüyor.
   
• İstanbul’dan örnekler: Küresel araştırma kuruluşu EMBARQ'nun Türkiye ayağının Haziran 2010'da Danimarka merkezli mimarlık ve planlama ofisi Gehl Architects ortaklığıyla gerçekleştirdiği İstanbul'un Tarihî Yarımada bölgesini odağına alan çalışma, yaz mevsiminde yaya trafiğini ve vakit geçirme faaliyetlerini inceliyor. Şehirlerde insanı daha görünür kılan nitelikli ortak yaşam alanlarının insan odaklı şehirler yaratmadaki rolünü merkeze alan çalışma, etkileyici olduğu kadar zorlayıcı da olan topoğrafyasıyla öne çıkan bölgede; trafik yoğunluğu, işaret ve tabelaların yetersizliği, cadde - sokak şebekesinin zorluğu gibi sebeplerin şehri anlamayı ve deneyimlemeyi zorlaştırdığını gösteriyor. Yürünebilirlik başlığında yürüyüş rotaları ve canlı günlük yaşam öne çıkarken iyi bakılmayan, kalabalık kaldırımların ve yoğun araç trafiğinin yürüme deneyimini kötü etkilediği, bazı kullanıcı gruplarını ise dışladığı ifade ediliyor. İnsan ölçeğinde düşünüldüğünde yetersiz bulunan cadde aydınlatmaları, geceleri bölgede güvenlik hissini zayıflatıyor; denize erişim de surlar ve demir yolu hatları gibi yapılarla kısıtlı düzeyde kalıyor. Bir öğrenci topluluğu olan Erişilebilir Kent Atölyesi’nin İstanbul Kuzguncuk - Beylerbeyi hattında gerçekleştirdiği bir çalışma da bölgede görülen oturma alanı ve bisiklet yolu, bilgilendirme levhası ve hissedilebilir yüzey eksikliği; dik eğimler, dar kaldırımlar gibi problemlere odaklanarak erişilebilirliğin tüm şehir sakinlerini etkileyen bir konu olduğunu ortaya koyuyor.
   
• Covid-19 ve sonrası: New York, Paris gibi şehirlerde yayalar için daha çok alan yaratabilmek amacıyla caddeler araç trafiğine kapatılıyor; restoranların daha güvenli hizmet verebilmesi için açık havada yemek servisi olanağı sunuluyor. Büyük şehirler yeni parkurlarla bisikletliler için daha uygun hâle getiriliyor. Bazı yorumlar, Covid-19'la birlikte artan açık ve yeşil alan ihtiyacının "durup neyin mümkün olduğunu düşünmek" için bir fırsat olabileceğini söylüyor. Gerçekten öyle olabilir. Bugün şehirlerin yeniden ve daha insan odaklı yapılanması için alınacak kararlar, dünyanın geleceğine olumlu etki edebilir.