Etiketlemeyen, etkilenmeyen tadım.

Amuse-bouche

Yazıya amuse-bouche tadında küçük bir not ile başlıyorum. Konumuz kör tadım, başlangıç noktamız etiket. Etiket şarap ile ilk buluşma, first date. Bir insan ile yeni tanıştığını düşün. Nereden geldiğini, kaç yaşında olduğunu, ilgi alanlarını, işini gücünü bilirsen daha hiç konuşmadan o kişi hakkında bir fikir sahibi olursun. Kıyafeti, seçtiği renkler, saç kesimi bile sana çok şey anlatabilir. Şarabın etiketi de öyle. Sen o şarabın hangi üzümden yapıldığını, rekoltesini, hangi, bölgeden geldiğini, üreticisini bilirsen daha hiç tatmadan şarap hakkında bir fikir sahibi olursun. Hatta yorumlar bile yapabilirsin. Bu da şaraptan beklentini şekillendirir, algın ile biraz ucundan oynar; duyusal deneyimini etkileyebilir. Şarabın ne olduğunu bilerek tatmak bizi yönlendirir anlayacağın.

Dışı seni, içi beni yakıyor🔥

Kör Tadım nedir? Kör tadım şarabın ne olduğunu bilmeden, etiketini görmeden yapılan tadımdır. Biraz gizemli, biraz meraklı; bol tahminli, bol sürprizli bir duyusal deneyimdir. Ne üzüm, ne bölge ne rekolte, ne de üretici hiç-bir-şey bilmeden tadıyorsun; sonra da bir güzel yorumluyorsun. Etkilenmeden, etiketlemeden.

İllüstrasyon: Ester Saba

Neden?

Şarabın şişesini gördüğümüz zaman etiketinden, yılından, üreticisinden ister istemez etkileniyoruz. Etikette yazanlar burun ve damak beklentimizi hemen kodluyor.

🔎Şarabın hangi üzümden olduğunu biliyorsan burun hemen o notları arıyor. Örneğin bir Sauvignon Blanc tadıyorsan; üzümü tanıyor, o şişeyi de biliyorsan burnuna limon kokusu gelmemesi neredeyse imkansız! Veya Cabernet Sauvignon varsa kadehinde, "Dolmalık biber mi o?" diyorsun; ve arayıp buluyorsun onu burunda.

🔎Açtığın şişenin çok yüksek puanlar aldığını bilerek tadıyorsan, beklenti de büyüyor. O beklenti duyusal deneyiminde karşılanmasa bile; o şaraba verilen puandan ötürü algın daha olumlu tarafa kaçıyor. Ve belki bilmeden tatsan çok da iyi yorumlar yapmayacağın bir şaraba bir anda destan yazıyorsun.

🔎Etiket üzerinde şarabın hangi bölgeden geldiğini gördüğün zaman hemen aklına o bölgenin özellikleri ve şarapları geliyor. Kafanda bir şarap, başlıyorsun yorumları evire çevire yapmaya.

🔎Veya rekoltesini biliyorsan; şarabın gelişimi ile ilgili bir fikir sahibi olarak başlıyorsun tadıma. Yaşından ötürü doğal olarak bekleyeceğimiz notlara kayıyor aklın; deriler tütünler havada uçuşuyor. Bu o notların olmadığı anlamına gelmiyor, aman yanlış anlama. Varsa daha bir gün yüzüne çıkıyor; yoksa da varmış gibi yapıyor sana duyusal ve duygusal algın. Koku hafızan da yandan gülümsüyor.

Anlayacağın tarafsızlık gidiyor, yerini beklentiler alıyor.

Kör tadımda bunları bilmeden etiketsiz tadıyorsun. Şarap tadımı için çok faydalı bir pratik ve muhteşem bir deneyim. O bölge senin, bu üzüm benim; o rekolte senin bu iklim benim dolaşıp duruyorsun. Yan yollara sapıp, düzlüğe çıkıyorsun; bazen de kaybolup gidiyorsun.

Nasıl?

İster evinde, ister bir tadım atölyesinde; nerede olursan ol amaç şişede ne olduğunu görmemek, bilmemek, duymamak. Bu sebeple şişeler sarıp sarmalanıyor. Kağıtlar, havalı kadife kılıflar. Ne ile sararsan sar, farketmiyor; yeter ki etiketi görme! Kör tadımlarda şişeleri genelde siyah kılıflara koyarlar. O zaman şişenin şeklini de göremezsin. Bazı tadımlar için bu gerekli olabilir çünkü şişenin şekli de şarabın geldiği yer veya stili hakkında bilgi verebiliyor. Örneğin Alsace şişelerinin kendine özgü bir formu vardır ve “Ben buradayım!” der. Veya Burgonya şişeleri vardır, boyunları farklıdır. Bunlardan da etkilenmemek için bir kılıf en iyi seçenek. Ama sen herhangi bir şekilde de şişeyi kapatabilirsin; yeter ki ne olduğunu anlamayalım. Şişeleri bu şekilde sarıp sarmaladıktan sonra şarapları sırayla tadıyoruz ve yorum yapıyoruz. Tadımın sonunda da her bir şişenin ne olduğu açıklanıyor, ve pek şaşırıyoruz. Tadımlarda o kadar farklı yorumlar gelebiliyor ki! Keyfi de burada zaten, odaklandıkça keşfediyor, keşfettikçe paylaşıyor, paylaştıkça büyüyorsun. En çok keyif aldığım tadımlar kör tadımlar. Ne zaman şarap tatsam “Kör tatsaydım acaba ne derdim?” diye sorarım kendime.

Bir takım örnekler

Kör tadım yaptığımız 3 örnek paylaşacağım; bambaşka üç seçki, bambaşka üç deneyim!

Şarap Uzmanları ve Eğitimcileri Derneği ile yaptığımız Burgonya tadımı. Tadımın gizli kahramanları, pek zarif seçki burada.

Bir diğer kör tadım örneği Bosphorus Wine Society ile pandemi döneminde evlerdeyken yaptığımız online tadımlardan biri. Minik şişelere aşağıdaki gibi numaralar verdik; gözler kapandı, burunlar ve damaklar açıldı. Bizi Türkiye’den alıp Italya ve Fransa’ya uzaktan seyahate çıkaran seçki burada. 

Geçtiğimiz aylarda bir kör tadım daha yaptık; seçki daha genişledi, burun ve damak daha çok karıştı. Gelibolu’dan Beaujolais’e; Arjantin’den Cornas’a uzun bir yolculuğa çıktık. Seçki burada.

🔎 Baştan uyarıyorum, amaç tadım sonunda ne olduğunu bilmek değil, bu tadımdan keyif almak. Zira hiç de kolay değil tahmin işi.